శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ సప్తతితమస్సర్గః ।
నరాన్తకంహతన్దృష్టవాచుక్రుశుర్నైరృతర్షభాః ।
దేవాన్తకస్త్రిమూర్ధా చ పౌలస్త్యశ్చమహోదరః ॥ 1 ॥
ఆరూఢోమేఘసఙ్కాశంవారణేన్ద్రమ్మహోదరః ।
వాలిపుత్రమ్మహావీర్యమభిదుద్రావవీర్యవాన్ ॥ 2 ॥
భ్రారాతృవ్యసనసన్తప్తస్తదాదేవాన్తకోబలీ ।
ఆదాయపరిఘన్దీప్తమఙ్గదంసమభిద్రవత్ ॥ 3 ॥
రథమాదిత్యసఙ్కాశంయుక్తమ్పరమవాజిభిః ।
ఆస్థాయత్రిశిరావీరోవాలిపుత్రమథాభ్యయాత్ ॥ 4 ॥
స త్రిభిర్దేవదర్పఘ్నేర్నేరృతీన్ద్రేరభిద్రుతః ।
వృక్షముత్పాటయామాసమహావిటపమఙ్గదః ॥ 5 ॥
దేవాన్తకాయతంవీరచ్శిక్షేపసహసాఙ్గదః ।
మహావృక్షమ్మహాశాఖంశక్రోదీప్తమివాశనిమ్ ॥ 6 ॥
స వవర్ష తతో వృక్షాన్ శిలాసఃచ కపి కున్జరః ।
తాన్ ప్రచిచ్చేద సమ్క్రుద్ధస్ త్రిశిరా నిశితైఃశరైః ॥ 7 ॥
స వవర్షతతోవృక్షాన్ శైలాశ్చకపికుఞ్జరః ।
తాన్ ప్రచిచ్ఛేదసఙ్కృద్ధస్త్రిశిరానిశితైశ్శరైః ॥ 8 ॥
పరిఘాగ్రేణతాన్ వృక్షాన్బభఞ్జ చ మహోదరః ।
త్రిశిరాశ్చాఙ్గదంవీరమభిదుద్రావసాయకైః ॥ 9 ॥
గజేనసమభిద్రుత్యవాలిపుత్రమ్మహోదరః ।
జఘానోరసిసఙ్కృద్ధస్తోమరైర్వజ్రసన్నిభైః ॥ 10 ॥
దేవాన్తకశ్చసఙ్కృద్ధఃపరిఘేణతదాఙ్గదమ్ ।
ఉపగమ్యాభిహత్యాశువ్యపచక్రామవేగవాన్ ॥ 11 ॥
సత్రిభిర్నైరృతశ్రేష్ఠైర్యుగతపత్సమభిద్రుతః ।
న వివ్యథేమహాతేజావాలిపుత్రఃప్రతాపవాన్ ॥ 12 ॥
స వేగవాన్మహావేగఙ్కృత్వాపరమదుర్జయః ।
తలేనభృశముత్పత్యజఘానాస్యమహాగజమ్ ॥ 13 ॥
తస్యతేనప్రహారేణనాగరాజస్యసంయుగే ।
పేతతుర్లోచనేతస్యవిననాద స వారణః ॥ 14 ॥
విషాణఞ్చాస్యసఃనిష్కృష్యవాలిపుత్రోమహాబలః ।
దేవాన్తకమభిప్లుత్యతాడయామాససంయుగే ॥ 15 ॥
పరిఘ అభిహతసఃచ అపి వానర ఇన్ద్ర ఆత్మజస్ తదా ।
జానుభ్యాం పతితో భూమౌ పునర్ ఏవ ఉత్పపాత హ ॥ 16 ॥
అథాశ్వస్యమహాతేజాఃకృచ్ఛ్రాద్దేవాన్తకోబలీ ।
ఆవిధ్యపరిఘంవేగాదాజఘానతదాఙ్గదమ్ ॥ 17 ॥
పరిఘాభిహతశ్చాపివానరేన్ద్రాత్మజస్తదా ।
