శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయస్త్రింశస్సర్గః ।
తతః శూర్పణఖా దీనా రావణం లోకరావణమ్ ।
అమాత్యమధ్యే సఙ్క్రుద్ధా పరుషం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ప్రమత్తః కామభోగేషు స్వైరవృత్తో నిరఙ్కుశః ।
సముత్పన్నం భయం ఘోరం బోద్ధవ్యం నావబుధ్యసే ॥ 2 ॥
సక్తం గ్రామ్యేషు భోగేషు కామవృత్తం మహీపతిమ్ ।
లుబ్ధం న బహుమన్యన్తే శ్మశానాగ్నిమివ ప్రజాః ॥ 3 ॥
స్వయం కార్యాణి యః కాలే నానుతిష్ఠతి పార్థివః ।
స తు వై సహ రాజ్యేన తైశ్చ కార్యైర్వినశ్యతి ॥ 4 ॥
అయుక్తచారం దుర్దర్శమస్వాధీనం నరాధిపమ్ ।
వర్జయన్తి నరా దూరాన్నదీపఙ్కామివ ద్విపాః ॥ 5 ॥
యే న రక్షన్తి విషయమస్వాధీనా నరాధిపాః ।
తే న వృద్ధ్యా ప్రకాశన్తే గిరయస్సాగరే యథా ॥ 6 ॥
ఆత్మవద్భిర్విగృహ్య త్వం దేవగన్ధర్వదానవైః ।
అయుక్తచారశ్చపలః కథం రాజా భవిష్యసి ॥ 7 ॥
త్వన్తు బాలస్వభావశ్చ బుద్ధిహీనశ్చ రాక్షస ।
జ్ఞాతవ్యన్తు న జానీషే కథం రాజా భవిష్యసి ॥ 8 ॥
యేషాం చారశ్చ కోశశ్చ నయశ్చ జయతాం వర ।
అస్వాధీనా నరేన్ద్రాణాం ప్రాకృతైస్తే జనైస్సమాః ॥ 9 ॥
యస్మాత్పశ్యన్తి దూరస్థాన్ సర్వానర్థాన్నరాధిపాః ।
చారేణ తస్మాదుచ్యన్తే రాజానో దీర్ఘచక్షుషః ॥ 10 ॥
అయుక్తచారం మన్యే త్వాం ప్రాకృతైస్సచివైర్వృతమ్ ।
స్వజనం తు జనస్థానే హతం యో నావబుద్ధ్యసే ॥ 11 ॥
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం క్రూరకర్మణామ్ ।
హతాన్యేకేన రామేణ ఖరశ్చ సహదూషణః ॥ 12 ॥
ఋషీణామభయం దత్తం కృతక్షేమాశ్చ దణ్డకాః ।
ధర్షితం చ జనస్థానం రామేణాక్లిష్టకర్మణా ॥ 13 ॥
త్వన్తు లుబ్దః ప్రమత్తశ్చ పరాధీనశ్చ రావణ ।
విషయే స్వే సముత్పన్నం భయం యో నావబుధ్యసే ॥ 14 ॥
తీక్ష్ణమల్పప్రదాతారం ప్రమత్తం గర్వితం శఠమ్ ।
వ్యసనే సర్వభూతాని నాభిధావన్తి పార్థివమ్ ॥ 15 ॥
అతిమానినమగ్రాహ్యమాత్మసమ్భావితం నరమ్ ।
క్రోధినం వ్యసనే హన్తి స్వజనోఽపి మహీపతిమ్ ॥ 16 ॥
నానుతిష్ఠతి కార్యాణి భయేషు న బిభేతి చ ।
క్షిప్రం రాజ్యాచ్యుతో దీనస్తృణైస్తుల్యో భవిష్యతి ॥ 17 ॥
శుష్కైః కాష్ఠైర్భవేత్కార్యం లోష్టైరపి చ పాంసుభిః ।
న తు స్థానాత్పరిభ్రష్టైః కార్యం స్యాద్వసుధాధిపైః ॥ 18 ॥
అపభుక్తం యథా వాసస్స్రజో వా మృదితా యథా ।
ఏవం రాజ్యాత్పరిభ్రష్టస్సమర్థోఽపి నిరర్థకః ॥ 19 ॥
అప్రమత్తశ్చ యో రాజా సర్వజ్ఞో విజితేన్ద్రియః ।
కృతజ్ఞో ధర్మశీలశ్చ స రాజా తిష్ఠతే చిరమ్ ॥ 20 ॥
నయనాభ్యాం ప్రసుప్తోఽపి జాగర్తి నయచక్షుషా ।
త్యక్తక్రోధప్రమాదశ్చ స రాజా పూజ్యతే జనైః ॥ 21 ॥
త్వం తు రావణ దుర్బుద్ధిర్గుణైరేతైర్వివర్జితః ।
యస్య తేఽవిదితశ్చారై రక్షసాం సుమహాన్వధః ॥ 22 ॥
పరావమన్తా విషయేషు సఙ్గతో న దేశకాలప్రవిభాగతత్వవిత్ ।
అయుక్తబుద్ధిర్గుణదోషనిశ్చయే విపన్నరాజ్యో నచిరాద్విపత్స్యసే ॥ 23 ॥
ఇతి స్వదోషాన్ పరికీర్తితాంస్తయా సమీక్ష్య బుద్ధ్యా క్షణదాచరేశ్వరః ।
ధనేన దర్పేణ బలేన చాన్వితో విచిన్తయామాస చిరం స రావణః ॥ 24 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే త్రయస్త్రింశస్సర్గః ॥
