శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ షష్టితమస్సర్గః ।
భృశమావ్రజమానస్య తస్యాధో వామలోచనమ్ ।
ప్రాస్ఫురచ్చాస్ఖలద్రామో వేపథుశ్చాప్య జాయత ॥ 1 ॥
ఉపాలక్ష్య నిమిత్తాని సోఽశుభాని ముహుర్ముహుః ।
అపి క్షేమం ను సీతాయా ఇతి వై వ్యాజహార చ ॥ 2 ॥
త్వరమాణో జగామాథ సీతాదర్శనలాలసః ।
శూన్యమావసథం దృష్ట్వా బభూవోద్విగ్నమానసః ॥ 3 ॥
ఉద్భ్రమన్నివ వేగేన విక్షిపన్రఘునన్దనః ।
తత్ర తత్రోటజస్థానమభివీక్షయ సమన్తతః ॥ 4 ॥
దదర్శ పర్ణశాలాం చ రహితాం సీతయా తదా ।
శ్రియా విరహితాం ధ్వస్తాం హేమన్తే పద్మినీమివ ॥ 5 ॥
రుదన్తమివ వృక్షైశ్చ మ్లానపుష్పమృగద్విజమ్ ।
శ్రియా విహీనం విధ్వస్తం సన్త్యక్తవనదేవతమ్ ॥ 6 ॥
విప్రకీర్ణాజినకుశం విప్రవిద్ధబ్రుసీకటమ్ ।
దృష్ట్వా శూన్యం నిజస్థానం విలలాప పునః పునః ॥ 7 ॥
హృతా మృతా వా నష్టా వా భక్షితా వా భవిష్యతి ।
నిలీనాప్యథవా భీరురథవా వనమాశ్రితా ॥ 8 ॥
గతా విచేతుం పుష్పాణి ఫలాన్యపి చ వా పునః ।
అథవా పద్మినీం యాతా జలార్థం వా నదీం గతా ॥ 9 ॥
యత్నాన్మృగయమాణస్తు నాససాద వనే ప్రియామ్ ।
శోకరక్తేక్షణశ్శోకాదున్మత్త ఇవ లక్ష్యతే ॥ 10 ॥
వృక్షాద్వృక్షం ప్రధావన్సగిరేశ్చాద్రిం నదాన్నదీమ్ ।
బభూవ విలపన్రామశ్శోకార్ణవపరిప్లుతః ॥ 11 ॥
అపి కాచిత్త్వయా దృష్టా సా కదమ్బప్రియా ప్రియా ।
కదమ్బ యది జానీషే శంస సీతాం శుభాననామ్ ॥ 12 ॥
స్నిగ్ధపల్లవసఙ్కాశా పీతకౌశేయవాసినీ ।
శంసస్వ యది వా దృష్టా బిల్వ బిల్వోపమస్తనీ ॥ 13 ॥
అథవాఽర్జున శంస త్వం ప్రియాం తామర్జునప్రియామ్ ।
జనకస్య సుతా భీరుర్యది జీవతి వా న వా ॥ 14 ॥
కకుభః కకుభోరూం తాం వ్యక్తం జానాతి మైథిలీమ్ ।
యథా పల్లవపుష్పాఢ్యో భాతి హ్యేష వనస్పతిః ॥ 15 ॥
భ్రమరైరుపగీతశ్చ యథా ద్రుమవరో హ్యయమ్ ।
ఏష వ్యక్తం విజానాతి తిలకస్తిలకప్రియామ్ ॥ 16 ॥
అశోక శోకాపనుద శోకోపహతచేతసమ్ ।
త్వన్నామానం కురు క్షిప్రం ప్రియాసన్దర్శనేన మామ్ ॥ 17 ॥
యది తాల త్వయా దృష్టా పక్వతాలఫలస్తనీ ।
కథయస్వ వరారోహాం కారుణ్యం యది తే మయి ॥ 18 ॥
యది దృష్టా త్వయా సీతా జమ్బు జమ్బూఫలోపమా ।
ప్రియాం యది విజానీషే నిఃశఙ్కం కథయస్వ మే ॥ 19 ॥
అహో త్వం కర్ణికారాద్య సుపుష్పైశ్శోభసే భృశమ్ ।
