శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డమ్ ।
అథ షోడశస్సర్గః ।
తామేవం బ్రువతీం తారాం తారాధిపనిభాననామ్ ।
వాలీ నిర్భర్త్సయామాస వచనం చేదమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
గర్జతోఽస్య చ సుసమ్భ్రశ్చ భ్రాతుః శత్రోర్విశేషతః ।
మర్షయిష్యామ్యహం కేన కారణేన వరాననే ॥ 2 ॥
అధర్షితానాం శూరాణాం సమరేష్వనివర్తినామ్ ।
ధర్షణామర్షణం భీరు మరణాదతిరిచ్యతే ॥ 3 ॥
సోఢుం న చ సమర్థోఽహం యుద్ధకామస్య సంయుగే ।
సుగ్రీవస్య చ సమ్రమ్భం హీనగ్రీవస్య గర్జతః ॥ 4 ॥
న చ కార్యో విషాదస్తే రాఘవం ప్రతి మత్కృతే ।
ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ కథం పాపం కరిష్యతి ॥ 5 ॥
నివర్తస్వ సహ స్త్రీభిః కథం భూయోఽనుగచ్ఛసి ।
సౌహృదం దర్శితం తారే మయి భక్తిః కృతా త్వయా ॥ 6 ॥
ప్రతియోత్స్యామ్యహం గత్వా సుగ్రీవం జహి సమ్భ్రమమ్ ।
దర్పమాత్రం వినేష్యామి న చ ప్రాణైర్విమోక్ష్యతే ॥ 7 ॥
అహం హ్యాజౌస్థితస్యాస్య కరిష్యామి యథేప్సితమ్ ।
వృక్షైర్ముష్టిప్రహారైశ్చ పీడితః ప్రతియాస్యతి ॥ 8 ॥
న మే గర్వితమాయస్తం సహిష్యతి దురాత్మవాన్ ।
కృతం తారే సహాంయత్వం సౌహృదం దర్శితం మయి ॥ 9 ॥
శాపితాఽపి మమ ప్రాణైర్నివర్తస్వ జయేన చ ।
అహం జిత్వా నివర్తిష్యే తమహం భ్రాతరం రణే ॥ 10 ॥
తం తు తారా పరిష్వజ్య వాలినం ప్రియవాదినీ ।
చకార రుదతీ మన్దం దక్షిణా సా ప్రదక్షిణమ్ ॥ 11 ॥
తతః స్వస్త్యయనం కృత్వా మన్త్రవిద్విజయైషిణీ ।
అన్తఃపురం సహ స్త్రీభిః ప్రవిష్టా శోకమోహితా ॥ 12 ॥
ప్రవిష్టాయాం తు తారాయాం సహ స్త్రీభిస్స్వమాలయమ్ ।
నగరాన్నిర్యయౌ క్రుద్ధో మహాసర్ప ఇవ శ్వసన్ ॥ 13 ॥
స నిశ్శ్వస్య మహాతేజా వాలీ పరమరోషణః ।
సర్వతశ్చారయన్ దృష్టిం శత్రుదర్శనకాఙ్క్షయా ॥ 14 ॥
స దదర్శ తతశ్శ్రీమాన్ సుగ్రీవం హేమపిఙ్గలమ్ ।
సుసంవీతమవష్టబ్ధం దీప్యమానమివానలమ్ ॥ 15 ॥
స తం దృష్ట్వా మహావీర్యం సుగ్రీవం పర్యవస్థితమ్ ।
గాఢం పరిదధే వాసో వాలీ పరమరోషణః ॥ 16 ॥
స వాలీ గాఢసంవీతో ముష్టిముద్యమ్య వీర్యవాన్ ।
సుగ్రీవమేవాభిముఖో యయౌ యోద్ధుం కృతక్షణః ॥ 17 ॥
శ్లిష్టం ముష్టిం సముద్యమ్య సంరబ్ధతరమాగతః ।
సుగ్రీవోఽపి సముద్దిశ్య వాలినం హేమమాలినమ్ ॥ 18 ॥
తం వాలీ క్రోధతామ్రాక్షస్సుగ్రీవం రణపణ్డితమ్ ।
ఆపతన్తం మహావేగమిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 19 ॥
