శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ సప్తషష్టితమస్సర్గః ।
ఆక్రన్దితనిరానన్దా సాస్రకణ్ఠజనాకులా ।
అయోధ్యాయామవతతా సా వ్యతీయాయ శర్వరీ ॥ 1 ॥
వ్యతీతాయాం తు శర్వర్యామాదిత్యస్యోదయే తతః ।
సమేత్య రాజకర్తారః సభామీయుర్ద్విజాతయః ॥ 2 ॥
మార్కణ్డేయోఽథ మౌద్గల్యో వామదేవశ్చ కాశ్యపః ।
కాత్యాయనో గౌతమశ్చ జాబాలిశ్చ మహాయశాః ॥ 3 ॥
ఏతే ద్విజా స్సహామాత్యైః పృథగ్వా చ ముదీరయన్ ।
వసిష్ఠమేవాభిముఖాః శ్రేష్ఠం రాజపురోహితమ్ ॥ 4 ॥
అతీతా శర్వరీ దుఃఖం యా నో వర్షశతోపమా ।
అస్మిన్పఞ్చత్వమాపన్నే పుత్రశోకేన పార్థివే ॥ 5 ॥
స్వర్గతశ్చ మహారాజో రామశ్చారణ్యమాశ్రితః ।
లక్ష్మణశ్చాపి తేజస్వీ రామేణైవ గతస్సహ ॥ 6 ॥
ఉభౌ భరతశత్రుఘ్నౌ కేకయేషు పరన్తపౌ ।
పురే రాజగృహే రమ్యే మాతామహనివేశనే ॥ 7 ॥
ఇక్ష్వాకూణామిహాద్యైవ కశ్చిద్రాజా విధీయతామ్ ।
అరాజకం హి నో రాష్ట్రం వినాశం సమవాప్నుయాత్ ॥ 8 ॥
నారాజకే జనపదే విద్యున్మాలీ మహాస్వనః ।
అభివర్షతి పర్జన్యో మహీం దివ్యేన వారిణా ॥ 9 ॥
నారాజకే జనపదే బీజముష్టిః ప్రకీర్యతే ।
నారాజకే పితుః పుత్రో భార్యా వా వర్తతే వశే ॥ 10 ॥
నారాజకే ధనం చాస్తి నాస్తి భార్యా ప్యరాజకే ।
ఇద మత్యాహితం చాన్యత్కుతస్సత్య మరాజకే ॥ 11 ॥
నారాజకే జనపదే కారయన్తి సభాం నరాః ।
ఉద్యానాని చ రమ్యాణి హృష్టాః పుణ్యగృహాణి చ ॥ 12 ॥
నారాజకే జనపదే యజ్ఞశీలా ద్విజాతయః ।
సత్రాణ్యన్వాసతే దాన్తా బ్రాహ్మణా స్సంశితవ్రతాః ॥ 13 ॥
నారాజకే జనపదే మహాయజ్ఞేషు యజ్వనః ।
బ్రాహ్మణా వసుసమ్పన్నా విసృజన్త్యాప్తదక్షిణాః ॥ 14 ॥
నారాజకే జనపదే ప్రభూతనటనర్తకాః ।
ఉత్సవాశ్చ సమాజాశ్చ వర్ధన్తే రాష్ట్రవర్ధనాః ॥ 15 ॥
నారాజకే జనపదే సిద్ధార్థా వ్యవహారిణః ।
కథాభిరనురజ్యన్తే కథాశీలాః కథాప్రియైః ॥ 16 ॥
నారాజకే జనపదే ఉద్యానాని సమాగతాః ।
సాయాహ్నే క్రీడితుం యాన్తి కుమార్యో హేమభూషితాః ॥ 17 ॥
నారాజకే జనపదే వాహనై శశీఘ్రగామిభిః ।
నరా నిర్యాన్త్యరణ్యాని నారీభిస్సహ కామినః ॥ 18 ॥
నారాజకే జనపదే ధనవన్తస్సురక్షితాః ।
