శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షట్త్రింశస్సర్గః ।
తతస్సుమన్త్రమైక్ష్వాకః పీడితోఽత్ర ప్రతిజ్ఞయా ।
సబాష్పమతినిశ్శ్వశ్య జగాదేదం పునః పునః ॥ 1 ॥
సూత రత్నసుసమ్పూర్ణా చతుర్విధబలా చమూః ।
రాఘవస్యానుయాత్రార్థం క్షిప్రం ప్రతివిధీయతామ్ ॥ 2 ॥
రూపాజీవాశ్చ వాదిన్యో వణిజశ్చ మహాధనాః ।
శోభయన్తు కుమారస్య వాహినీం సుప్రసారితాః ॥ 3 ॥
ఆయుధాని చ ముఖ్యాని నాగరా శ్శకటాని చ ।
అనుగచ్ఛన్తు కాకుత్స్థం వ్యాధాశ్చారణ్య గోచరాః ॥ 4 ॥
నిఘ్నన్ మృగాన్ కుఞ్జరాంశ్చ పిబంశ్చారణ్యకం మధు ।
నదీశ్చ వివిధాః పశ్యన్న రాజ్యస్య స్మరిష్యతి ॥ 5 ॥
ధాన్యకోశశ్చ యః కశ్చిద్ధనకోశశ్చ మామకః ।
తౌ రామమనుగచ్ఛేతాం వసన్తం నిర్జనే వనే ॥ 6 ॥
యజన్ పుణ్యేషు దేశేషు విసృజం శ్చాప్తదక్షిణాః ।
ఋషిభిశ్చ సమాగమ్య ప్రవత్స్యతి సుఖం వనే ॥ 7 ॥
భరతశ్చ మహాబాహురయోధ్యాం పాలయిష్యతి ।
సర్వకామైః సహ శ్రీమాన్ రామః సంసాధ్యతామితి ॥ 8 ॥
ఏవం బ్రువతి కాకుత్స్థే కైకేయ్యా భయ మాగతమ్ ।
ముఖం చాప్యగమచ్ఛోషం స్వరశ్చాపి న్యరుధ్యత ॥ 9 ॥
సా విషణ్ణా చ సన్త్రస్తా ముఖేన పరిశుష్యతా ।
రాజానమేవాభిముఖీ కైకేయీ వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 10 ॥
రాజ్యం గతజనం సాధో పీతమణ్డాం సురామివ ।
నిరాస్వాద్యతమం శూన్యం భరతో నాభిపత్స్యతే ॥ 11 ॥
కైకేయ్యాం ముక్తలజ్జాయాం వదన్త్యామతిదారుణామ్ ।
రాజా దశరథో వాక్యమువాచాయతలోచనామ్ ॥ 12 ॥
వహన్తం కిం తుదసి మాం నియుజ్య ధురి మాఽహితే ।
అనార్యే కృత్యమారబ్ధం కిం న పూర్వముపారుధః ॥ 13 ॥
తస్యైతత్క్రోధసంయుక్తముక్తం శ్రుత్వా వరాఙ్గనా ।
కైకేయీ ద్విగుణం క్రుద్ధా రాజానమిదమబ్రవీత్ ॥ 14 ॥
వైవ వంశే సగరో జ్యేష్ఠం పుత్రముపారుధత్ ।
అసమఞ్జ ఇతి ఖ్యాతం తథాయం గన్తుమర్హతి ॥ 15 ॥
ఏవముక్తో ధిగిత్యేవ రాజా దశరథోఽబ్రవీత్ ।
వ్రీడితశ్చ జనస్సర్వ స్సా చ తం నావబుధ్యత ॥ 16 ॥
అసమఞ్జో గృహీత్వా తు క్రీడతః పథి బాలకాన్ ।
సరయ్వాః ప్రక్షిపన్నప్సు రమతే తేన దుర్మతిః ॥ 17 ॥
తం దృష్ట్వా నాగరా స్సర్వే కృద్ధా రాజానమబ్రువన్ ।
అసమఞ్జం వృణీష్వైకమస్మాన్వా రాష్ట్రవర్ధన ॥ 18 ॥
తానువాచ తతో రాజా కిన్నిమిత్తమిదం భయమ్ ।
తాశ్చాపి రాజ్ఞా సమ్పృష్టా వాక్యం ప్రకృతయోఽబ్రువన్ ॥ 19 ॥
డక్రీడతస్త్వేష నః పుత్రాన్ బాలానుద్భ్రాన్తచేతనః ।
సరయ్వాం ప్రక్షిపన్మౌర్ఖ్యాదతులాం ప్రీతిమశ్నుతే ॥ 20 ॥
స తాసాం వచనం శ్రుత్వా ప్రకృతీనాం నరాధిపః ।
తం తత్యాజాహితం పుత్రం తేషాం ప్రియచికీర్షయా ॥ 21 ॥
తం యానం శీఘ్రమారోప్య సభార్యం సపరిచ్ఛదమ్ ।
యావజ్జీవం వివాస్యోఽయమితి స్వానన్వశాత్పితా ॥ 22 ॥
స ఫాలపిటకం గృహ్య గిరిదుర్గాణ్యలోడయత్ ।
దిశ స్సర్వాస్త్వనుచరన్ స యథా పాపకర్మకృత్ ॥ 23 ॥
ఇత్యేనమత్యజద్రాజా సగరో వై సుధార్మికః ।
రామః కిమకరోత్పాపం యేనైవముపరుధ్యతే ॥ 24 ॥
న హి కఞ్చన పశ్యామో రాఘవస్యాగుణం వయమ్ ।
దుర్లభో హ్యస్య నిరయ శ్శశాఙ్కస్యేవ కల్మషమ్ ॥ 25 ॥
అథవా దేవి దోషం త్వం కఞ్చిత్పశ్యసి రాఘవే ।
తమద్య బ్రూహి తత్వేన తదా రామో వివాస్యతామ్ ॥ 26 ॥
అదుష్టస్య హి సన్త్యాగః సత్పథే నిరతస్య చ ।
నిర్దహేదపి శక్రస్య ద్యుతిం ధర్మనిరోధనాత్ ॥ 27 ॥
తదలం దేవి రామస్య శ్రియా విహతయా త్వయా ।
లోకతోఽపి హి తే రక్ష్యః పరివాదః శుభాననే ॥ 28 ॥
శ్రుత్వా తు సిద్ధార్థవచో రాజా శ్రాన్తతరస్వనః ।
శోకోపహతయా వాచా కైకేయీమిదమబ్రవీత్ ॥ 29 ॥
ఏతద్వచో నేచ్ఛసి పాపవృత్తే హితం న జానాసి మమాత్మనో వా ।
ఆస్థాయ మార్గం కృపణం కుచేష్టా చేష్టా హి తే సాధుపథాదపేతా ॥ 30 ॥
అనువ్రజిష్యామ్యహమద్య రామం రాజ్యం పరిత్యజ్య సుఖం ధనం చ ।
సహైవ రాజ్ఞా భరతేన చ త్వం యథాసుఖం భుఙ్క్ష్వ చిరాయ రాజ్యమ్ ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షట్త్రింశస్సర్గః ॥
