శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయోవింశస్సర్గః ।
తతస్సముపజిఘ్రన్తీ కపిరాజస్య తన్ముఖమ్ ।
పతిం లోకాచ్చ్యుతం తారా మృతం వచనమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
శేషే త్వం విషమే దుఃఖమకృత్వా వచనం మమ ।
ఉపలోపచితే వీర సుదుఃఖే వసుధాతలే ॥ 2 ॥
మత్తః ప్రియతరా నూనం వానరేన్ద్ర మహీ తవ ।
శేషే హి తాం పరిష్వజ్య మాం చ న ప్రతిభాషసే ॥ 3 ॥
సుగ్రీవస్య వశం ప్రాప్తో విధిరేషభవత్యహో ।
సుగ్రీవ ఏవ విక్రాన్తో వీర సాహసికప్రియ ॥ 4 ॥
ఋక్షవానరముఖ్యాస్త్వాం బలినః పర్యుపాసతే ।
ఏషాం విలపితం కృచ్ఛ్రమఙ్గదస్య చ శోచతః ॥ 5 ॥
మమ చేమా గిరః శ్రుత్వా కిం త్వం న ప్రతిబుధ్యసే ।
ఇదం తచ్ఛూరశయనం యత్ర శేషే హతో యుధి ।
శాయితా నిహతా యత్ర త్వయైవ రిపవః పురా ॥ 6 ॥
విశుద్ధసత్త్వాభిజన ప్రియయుద్ధ మమ ప్రియ ।
మామనాథాం విహాయైకాం గతస్త్వమసి మానద ॥ 7 ॥
శూరాయ న ప్రదాతవ్యా కన్యా ఖలు విపశ్చితా ।
శూరభార్యాం హతాం పశ్య సద్యో మాం విధవాం కృతామ్ ॥ 8 ॥
అవభగ్నశ్చ మే మానో భగ్నా మే శాశ్వతీ గతిః ॥ 9 ॥
అగాధే చ నిమగ్నాఽస్మి విపులే శోకసాగరే ।
అశ్మసారమయం నూనమిదం మే హృదయం దృఢమ్ ॥ 10 ॥
భర్తారం నిహతం దృష్ట్వా యన్నాద్య శతధా కృతమ్ ।
సుహృచ్చైవ హి భర్తా చ ప్రకృత్యా మమ చ ప్రియః ।
ఆహవే చ పరాక్రాన్తశ్శూరః పఞ్చత్వమాగతః ॥ 11 ॥
పతిహీనా తు యా నారీ కామం భవతు పుత్రిణీ ।
ధనధాన్యైస్సుపూర్ణాఽపి విధవేత్యుచ్యతే బుధైః ॥ 12 ॥
స్వగాత్రప్రభవే వీర శేషే రుధిరమణ్డలే ।
క్రిమిరాగపరిస్తోమే త్వమాత్మశయనే యథా ॥ 13 ॥
రేణుశోణితసంవీతం గాత్రం తవ సమన్తతః ।
పరిరబ్ధుం న శక్నోమి భుజాభ్యాం ప్లవగర్షభ ॥ 14 ॥
కృతకృత్యోఽద్య సుగ్రీవో వైరేఽస్మిన్నతిదారుణే ।
యస్య రామవిముక్తేన హృతమేకేషుణా భయమ్ ॥ 15 ॥
శరేణ హృది లగ్నేన గాత్రసంస్పర్శనే తవ ।
వార్యామి త్వాం నిరీక్షన్తీ త్వయి పఞ్చత్వమాగతే ॥ 16 ॥
ఉద్వవర్హ శరం నీలస్తస్య గాత్రగతం తదా ।
గిరిగహ్వరసంలీనం దీప్తమాశీవిషం యథా ॥ 17 ॥
తస్య నిష్కృష్యమాణస్య బాణస్య చ బభౌ ద్యుతిః ।
అస్తమస్తకసంరుద్ధో రశ్మిర్దినకరాదివ ॥ 18 ॥
పేతుః క్షతజధారాస్తు వ్రణేభ్యస్తస్య సర్వశః ।
తామ్రగైరికసమ్పృక్తా ధారా ఇవ ధరాధరాత్ ॥ 19 ॥
అవకీర్ణం విమార్జన్తీ భర్తారం రణరేణునా ।
అస్రైర్నయనజైశ్శూరం సిషేచాస్త్రసమాహతమ్ ॥ 20 ॥
రుధిరోక్షితసర్వాఙ్గం దృష్ట్వా వినిహతం పతిమ్ ।
ఉవాచ తారా పిఙ్గాక్షం పుత్రమఙ్గదమఙ్గనా ॥ 21 ॥
అవస్థాం పశ్చిమాం పశ్య పితుః పుత్ర సుదారుణామ్ ।
సమ్ప్రసక్తస్య వైరస్య గతోఽన్తః పాపకర్మణా ॥ 22 ॥
బాలసూర్యోదయతనుం ప్రయాన్తం యమసదనమ్ ।
అభివాదయ రాజానం పితరం పుత్ర మానదమ్ ॥ 23 ॥
ఏవముక్తస్సముత్థాయ జగ్రాహ చరణౌ పితుః ।
భుజాభ్యాం పీనవృత్తాభ్యామఙ్గదోఽహమితి బ్రువన్ ॥ 24 ॥
అభివాదయమానం త్వామఙ్గదం త్వం యథా పురా ।
దీర్ఘాయుర్భవ పుత్రేతి కిమర్థం నాభిభాషసే ॥ 25 ॥
అహం పుత్రసహాయా త్వాముపాసే గతచేతసమ్ ।
సింహేన నిహతం సద్యో గౌస్సవత్సేవ గోవృషమ్ ॥ 26 ॥
ఇష్ట్వా సఙ్గ్రామయజ్ఞేన రామప్రహరణామ్భసి ।
అస్మిన్నవభృథే స్నాతః కథం పత్న్యా మయా వినా ॥ 27 ॥
యా దత్తా దేవరాజేన తవ తుష్టేన సంయుగే ।
శాతకుమ్భమయీం మాలాం తాం తే పశ్యామి నేహ కిమ్ ॥ 28 ॥
రాజ్యశ్రీర్న జహాతి త్వాం గతాసుమపి మానద ।
సూర్యస్యావర్తమానస్య శైలరాజమివ ప్రభా ॥ 29 ॥
న మే వచః పథ్యమిదం త్వయా కృతం న చాస్మి శక్తా హి నివారణే తవ ।
హతా సపుత్రాఽస్మి హతేన సంయుగే సహ త్వయా శ్రీర్విజహాతి మామిహ ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రయోవింశస్సర్గః ॥
