శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చచత్వారింశస్సర్గః ।
ఆర్తస్వరం తు తం భర్తుర్విజ్ఞాయ సదృశం వనే ।
ఉవాచ లక్ష్మణం సీతా గచ్ఛ జీనీహి రాఘవమ్ ॥ 1 ॥
న హి మే హృదయం స్థానే జీవితం వాఽవతిష్ఠతి ।
క్రోశతః పరమార్తస్య శ్రుతశ్శబ్దో మయా భృశమ్ ॥ 2 ॥
ఆక్రన్దమానం తు వనే భ్రాతరం త్రాతుమర్హసి ।
తం క్షిప్రమభిధావ త్వం భ్రాతరం శరణైషిణమ్ ॥ 3 ॥
రక్షసాం వశమాపన్నం సింహానామివ గోవృషమ్ ।
న జగామ తథోక్తస్తు భ్రాతురాజ్ఞాయ శాసనమ్ ॥ 4 ॥
తమువాచ తతస్తత్ర కుపితా జనకాత్మజా ।
సౌమిత్రే మిత్రరూపేణ భ్రాతుస్త్వమసి శత్రువత్ ॥ 5 ॥
యస్త్వమస్యామవస్థాయాం భ్రాతరం నాభిపత్స్యసే ।
ఇచ్ఛసి త్వం వినశ్యన్తం రామం లక్ష్మణ మత్కృతే ॥ 6 ॥
లోభాత్త్వం మత్కృతే నూనం నానుగచ్ఛసి రాఘవమ్ ।
వ్యసనం తే ప్రియం మన్యే స్నేహో భ్రాతరినాస్తితే ॥ 7 ॥
తేన తిష్ఠసి విశ్రబ్ధన్తమపశ్యన్మహాద్యుతిమ్ ।
కిం హి సంశయమాపన్నే తస్మిన్నిహ మయా భవేత్ ॥ 8 ॥
కర్తవ్యమిహ తిష్ఠన్త్యా యత్ప్రధానస్త్వమాగతః ।
ఇతి బ్రువాణాం వైదేహీం బాష్పశోకపరిప్లుతామ్ ॥ 9 ॥
అబ్రవీల్లక్ష్మణస్త్రస్తాం సీతాం మృగవధూమివ ।
పన్నగాసురగన్ధర్వదేవమానుషరాక్షసైః ॥ 10 ॥
అశక్యస్తవ వైదేహి భర్తా జేతుం న సంశయః ।
దేవి దేవమనుష్యేషు గన్ధర్వేషు పతత్రిషు ॥ 11 ॥
రాక్షసేషు పిశాచేషు కిన్నరేషు మృగేషు చ ।
దానవేషు చ ఘోరేషు స న విద్యేత శోభనే ॥ 12 ॥
యో రామం ప్రతియుధ్యేత సమరే వాసవోపమమ్ ।
అవధ్యస్సమరే రామో నైవం త్వం వక్తుమర్హసి ॥ 13 ॥
న త్వామస్మిన్వనే హాతుముత్సహే రాఘవం వినా ।
అనివార్యం బలం తస్య బలైర్బలవతామపి ॥ 14 ॥
త్రిభిర్లోకైస్సముద్యుక్తైస్సేశ్వరైరపి సామరైః ।
హృదయం నిర్వృతం తేఽస్తుసన్తాపస్త్యజ్యతామయమ్ ॥ 15 ॥
ఆగమిష్యతి తే భర్తా శ్రీఘ్రం హత్వా మృగోత్తమమ్ ।
న చ తస్య స్వరో వ్యక్తం మాయయా కేన చిత్కృతః ।
గన్ధర్వనగరప్రఖ్యా మాయా సా తస్య రక్షసః ॥ 16 ॥
న్యాసభూతాసి వైదేహి న్యస్తా మయి మహాత్మనా ॥ 17 ॥
రామేణ త్వం వరారోహే న త్వాం త్యక్తుమిహోత్సహే ।
కృతవైరాశ్చ వైదేహి వయమేతైర్నిశాచరైః ॥ 18 ॥
ఖరస్య నిధనాదేవ జనస్థానవధం ప్రతి ।
రాక్షసా వివిధా వాచో విసృజన్తి మహావనే ॥ 19 ॥
హింసావిహారా వైదేహి న చిన్తయితుమర్హసి ।
లక్ష్మణేనైవముక్తా సా క్రుద్ధా సంరక్తలోచనా ॥ 20 ॥
అబ్రవీత్పరుషం వాక్యం లక్ష్మణం సత్యవాదినమ్ ।
అనార్యాకరణారమ్భ నృశంస కులపాంసన ॥ 21 ॥
అహం తవ ప్రియం మన్యే రామస్య వ్యసనం మహత్ ।
రామస్య వ్యసనం దృష్ట్వా తేనైతాని ప్రభాషసే ॥ 22 ॥