జానుభ్యామ్పతితోబూమౌపునరేవోత్పపాత హ ॥ 18 ॥
తముత్పతన్తన్త్రిశిరాస్త్రిభిర్బాణైరజిహ్మగైః ।
ఘోరైర్హరిపతేఃపుత్రేంలలాటేఽభిజఘాన హ ॥ 19 ॥
తతోఽఙ్గదమ్పరిక్షిప్తన్త్రిభిర్నైరృతపుఙ్గవైః ।
హనూమానపివిజ్ఞాయనీలశ్చాపిప్రతస్థతుః ॥ 20 ॥
తశ్చిక్షేపశైలాగ్రన్నీలస్త్రిశిరసేతదా ।
తద్రావణసుతోధీమాబనిభేదనిశితైశ్శరైః ॥ 21 ॥
తద్బాణశతనిర్భిన్నంవిదారితశిలాతలమ్ ।
సవిస్ఫులిఙ్గంసజ్వాలన్నిపపాతగిరేశశిరః ॥ 22 ॥
తతోజృమ్భితమాలోక్యహర్షాద్వేవాన్తకస్తదా ।
పరిఘేణాభిదుద్రావమారుతాత్మజమాహవే ॥ 23 ॥
తమాపతన్తముత్ప్లుత్యహనుమాన్మారుతాత్మజః ।
ఆజఘానతదామూర్ధ్నివజ్రకల్పేనముష్టినా ॥ 24 ॥
శిరసిప్రహరవనీరస్తదావాయుసుతోబలీ ।
నాదేనాకమ్పయచ్చైవరాక్షసాన్ స మహాకపిః ॥ 25 ॥
ముష్టినిష్పిష్టవిభిన్నమూర్ధానిర్వాన్తదన్తాక్షివిలమ్బిజివ్వాః ।
దేవాన్తకోరాక్షసరాజసూనుర్గతాసురుత్వ్యాంసహసాపపాత ॥ 26 ॥
తస్మిన్హతేరాక్షసయోధముఖ్యేమహాబలేసంయతిదేవశత్రౌ ।
క్రుద్ధస్త్రిమూర్ధానిశితాగ్రముగ్రంవవర్షనీలోరసిబాణవర్షమ్ ॥ 27 ॥
మహోదరస్తుసఙ్కృద్ధఃకుఞ్జరమ్పర్వతోపమమ్ ।
భూయస్సమధిరుహ్యాశుమన్దరంరమశిమానివ ॥ 28 ॥
తతోబాణమయంవర్షన్నీలస్యోరస్యపాతయత్ ।
గిరౌవర్షన్తడిచ్చక్రచాపవానివతోయదః ॥ 29 ॥
తతశ్శరౌఘేరభివర్ష్యమాణోవిభిన్నగాత్రఃకపిసైన్యపాలః ।
నీలోబభూవాథవిసృష్టగాత్రోవిష్టమ్భితస్తేనమహాబలేన ॥ 30 ॥
తతస్తునీలఃప్రతిలభ్యసఞ్జ్ఞాంశైలంసముత్పాట్యసవృక్షషంణ్డమ్ ।
తతస్సముత్పత్యభృశోగ్రవేశోమహాదరన్తేనజఘానమూర్ధ్ని ॥ 31 ॥
తతః స్సశైలేద్రనిపాతభగ్నోమహోదరస్తేనమహాద్విపేన ।
విపోథితోభూమితలేగతాసుఃపపాతవజ్రాభిహతోయథాద్రిః ॥ 32 ॥
పితృవ్యన్నిహతన్దృష్టవాత్రిశిరాశ్చాపమాదదే ।
హనూమన్తం చ సఙ్కృద్ధోవివ్యాథనిశితైశ్శరైః ॥ 33 ॥
స వాయుసునూఃకుపితశ్చిక్షేపశిఖరఙ్గిరేః ।
త్రిశిరాస్తచ్ఛరైస్తీక్ష్ణైర్బిభేదబహుధాబలీ ॥ 34 ॥
తద్వ్యర్థంశిఖరన్దృష్టవాద్రుమవర్షమ్మహాకపిః ।
