శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టమస్సర్గః ।
మన్థరా త్వభ్యసూయైనాముత్సృజ్యాభరణం చ తత్ ।
ఉవాచేదం తతో వాక్యం కోపదుఃఖసమన్వితా ॥ 1 ॥
హర్షం కిమిదమస్థానే కృతవత్యసి బాలిశే ।
శోకసాగరమధ్యస్థమాత్మానం నావబుధ్యసే ॥ 2 ॥
మనసా ప్రహసామి త్వాం దేవి దుఃఖార్దితా సతీ ।
యచ్ఛోచితవ్యే హృష్టాఽసి ప్రాప్యేదం వ్యసనం మహత్ ॥ 3 ॥
శోచామి దుర్మతిత్వం తే కా హి ప్రాజ్ఞా ప్రహర్షయేత్ ।
అరేస్సపత్నీపుత్రస్య వృద్ధిం మృత్యోరివాగతామ్ ॥ 4 ॥
భరతాదేవ రామస్య రాజ్యసాధారణాద్భయమ్ ।
తద్విచిన్త్య విషణ్ణాఽస్మి భయం భీతాఽద్ధి జాయతే ॥ 5 ॥
లక్ష్మణో హి మహేష్వాసో రామం సర్వాత్మనా గతః ।
శత్రుఘ్నశ్చాపి భరతం కాకుత్స్థం లక్ష్మణో యథా ॥ 6 ॥
ప్రత్యాసన్నక్రమేణాపి భరతస్యైవ భామిని ।
రాజ్యక్రమో విప్రకృష్టస్తయోస్తావత్కనీయసోః ॥ 7 ॥
విదుషః క్షత్రచారిత్రే ప్రాజ్ఞస్య ప్రాప్తకారిణః ।
భయాత్ప్రవేపే రామస్య చిన్తయన్తీ తవాత్మజమ్ ॥ 8 ॥
సుభగా ఖలు కౌశల్యా యస్యాః పుత్రోఽభిషేక్ష్యతే ।
యౌవరాజ్యేన మహతా శ్వః పుష్యేణ ద్విజోత్తమైః ॥ 9 ॥
ప్రాప్తాం సుమహతీం ప్రీతిం ప్రతీతాం తాం హతద్విషమ్ ।
ఉపస్థాస్యసి కౌసల్యాం దాసీవ త్త్వం కృతాఞ్జలిః ॥ 10 ॥
ఏవం చేత్త్వం సహాస్మాభిస్తస్యాః ప్రేష్యా భవిష్యసి ।
పుత్రశ్చ తవ రామస్య ప్రేష్యభావం గమిష్యతి ॥ 11 ॥
హృష్టాః ఖలు భవిష్యన్తి రామస్య పరమాస్స్త్రియః ।
అప్రహృష్టా భవిష్యన్తి స్నుషాస్తే భరతక్షయే ॥ 12 ॥
తాం దృష్ట్వా పరమప్రీతాం బ్రువన్తీం మన్థరాం తతః ।
రామస్యైవ గుణాన్దేవీ కైకేయీ ప్రశశంస హ ॥ 13 ॥
ధర్మజ్ఞో గురుభిర్దాన్తః కృతజ్ఞస్సత్యవాక్ఛుచిః ।
రామో రాజ్ఞ స్సుతో జ్యేష్ఠో యౌవరాజ్యమతోఽర్హతి ॥ 14 ॥
భ్రాతృన్భృత్యాంశ్చ దీర్ఘాయుః పితృవత్పాలయిష్యతి ।
సన్తప్స్యసే కథం కుబ్జే శ్రుత్వా రామాభిషేచనమ్ ॥ 15 ॥
భరతశ్చాపి రామస్య ధ్రువం వర్షశతాత్పరమ్ ।
పితృపైతామహం రాజ్యమవాప్తా పురుషర్షభః ॥ 16 ॥
సా త్వమభ్యుదయే ప్రాప్తే వర్తమానే చ మన్థరే ।
భవిష్యతి చ కల్యాణే కిమర్థం పరితప్యసే ॥ 17 ॥
యథా మే భరతో మాన్యస్తథా భూయోఽపి రాఘవః ।
కౌశల్యాతోఽతిరిక్తం చ సోఽనుశుశ్రూషతే హి మామ్ ॥ 18 ॥
రాజ్యం యది హి రామస్య భరతస్యాపి తత్తదా ।
మన్యతే హి యథాత్మానం తథా భ్రాతృంశ్చ రాఘవః ॥ 19 ॥
కైకేయీవచనం శ్రుత్వా మన్థరా భృశదుఃఖితా ।