నైతచ్చిత్రం సపత్నేషు పాపం లక్ష్మణ యద్భవేత్ ।
త్వద్విధేషు నృశంసేషు నిత్యం ప్రచ్ఛన్నచారిషు ॥ 23 ॥
సుదుష్టస్త్వం వనే రామమేకమేకోఽనుగచ్ఛసి ।
మమ హేతోః ప్రతిచ్ఛన్నః ప్రయుక్తోభరతేన వా ॥ 24 ॥
తన్నసిధ్యతి సౌమిత్రే తవ వా భరతస్య వా ।
కథమిన్దీవరశ్యామం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్ ॥ 25 ॥
ఉపసంశ్రిత్య భర్తారం కామయేయం పృథగ్జనమ్ ।
సమక్షం తవ సౌమిత్రే ప్రాణాంస్త్యక్షే న సంశయః ।
రామం వినా క్షణమపి న హి జీవామి భూతలే ॥ 26 ॥
ఇత్యుక్తః పరుషం వాక్యం సీతయా రోమహర్షణమ్ ॥ 27 ॥
అబ్రవీల్లక్ష్మణస్సీతాం ప్రాఞ్జలిర్విజితేన్ద్రియః ।
ఉత్తరం నోత్సహే వక్తుం దైవతం భవతీ మమ ॥ 28 ॥
వాక్యమప్రతిరూపం తు న చిత్రం స్త్రీషు మైథిలి ।
స్వభావస్త్వేష నారీణామేవం లోకేషు దృశ్యతే ॥ 29 ॥
విముక్తధర్మాశ్చపలాస్తీక్ష్ణా భేదకరాః స్త్రియః ।
న సహే హీదృశం వాక్యం వైదేహి జనకాత్మజే ॥ 30 ॥
శ్రోత్రయోరుభయోర్మేద్య తప్తనారాచసన్నిభమ్ ।
ఉపశృణ్వన్తు మే సర్వే సాక్షిభూతా వనేచరాః ॥ 31 ॥
న్యాయవాదీ యథాన్యాయముక్తోఽహం పరుషం త్వయా ।
ధిక్త్వామద్య ప్రణశ్య త్వం యన్మామేవం విశఙ్కసే ।
స్త్రీత్వలదుష్టం స్వభావేన గురువాక్యే వ్యవస్థితమ్ ॥ 32 ॥
గమిష్యే యత్ర కాకుత్స్థ స్వస్తి తేఽస్తు వరాననే ॥ 33 ॥
రక్షన్తు త్వాం విశాలాక్షి సమగ్రా వనదేవతాః ।
నిమిత్తాని చ ఘోరాణి యాని ప్రాదుర్భవన్తి మే ॥ 34 ॥
అపి త్వాం సహ రామేణ పశ్యేయం పునరాగతః ।
న వేత్యేతన్న జానామి వైదేహి జనకాత్మజే ॥ 35 ॥
లక్ష్మణేనైవముక్తా సా రుదన్తీ జనకాత్మజా ।
ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం తీవ్రం బాష్పపరిప్లుతా ॥ 36 ॥
గోదావరీం ప్రవేక్ష్యామి వినా రామేణ లక్ష్మణ ।
అబన్ధిష్యేఽథవా త్యక్ష్యే విషమే దేహమాత్మనః ॥ 37 ॥
పిబామ్యహం విషం తీక్ష్ణం ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్ ।
న త్వహం రాఘవాదన్యం పదాపి పురుషం స్పృశే ॥ 38 ॥
ఇతి లక్ష్మణమాక్రుశ్య సీతా దుఃఖసమన్వితా ।
పాణిభ్యాం రుదతీ దుఃఖాదుదరం ప్రజఘాన హ ॥ 39 ॥
తామార్తరూపాం విమనా రుదన్తీం సౌమిత్రిరాలోక్య విశాలనేత్రామ్ ।
ఆశ్వాసయామాస న చైవ భర్తు స్తం భ్రాతరఙ్కిఞ్చిదువాచ సీతా ॥ 40 ॥
తతస్తు సీతామభివాద్య లక్ష్మణః కృతాఞ్జలిః కిఞ్చిదభిప్రణమ్య చ ।
అన్వీక్షమాణో బహుశశ్చ మైథిలీం జగామ రామస్య సమీపమాత్మవాన్ ॥ 41 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చచత్వారింశస్సర్గః ॥
