శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకాదశాధికశతతమస్సర్గః ।
వసిష్ఠస్తు తదా రామముక్త్వా రాజపురోహితః ।
అబ్రవీద్ధర్మసంయుక్తం పునరేవాపరం వచః ॥ 1 ॥
పురుషస్యేహ జాతస్య భవన్తి గురవస్త్రయః ।
ఆచార్యశ్చైవ కాకుత్స్థ పితా మాతా చ రాఘవ ॥ 2 ॥
పితా హ్యేవం జనయతి పురుషం పురుషర్షభ ।
ప్రజ్ఞాం దదాతి చాచార్యస్తస్మాత్స గురురుచ్యతే ॥ 3 ॥
సోఽహం తే పితురాచార్యస్తవ చైవ పరన్తప ।
మమ త్వం వచనం కుర్వన్నాతివర్తేస్సతాం గతిమ్ ॥ 4 ॥
ఇమా హి తే పరిషద శ్శ్రేణయశ్చ ద్విజాస్తథా ।
ఏషు తాత చరన్ధర్మం నాతివర్తేః సతాం గతిమ్ ॥ 5 ॥
వృద్ధాయా ధర్మశీలాయా మాతుర్నార్హస్యవర్తితుమ్ ।
అస్యా హి వచనం కుర్వన్నాతివర్తేస్సతాం గతిమ్ ॥ 6 ॥
భరతస్య వచః కుర్వన్యాచమానస్య రాఘవ ।
ఆత్మానం నాతివర్తేస్త్వం సత్యధర్మపరాక్రమ ॥ 7 ॥
ఏవం మధురముక్తస్సన్ గురుణా రాఘవస్స్వయమ్ ।
ప్రత్యువాచ సమాసీనం వసిష్ఠం పురుషర్షభః ॥ 8 ॥
యన్మాతాపితరౌ వృత్తం తనయే కురుతః సదా ।
న సుప్రతికరం తత్ తు మాత్రా పిత్రా చ యత్కృతమ్ ॥ 9 ॥
యథాశక్తి ప్రదానేన స్వాపనోచ్ఛాదనేన చ ।
నిత్యం చ ప్రియవాదేన తథా సంవర్ధనేన చ ॥ 10 ॥
యన్మాతాపితరౌ వృత్తం తనయే కురుతస్సదా ।
న సుప్రతికరం తత్తు మాత్రా పిత్రా చ యత్కృతమ్ ॥ 11 ॥
యథాశక్తిప్రదానేన స్వాపనోచ్ఛాదనేన చ ।
నిత్యం చ ప్రియవాదేన తథా సంవర్ధనేన చ ॥ 12 ॥
స హి రాజా జనయితా పితా దశరథో మమ ।
ఆజ్ఞాతం యన్మయా తస్య న తన్మిథ్యా భవిష్యతి ॥ 13 ॥
ఏవముక్తస్తు రామేణ భరతః ప్రత్యనన్తరమ్ ।
ఉవాచ పరమోదారస్సూతం పరమదుర్మనాః ॥ 14 ॥
ఇహ మే స్థణ్డిలే శీఘ్రం కుశానాస్తర సారథే ।
ఆర్యం ప్రత్యుపవేక్ష్యామి యావన్మే న ప్రసీదతి ॥ 15 ॥
అనాహారో నిరాలోకో ధనహీనో యథా ద్విజః ।
శేష్యే పురస్తాచ్ఛాలాయా యావన్న ప్రతియాస్యతి ॥ 16 ॥
స తు రామమవేక్షన్తం సుమన్త్రం పేక్ష్య దుర్మనాః ।
కుశోత్తరముపస్థాప్య భూమావేవాఽస్తరత్స్వయమ్ ॥ 17 ॥
తమువాచ మహాతేజా రామో రాజర్షిసత్తమః ।
కిం మాం భరత కుర్వాణం తాత ప్రత్యుపవేక్ష్యసి ॥ 18 ॥
బ్రాహ్మణో హ్యేకపార్శ్వేన నరాన్రోద్ధుమిహార్హతి ।
న తు మూర్ధాభిషిక్తానాం విధిః ప్రత్యుపవేశనే ॥ 19 ॥
ఉత్తిష్ఠ నరశార్దూల హిత్వైతద్దారుణం వ్రతమ్ ।
పురవర్యామితః క్షిప్రమయోధ్యాం యాహి రాఘవ ॥ 20 ॥
ఆసీనస్త్వేవ భరతః పౌరజానపదం జనమ్ ।
ఉవాచ సర్వతః ప్రేక్ష్య కిమార్యం నానుశాసథ ॥ 21 ॥
తే తదోచుర్మహాత్మానం పౌరజానపదా జనాః ।
కాకుత్స్థమభిజానీమః సమ్యగ్ వదతి రాఘవః ॥ 22 ॥
ఏషోఽపి హి మహాభాగః పితుర్వచసి తిష్ఠతి ।
అత ఏవ న శక్తాః స్మో వ్యావర్తయితుమఞ్జసా ॥ 23 ॥
తేషామాజ్ఞాయ వచనం రామో వచనమబ్రవీత్ ।
ఏవం నిబోధ వచనం సుహృదాం ధర్మచక్షుషామ్ ॥ 24 ॥
ఏతచ్చైవోభయం శ్రుత్వా సమ్యక్సమ్పశ్య రాఘవ ।
ఉత్తిష్ఠ త్వం మహాబాహో మాం చ స్పృశ తథోదకమ్ ॥ 25 ॥
అథోత్థాయ జలంస్పృష్ట్వా భరతో వాక్యమబ్రవీత్ ।
శ్రుణ్వన్తు మే పరిషదో మన్త్రిణ శ్శ్రేణయస్తథా ॥ 26 ॥
న యాచే పితరం రాజ్యం నానుశాసామి మాతరమ్ ।
ఆర్యం పరమధర్మజ్ఞం నానుజానామి రాఘవమ్ ॥ 27 ॥
యదిత్వవశ్యం వస్తవ్యం కర్తవ్యం చ పితుర్వచః ।
అహమేవ నివత్స్యామి చతుర్దశ సమా వనే ॥ 28 ॥
ధర్మాత్మా తస్య తథ్యేన భ్రాతుర్వాక్యేన విస్మితః ।
ఉవాచ రామ స్సమ్ప్రేక్ష్య పౌరజానపదం జనమ్ ॥ 29 ॥
విక్రీతమాహితం క్రీతం యత్పిత్రా జీవతా మమ ।
న తల్లోపయితుం శక్యం మయా వా భరతేన వా ॥ 30 ॥
ఉపధిర్న మయా కార్యో వనవాసే జుగుప్సితః ।
యుక్తముక్తం చ కైకేయ్యా పిత్రా మే సుకృతం కృతమ్ ॥ 31 ॥
జానామి భరతం క్షాన్తం గురుసత్కారకారిణమ్ ।
సర్వమేవాత్ర కల్యాణం సత్యసన్ధే మహాత్మని ॥ 32 ॥
అనేన ధర్మశీలేన వనాత్ప్రత్యాగతః పునః ।
భ్రాత్రా సహ భవిష్యామి పృథివ్యాః పతిరుత్తమః ॥ 33 ॥
వృతో హి రాజా కైకేయ్యా మయా తద్వచనం కృతమ్ ।
అనృతాన్మోచయానేన పితరం తం మహీపతిమ్ ॥ 34 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకాదశాధికశతతమస్సర్గః ॥