శేరతే వివృతద్వారాః కృషిగోరక్షజీవినః ॥ 19 ॥
నారాజకే జనపదే బద్ధఘణ్టావిషాణినః ।
అటన్తి రాజమార్గేషు కుఞ్జరా షష్టిహాయనాః ॥ 20 ॥
నారాజకే జనపదే శరాన్సన్తతమస్యతామ్ ।
శ్రూయతే తలనిర్ఘోష ఇష్వస్త్రాణాముపాసనే ॥ 21 ॥
నారాజకే జనపదే వణిజో దూరగామినః ।
గచ్ఛన్తి క్షేమమధ్వానం బహుపణ్యసమాచితాః ॥ 22 ॥
నారాజకే జనపదే చరత్యేకచరో వశీ ।
భావయన్నాత్మనాఽత్మానం యత్ర సాయఙ్గృహో మునిః ॥ 23 ॥
నారాజకే జనపదే యోగక్షేమం ప్రవర్తతే ।
నచాప్యరాజకే సేనా శత్రూన్విషహతే యుధి ॥ 24 ॥
నారాజకే జనపదే హృష్టైః పరమవాజిభిః ।
నరాస్సంయాన్తి సహసా రథైశ్చ పరిమణ్డితాః ॥ 25 ॥
నారాజకే జనపదే నరాశ్శాస్త్రవిశారదాః ।
సంవదన్తోఽవతిష్ఠన్తే వనేషూపవనేషు చ ॥ 26 ॥
నారాజకే జనపదే మాల్యమోదకదక్షిణాః ।
దేవతాభ్యర్చనార్థాయ కల్ప్యన్తే నియతైర్జనైః ॥ 27 ॥
నారాజకే జనపదే చన్దనాగరురూషితాః ।
రాజపుత్రా విరాజన్తే వసన్త ఇవ శాఖినః ॥ 28 ॥
యథా హ్యనుదకా నద్యః యథా వాఽప్యతృణం వనమ్ ।
అగోపాలా యథా గావస్తథా రాష్ట్రమరాజకమ్ ॥ 29 ॥
నారాజకే జనపదే స్వకం భవతి కస్యచిత్ ।
మత్స్యా ఇవ నరా నిత్యం భక్షయన్తి పరస్పరమ్ ॥ 30 ॥
యే హి సమ్భిన్నమర్యాదా నాస్తికాశ్ఛిన్నసంశయాః ।
తేఽపి భావాయ కల్పన్తే రాజదణ్డనిపీడితాః ॥ 31 ॥
యథా దృష్టి శ్శరీరస్య నిత్యమేవ ప్రవర్తతే ।
తథా నరేన్ద్రో రాష్ట్రస్య ప్రభవస్సత్యధర్మయోః ॥ 32 ॥
రాజా సత్యం చ ధర్మశ్చ రాజా కులవతాం కులమ్ ।
రాజా మాతా పితా చైవ రాజా హితకరో నృణామ్ ॥ 33 ॥
యమో వైశ్రవణ శ్శక్రః వరుణశ్చ మహాబలః ।
విశేష్యన్తే నరేన్ద్రేణ వృత్తేన మహతా తతః ॥ 34 ॥
అహో తమ ఇవేదం స్యాన్నప్రజ్ఞాయేత కిఞ్చన ।
రాజా చే న్న భవే ల్లోకే విభజ సాధ్వసాధునీ ॥ 35 ॥
జీవత్యపి మహారాజే తవైవ వచనం వయమ్ ।
నాతిక్రమామహే సర్వే వేలాం ప్రాప్యేవ సాగరః ॥ 36 ॥
స న స్సమీక్ష్య ద్విజవర్య వృత్తం నృపం వినా రాజ్యమరణ్యభూతమ్ ।
కుమారమిక్ష్వాకుసుతం వదాన్యం త్వమేవ రాజానమిహాభిషిఞ్చ ॥ 37 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తషష్టితమస్సర్గః ॥
