శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ।
ఖముత్పతన్తం తం దృష్ట్వా మైథిలీ జనకాత్మజా ।
దుఃఖితా పరమోద్విగ్నా భయే మహతి వర్తినీ ॥ 1 ॥
రోషరోదనతామ్రాక్షీ భీమాక్షం రాక్షసాధిపమ్ ।
రుదన్తీ కరుణం సీతా హ్రియమాణేదమబ్రవీత్ ॥ 2 ॥
న వ్యపత్రపసే నీచ కర్మణానేన రావణ ।
జ్ఞాత్వా విరహితాం యన్మాం చోరయిత్వా పలాయసే ॥ 3 ॥
త్వయైవ నూనం దుష్టాత్మన్ భీరుణా హర్తుమిచ్ఛతా ।
మమాపవాహితో భర్తా మృగరూపేణ మాయయా ॥ 4 ॥
యో హి మాముద్యతస్త్రాతుం సోఽప్యయం వినిపాతితః ।
గృధ్రరాజః పురాణోఽసౌ శ్వశురస్య సఖా మమ ॥ 5 ॥
పరమం ఖలు తే వీర్యం దృశ్యతే రాక్షసాధమ ।
విశ్రావ్య నామధేయం హి యుద్ధే నాస్మి జితా త్వయా ॥ 6 ॥
ఈదృశం గర్హితం కర్మ కథం కృత్వా న లజ్జసే ।
స్త్రియాశ్చ హరణం నీచ రహితే చ పరస్య చ ॥ 7 ॥
కథయిష్యన్తి లోకేషు పురుషాః కర్మ కుత్సితమ్ ।
సునృశంసమధర్మిష్ఠం తవ శౌణ్డీర్యమానినః ॥ 8 ॥
ధిక్తే శౌర్యం చ సత్త్వం చ యత్త్వం కథితవాంస్తదా ।
కులాక్రోశకరం లోకే ధిక్తే చారిత్రమీదృశమ్ ॥ 9 ॥
కిం కర్తుం శక్యమేవం హి యజ్జవేనైవ ధావసి ।
ముహూర్తమపి తిష్ఠస్వ న జీవన్ప్రతియాస్యసి ॥ 10 ॥
న హి చక్షుష్పథం ప్రాప్య తయోః పార్థివపుత్రయోః ।
ససైన్యోఽపి సమర్థస్త్వం ముహూర్తమపి జీవితుమ్ ॥ 11 ॥
న త్వం తయోశ్శరస్పర్శం సోఢుం శక్తః కథఞ్చన ।
వనే ప్రజ్వలితస్యేవ స్పర్శమగ్నేర్విహఙ్గమః ॥ 12 ॥
సాధు కుర్వాఽఽత్మనః పథ్యం సాధు మాం ముఞ్చ రావణ ।
మత్ప్రధర్షణరుష్టో హి భ్రాత్రా సహ పతిర్మమ ॥ 13 ॥
విధాస్యతి వినాశాయ త్వం మాం యది న ముఞ్చసి ।
యేన త్వం వ్యవసాయేన బలాన్మాం హర్తుమిచ్ఛసి ॥ 14 ॥
వ్యవసాయస్స తే నీచ భవిష్యతి నిరర్థకః ।
న హ్యహం తమపశ్యన్తీ భర్తారం విబుధోపమమ్ ॥ 15 ॥
ఉత్సహే శత్రువశగా ప్రాణాన్ధారయితుం చిరమ్ ।
న నూనం చాత్మనః పథ్యం శ్రేయో వా సమవేక్షసే ॥ 16 ॥
మృత్యుకాలే యథా మర్త్యో విపరీతాని సేవతే ।
ముమూర్షూణాం హి సర్వేషాం యత్పథ్యం తన్న రోచతే ॥ 17 ॥
పశ్యామ్యద్య హి కణ్ఠేత్వాం కాలపాశావపాశితమ్ ।
యథా చాస్మిన్భయస్థానే న బిభేషి దశానన ॥ 18 ॥
వ్యక్తం హిరణ్మయాన్ హి త్వం సమ్పశ్యసి మహీరుహాన్ ।
నదీం వైతరణీం ఘోరాం రుధిరౌఘనివాహినీమ్ ॥ 19 ॥
అసిపత్రవనం చైవ భీమం పశ్యసి రావణ ।
తప్తకాఞ్చనపుష్పాం చ వైడూర్యప్రవరచ్ఛదామ్ ॥ 20 ॥
ద్రక్ష్యసే శాల్మలీం తీక్ష్ణామాయసైః కణ్టకైశ్చితామ్ ।
న హి త్వమీదృశం కృత్వా తస్యాలీకం మహాత్మనః ॥ 21 ॥
ధరితుం శక్ష్యసి చిరం విషం పీత్వేవ నిర్ఘృణః ।
బద్ధస్త్వం కాలపాశేన దుర్నివారేణ రావణ ॥ 22 ॥
క్వగతో లప్స్యసే శర్మ భర్తుర్మమ మహాత్మనః ।
నిమేషాన్తరమాత్రేణ వినా భ్రాత్రా మహావనే ॥ 23 ॥
రాక్షసా నిహతా యేన సహస్రాణి చతుర్దశ ।
స కథం రాఘవో వీరస్సర్వాస్త్రకుశలో బలీ ॥ 24 ॥
న త్వాం హన్యాచ్ఛరైస్తీక్ష్ణైరిష్టభార్యాపహారిణమ్ ।
తచ్చాన్యచ్చ పరుషం వైదేహీ రావణాఙ్కగా ॥ 25 ॥
భయశోకసమావిష్టా కరుణం విలలాప హ ।
తథా భృశార్తాం బహుచైవ భాషిణీం విలాపపూర్వం కరుణం చ భామినీమ్ ।
జహార పాపః కరుణం విచేష్టతీం నృపాత్మజామాగతగాత్రవేపథుమ్ ॥ 26 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ॥