ఏష ముష్టిర్మయాబద్ధో గాఢస్సన్నిహితాఙ్గులిః ।
మయా వేగవిముక్తస్తే ప్రాణానాదాయ యాస్యతి ॥ 20 ॥
ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవః క్రుద్ధో వాలినమబ్రవీత్ ।
తవైవ చా హరన్ప్రాణాన్ముష్టిః పతతు మూర్ధని ॥ 21 ॥
తాడితస్తేన సఙ్కృద్ధస్సమభిక్రమ్య వేగితః ।
అభవచ్ఛోణితోద్గారీ సోత్పీడ ఇవ పర్వతః ॥ 22 ॥
సుగ్రీవేణ తు నిస్సఙ్గం సాలముత్పాట్య తేజసా ।
గాత్రేష్వభిహతో వాలీ వజ్రేణేవ మహాగిరిః ॥ 23 ॥
స తు వాలీ ప్రచలితస్సాలతాడనవిహ్వలః ।
గురుభారసమాక్రాన్తో నౌ సార్థ ఇవ సాగరే ॥ 24 ॥
తౌ భీమబలవిక్రాన్తౌ సుపర్ణసమవేగినౌ ।
ప్రవృద్ధౌ ఘోరవపుషౌ చన్ద్రసూర్యావివామ్బరే ।
పరస్పరమమిత్రఘ్నౌ చ్ఛిద్రాన్వేషణతత్పరౌ ॥ 25 ॥
తతోఽవర్ధత వాలీ తు బలవీర్యసమన్వితః ।
సూర్యపుత్రో మహావీర్యస్సుగ్రీవః పరిహీయతే ॥ 26 ॥
వాలినా భగ్నదర్పస్తు సుగ్రీవో మన్దవిక్రమః ।
వాలినం ప్రతి సామర్షో దర్శయామాస లాఘవమ్ ॥ 27 ॥
వృక్షైః స్సశాఖై స్సశిఖైర్వజ్రకోటినిభైర్నఖైః ॥ 28 ॥
ముష్టిభిర్జానుభిః పద్భిర్బాహుభిశ్చ పునః పునః ।
తయోర్యుద్ధమభూద్ఘోరం వృత్రవాసవయోరివ ॥ 29 ॥
తౌ శోణితాక్తౌ యుధ్యేతాం వానరౌ వనచారిణౌ ।
మేఘావివ మహాశబ్దై స్తర్జమానౌ పరస్పరమ్ ॥ 30 ॥
హీయమానమథోఽపశ్యత్సుగ్రీవం వానరేశ్వరమ్ ।
వీక్షమాణం దిశశ్చైవ రాఘవస్స ముహుర్ముహుః ॥ 31 ॥
తతో రామో మహాతేజా ఆర్తం దృష్ట్వా హరీశ్వరమ్ ।
శరం చ వీక్షతే వీరో వాలినో వధకారణాత్ ॥ 32 ॥
తతో ధనుషి సన్ధాయ శరమాశీవిషోపమమ్ ।
పురయామాస తచ్చాపం కాలచక్రమివాన్తకః ॥ 33 ॥
తస్య జ్యాతలఘోషేణ త్రస్తాః పత్రరథేశ్వరాః ।
ప్రదుద్రువుర్మృగాశ్చైవ యుగాన్త ఇవ మోహితాః ॥ 34 ॥
ముక్తస్తు వజ్రనిర్ఘోషః ప్రదీప్తాశనిసన్నిభః ।
రాఘవేణ మహాబాణో వాలివక్షసి పాతితః ॥ 35 ॥
తతస్తేన మహాతేజా వీయౌటత్సిక్తః కపీశ్వరః ।
వేగేనాభిహతో వాలీ నిపపాత మహీతలే ॥ 36 ॥
ఇన్ద్రధ్వజ ఇవోద్ధూతః పౌర్ణమాస్యాం మహీతలే ।
ఆశ్వయుక్సమయే మాసి గతశ్రీకో విచేతనః ॥ 37 ॥
నరోత్తమః కాలయుగాన్తకోపమం శరోత్తమం కాఞ్చనరూప్యభుషితమ్ ।
ససర్జ దీప్తం తమమిత్రమర్దనం సధూమమగ్నిం ముఖతో యథా హరః ॥ 38 ॥
అథోక్షితశ్శోణితతోయవిస్రవై స్సుపుష్పితాశోక ఇవానిలోద్ధతః ।
విచేతనో వాసవసూనురాహవే విభ్రంశితేన్ద్రధ్వజవత్క్షితిం గతః ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షోడశస్సర్గః ॥