కర్ణికారప్రియా సాధ్వీ శంస దృష్టా ప్రియా యది ॥ 20 ॥
చూతనీపమహాసాలాన్పనసాన్కురవాన్ధవాన్ ।
దాడిమాననసాన్గత్వా దృష్ట్వా రామో మహాయశాః ॥ 21 ॥
మల్లికా మాధవీశ్చైవ చమ్పకాన్కేతకీస్తథా ।
పృచ్ఛన్రామో వనే భాన్తః ఉన్మత్త ఇవ లక్ష్యతే ॥ 22 ॥
అథవా మృగశాబాక్షీం మృగ జానాసి మైథిలీమ్ ।
మృగవిప్రేక్షణీ కాన్తా మృగీభిస్సహితా భవేత్ ॥ 23 ॥
గజ సా గజనాసోరూర్యది దృష్టా త్వయా భవేత్ ।
తాం మన్యే విదితాం తుభ్యమాఖ్యాహి వరవారణ ॥ 24 ॥
శార్దూల యది సా దృష్టా ప్రియా చన్ద్రనిభాననా ।
మైథిలీ మమ విస్రబ్ధం కథయస్వ న తే భయమ్ ॥ 25 ॥
కిం ధావసి ప్రియే దూరే దృష్టాసి కమలేక్షణే ।
వృక్షైరాచ్ఛాద్య చాత్మానం కిం మాం న ప్రతిభాషసే ॥ 26 ॥
తిష్ఠ తిష్ఠ వరారోహే న తేఽస్తి కరుణా మయి ।
నాత్యర్థం హాస్యశీలాసి కిమర్థం మాముపేక్షసే ॥ 27 ॥
పీతకౌశేయకేనాసి సూచితా వరవర్ణిని ।
ధావన్త్యపి మయా దృష్టా తిష్ఠ యద్యస్తి సౌహృదమ్ ॥ 28 ॥
నైవ సా నూనమథవా హింసితా చారుహాసినీ ।
కృచ్ఛ్రప్రాప్తం న మాం నూనం యథోపేక్షితుమర్హతి ॥ 29 ॥
వ్యక్తం సా భక్షితా బాలా రాక్షసైః పిశితాశనైః ।
విభజ్యాఙ్కాని సర్వాణి మయా విరహితా ప్రియా ॥ 30 ॥
నూనం తచ్ఛుభదన్తోష్ఠం సునాసం చారుకుణ్డలమ్ ।
పూర్ణచన్ద్రనిభం గ్రస్తం ముఖన్నిష్ప్రభతాం గతమ్ ॥ 31 ॥
సా హి చమ్పకవర్ణాభా గ్రీవా గ్రైవేయశోభితా ।
కోమలా విలపన్త్యాస్తు కాన్తాయా భక్షితా శుభా ॥ 32 ॥
నూనం విక్షిప్యమాణౌ తౌ బాహూ పల్లవకోమలౌ ।
భక్షితౌ వేపమానాగ్రౌ సహస్తాభరణాఙ్గదౌ ॥ 33 ॥
మయా విరహితా బాలా రక్షసాం భక్షణాయ వై ।
సార్ధేనేవ పరిత్యక్తా భక్షితా బహుబాన్ధవా ॥ 34 ॥
హా లక్ష్మణ మహాబాహో పశ్యసి త్వం ప్రియాం క్వచిత్ ।
హా ప్రియే క్వ గతా భద్రే హా సీతేతి పునః పునః ॥ 35 ॥
ఇత్యేవం విలపన్రామః పరిధావన్వనాద్వనమ్ ।
క్వచిదుద్భ్రమతే వేగాత్క్వచిద్విభ్రమతే బలాత్ ॥ 36 ॥
క్వచిన్మత్త ఇవాభాతి కాన్తాన్వేషణతత్పరః ।
స వనాని నదీశ్శైలాన్ గిరిప్రస్రవణాని చ ॥ 37 ॥
కాననాని చ వేగేన భ్రమత్యపరిసంస్థితః ।
తథా స గత్వా విపులం మహద్వనం పరీత్య సర్వం త్వథ మైథిలీం ప్రతి ।
అనిష్ఠితాశస్సచకార మార్గణే పునః ప్రియాయాః పరమం పరిశ్రమమ్ ॥ 38 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే షష్టితమస్సర్గః ॥