దీర్ఘముష్ణం చ వినిశ్వస్య కైకేయీమిదమబ్రవీత్ ॥ 20 ॥
అనర్థదర్శినీ మౌర్ఖ్యాన్నాత్మానమవబుధ్యసే ।
శోకవ్యసనవిస్తీర్ణే మజ్జన్తీ దుఃఖసాగరే ॥ 21 ॥
భవితా రాఘవో రాజా రాఘవస్యాను యస్సుతః ।
రాజవంశాత్తు కైకేయి భరతఃపరిహాస్యతే ॥ 22 ॥
న హి రాజ్ఞస్సుతా స్సర్వే రాజ్యే తిష్ఠన్తి భామిని ।
స్థాప్యమానేషు సర్వేషు సుమహాననయో భవేత్ ॥ 23 ॥
తస్మాజ్జ్యేష్ఠే హి కైకేయి రాజ్యతన్త్రాణి పార్థివాః ।
స్థాపయన్త్యనవద్యాఙ్గి గుణవత్స్వితరేష్వపి ॥ 24 ॥
అసావత్యన్తనిర్భగ్నస్తవ పుత్రో భవిష్యతి ।
అనాథవత్సుఖేభ్యశ్చ రాజవంశాచ్చ వత్సలే ॥ 25 ॥
సాఽహం త్వదర్థే సమ్ప్రాప్తా త్వం తు మాం నావబుద్ధ్యసే ।
సపత్ని వృద్ధౌ యా మే త్వం ప్రదేయం దాతుమిచ్ఛసి ॥ 26 ॥
ధ్రువం తు భరతం రామః ప్రాప్య రాజ్యమకణ్టకమ్ ।
దేశాన్తరం వా నయితా లోకాన్తరమథాఽపి వా ॥ 27 ॥
బాల ఏవ హి మాతుల్యం భరతో నాయితస్త్వయా ।
సన్నికర్షాచ్చ సౌహార్దం జాయతే స్థావరేష్వపి ॥ 28 ॥
భరతస్యాప్యనువశశ్శత్రుఘ్నోఽపి సమం గతః ।
లక్ష్మణో హి యథా రామం తథాఽసౌ భరతం గతః ॥ 29 ॥
శ్రూయతే హి ద్రుమః కశ్చిచ్ఛేత్తవ్యో వనజీవిభిః ।
సన్నికర్షాదిషీకాభిర్మోచితః పరమాద్భయాత్ ॥ 30 ॥
గోప్తా హి రామం సౌమిత్రిర్లక్ష్మణం చాపి రాఘవః ।
అశ్వినోరివ సౌభ్రాత్రం తయోర్లోకేషు విశ్రుతమ్ ॥ 31 ॥
తస్మాన్న లక్ష్మణే రామః పాపం కిఞ్చిత్కరిష్యతి ।
రామస్తు భరతే పాపం కుర్యాదితి న సంశయః ॥ 32 ॥
తస్మాద్రాజగృహాదేవ వనం గచ్ఛతు తే సుతః ।
ఏతద్ధి రోచతే మహ్యం భృశం చాపి హితం తవ ॥ 33 ॥
ఏవం తే జ్ఞాతిపక్షస్య శ్రేయశ్చైవ భవిష్యతి ।
యది చేద్భరతో ధర్మాత్పిత్ర్యం రాజ్యమవాప్స్యసి ॥ 34 ॥
స తే సుఖోచితో బాలో రామస్య సహజో రిపుః ।
సమృద్ధార్థస్య నష్టార్థో జీవిష్యతి కథం వశే ॥ 35 ॥
అభిద్రుతమివారణ్యే సింహేన గజయూథపమ్ ।
ప్రచ్ఛాద్యమానం రామేణ భరతం త్రాతుమర్హసి ॥ 36 ॥
దర్పాన్నిరాకృతా పూర్వం త్వయా సౌభాగ్యవత్తయా ।
రామమాతా సపత్నీ తే కథం వైరం న శాతయేత్ ॥ 37 ॥
యదా హి రామః పృథివీమవాప్స్యతి ప్రభూతరత్నాకరశైలపత్తనామ్ ।
తదా గమిష్యస్యశుభం పరాభవం సహైవ దీనా భరతేన భామిని ॥ 38 ॥
యదా హి రామః పృథివీమవాప్స్యతి ధ్రువం ప్రణష్టో భరతో భవిష్యతి ।
అతో హి సఞ్చిన్తయ రాజ్యమాత్మజే పరస్య చైవాద్య వివాసకారణమ్ ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టమస్సర్గః ॥