విససర్జరణేతస్మిన్రావణస్యసుతమ్ప్రతి ॥ 35 ॥
తమాపతన్తమాకాశేద్రుమవర్షమ్ప్రతాపవాన్ ।
త్రిశిరానిశితైర్బాణైశ్చిచ్ఛేద చ ననాద చ ॥ 36 ॥
హనూమానుతోప్లుత్యహయంస్త్రీశిరసస్తదా ।
విదదారనఖైఃక్రుద్ధోనాగేన్ద్రమ్మృగరాడివ ॥ 37 ॥
తాం దృష్ట్వా ఘోర సమ్కాశాం శక్తిం భగ్నాం హనూమతా ।
ప్రహృష్టా వానర గణా వినేదుర్ జలదా;ఇవ ॥ 38 ॥
దివఃక్షిప్తామివోల్కాన్తాంశక్తిఙ్క్షిప్తామసఙ్గతామ్ ।
గృహీత్వాహరిశార్దూలోబభఞ్జ చ ననాద చ ॥ 39 ॥
తాన్దృష్టవాఘోరసఙ్కాశాంశక్తిమ్భగ్నాంహనూమతా ।
ప్రహృష్టావానరగణావినేదుర్జలదాఇవ ॥ 40 ॥
తఃఖడగంసముద్యమ్యత్రిశిరారాక్షసోత్తమః ।
నిజఘానతదావ్యూఢేవాయుపుత్రస్యవక్షసి ॥ 41 ॥
ఖడగప్రహారాభిహతోహనుమాన్మారుతాత్మజః ।
ఆజఘానతిశిరసన్తలేనోరసివీర్యవాన్ ॥ 42 ॥
సతలాభిహతస్తేనస్రస్తహస్తాయుధోభువి ।
నిపపాతమహాతేజాస్త్రిశిరాస్త్యక్తచేతనః ॥ 43 ॥
స తస్యపతతఃఖఙ్గన్తమాచ్ఛిద్యమహాకపిః ।
ననాదగిరిసఙ్కాశస్త్రాసయన్ సర్వనైరృతా ॥ 44 ॥
అమృష్యమాణస్తఙ్ఘోషముత్పపాతనిశాచరః ।
ఉత్పత్య చ హనూమన్తన్తాడయామాసముష్టినా ॥ 45 ॥
తేనముష్టిప్రహోరేణసఞ్చుకోపమహాకపిః ।
కుపితశ్చనిజగ్రాహకిరీటేరాక్షసర్షభమ్ ॥ 46 ॥
స తస్యశీర్షాణ్యసినాశితేనకిరీటజుష్టానిసకుణ్డలాని ।
క్రుద్ధఃప్రచిచ్ఛేదసుతోఽనిలస్యత్వష్టుస్సుతస్యేవశిరాంసిశక్రః ॥ 47 ॥
తాన్యాయతాక్షాణ్యగసన్నిభానిప్రదీప్తవైశ్వానరలోచనాని ।
పేతుశిరాంసీన్ద్రరిపోఃర్ధరణ్యాఞ్జ్యోతీంషిముక్తానియథార్కమార్గాత్ ॥ 48 ॥
తస్మిన్ న్హతేదేవరిపౌత్రిశీర్షేహనూమతాశక్రపరాక్రమేణ ।
నేదుఃప్లవఙ్గాఃప్రచచాలభూమీరక్షాంస్యథోదుద్రువిరేసమన్తాత్ ॥ 49 ॥
హతన్త్రిశిరసన్దృష్టవాతథైవచమహోదరమ్ ।
హతౌప్రేక్షయదురాధర్షౌదేవాన్తకనరాన్తకౌ ॥ 50 ॥
చుకోపపరమామర్షీమత్తోరాక్షసపుఙ్గవః ।
జగ్రాహార్చిష్మతీఙ్ఘోరాఙ్గదాంసర్వాయసీంశుభామ్ ॥ 51 ॥
హేమపట్టపరిక్షిప్తామ్మాంసశోణితఫేనిలామ్ ।
విరాజమానాంవపుషాంశత్రుశోణితరఞ్జితామ్ ॥ 52 ॥
తేజసాసమ్ప్రదీప్తాగ్రాంరక్తమాల్యవిభూషితామ్ ।
ఐరావతమహాపద్మసార్వభౌమభయావహామ్ ॥ 53 ॥
గదామాదాయసఙ్కృద్ధోమత్తోరాక్షసపుఙ్గవః ।
హరీన్ సమభిదుద్రావయుగాన్తానగిరివజ్వలన్ ॥ 54 ॥
అథర్షభస్సముత్పత్యవానరోరావణానుజమ్ ।
మత్తానీకముపాగమ్యతస్థౌతస్యాగ్రతోబలీ ॥ 55 ॥
తమ్పురస్తాత్ స్థితన్దృష్టవావానరమ్పర్వతోపమమ్ ।
ఆజఘానోరసిక్రుద్ధోగదయావజ్రకల్పయా ॥ 56 ॥
స తయాఽభిహతస్తేనగదయావానరర్షభః ।
భిన్నవక్షాస్సమాధూతస్సుస్రావరుధిరమ్బహు ॥ 57 ॥
స సఞ్జ్ఞామ్ప్రాప్యసుచిరాదృషభోవానరర్షభః ।
క్రుద్ధోవిస్ఫురమాణౌష్ఠోమహాపార్శ్వముదైక్షత ॥ 58 ॥
స వేగవాన్ వేగవదభ్యుపేత్యతంరాక్షసంవానరవీరముఖ్యః ।
సమ్వర్త్యముష్టింసహసాజఘానబాహ్వన్తరేశైలనికాశరూపః ॥ 59 ॥
స కృత్తమూలస్సహసేవవృక్షఃక్షితౌపపాతక్షతజోక్షితాఙ్గః ।
తాఞ్చాస్యఘోరాంయమదణ్డకల్పాఙ్గదామ్ప్రగృహ్యాశుతదాననాద ॥ 60 ॥
ముహూర్తమాసీత్సగతాసుకల్పఃప్రత్యాగతాత్మాసహసాసురారిః ।
ఉత్పత్యసన్ధ్యాభ్రసమానవర్ణస్తంవారిరాజాత్మజమాజఘాన ॥ 61 ॥
స మూర్భితోభూమితలేపపాతముహూర్తముత్పత్యపునస్ససఞ్జ్ఞః ।
తామేవతస్యాద్రివరాద్రికల్పాఙ్గదాంసమావిధ్యజఘానసఙ్ఖ్యే ॥ 62 ॥
మత్త అనీకం మహా పార్శ్వం జఘాన రణ మూర్ధని ।
స స్వయా గదయా భిన్నో వికీర్ణ దశన ఈక్షణః ।
నిపపాత మహా పార్శ్వో వజ్ర ఆహత;ఇవ అచలః ॥ 63 ॥
అభిదుద్రావవేగేనగదాన్తస్యమహాత్మనః ।
గృహీత్వాతాఙ్గదామ్భీమామావిధ్య చ పునఃపునః ॥ 64 ॥
మత్తానీకమ్మహాత్మానఞ్జఘానరణమూర్ధని ।
స స్వయాగదయాభగ్నోవిదీర్ణదశనేక్షణః ॥ 65 ॥
నిపపాతతతోమత్తోవజ్రాహతైవాచలః ।
విదీర్ణనయనేభూమౌగతసత్త్వేగతాయుషి ॥ 66 ॥
పతితేరాక్షసేతస్మిన్ విద్రుతంరాక్షసమ్బలమ్ ।
తస్మిన్న్హతేభ్రాతరిరావణస్యతన్నైరృతానామ్బలమర్ణవాభమ్ ।
త్యక్తాయుధఙ్కేవలజీవితార్థన్దుద్రావభిన్నార్ణవసన్నికాశమ్ ॥ 67 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే సప్తతితమస్సర్గః ॥
