శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిచత్వారింశస్సర్గః ।
తతస్సన్దిశ్య సుగ్రీవశ్శ్వశురం పశ్చిమాం దిశమ్ ।
వీరం శతవలిం నామ వానరం వానరర్షభః ॥ 1 ॥
ఉవాచ రాజా ధర్మజ్ఞస్సర్వవానరసత్తమమ్ ।
వాక్యమాత్మ హితం చైవ రామస్య చ హితం తథా ॥ 2 ॥
వృతశ్శతసహస్రేణ త్వద్విధానాం వనౌకసామ్ ।
వైవస్వతసుతైస్సార్ధం ప్రతిష్ఠస్వ స్వమన్త్రిభిః ॥ 3 ॥
దిశం హ్యుదీచీం విక్రాన్తాం హిమశైలావతంసకామ్ ।
సర్వతః పరిమార్గధ్వం రామపత్నీమనిన్దితామ్ ॥ 4 ॥
అస్మిన్కార్యేవినిర్వృత్తే కృతే దాశరథేః ప్రియే ।
ఋణాన్ముక్తా భవిష్యామః కృతార్థార్థవిదాం వరాః ॥ 5 ॥
కృతం హి ప్రియమస్మాకం రాఘవేణ మహాత్మనా ।
తస్య చేత్ప్రతికారోఽస్తి సఫలం జీవితం భవేత్ ॥ 6 ॥
అర్థినః కార్యనిర్వృత్తిమకర్తురపి యశ్చరేత్ ।
తస్య స్యాత్సఫలం జన్మ కిం పునః పూర్వకారిణః ॥ 7 ॥
ఏతాం బుద్ధిమవస్థాయ దృశ్యతే జానకీ యథా ।
తథా భవద్భిః కర్తవ్యమస్మత్ప్రియహితైషిభిః ॥ 8 ॥
అయం హి సర్వభూతానాం మాన్యస్తు నరసత్తమః ।
అస్మాసు చాగతః ప్రీతీ రామః పరపురఞ్జయః ॥ 9 ॥
ఇమాని వనదుర్గాణి నద్యశ్శైలాన్తరాణి చ ।
భవన్తః పరిమార్గన్తు బుద్ధివిక్రమసమ్పదా ॥ 10 ॥
తత్ర మ్లేచ్ఛాన్పులిన్దాంశ్చ శూరసేనాంస్తథైవ చ ।
ప్రస్థలాన్భరతాంశ్చైవ కురూంశ్చ సహ మద్రకైః ॥ 11 ॥
కామ్బోజాన్యవనాం శ్చైవ శకానారట్టకానపి ।
బాహ్లీకానృషికాం శ్చైవ పౌరవానథ టఙ్కణాన్ ॥ 12 ॥
చీనాన్పరమచీనాంశ్చ నీహారాంశ్చ పునః పునః ।
అన్విష్యదరదాంశ్చైవ హిమవన్తం తథైవ చ ॥ 13 ॥
లోధ్రపద్మకషణ్డేషు దేవదారువనేషు చ ।
రావణస్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ॥ 14 ॥
తతస్సోమాశ్రమం గత్వా దేవగన్ధర్వసేవితమ్ ।
కాలం నామ మహాసానుం పర్వతం తు గమిష్యథ ॥ 15 ॥
మహత్సు తస్య శైలస్య నిర్దరేషు గుహాసు చ ।
విచినుధ్వం మహాభాగాం రామపత్నీన్తతస్తతః ॥ 16 ॥
తమతిక్రమ్య శైలేన్ద్రం హేమగర్భం మహాగిరిమ్ ।
తతస్సుదర్శనం నామ గన్తుమర్హథ పర్వతమ్ ॥ 17 ॥
తతో దేవసఖో నామ పర్వతః పతగాలయః ।
నానాపక్షిగణాకీర్ణో వివిధద్రుమభూషితః ॥ 18 ॥
తస్య కాననషణ్డేషు నిర్ఘరేషు గుహాసు చ ।
రావణస్సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ॥ 19 ॥
తమతిక్రమ్య చాకాశం సర్వతశ్శతయోజనమ్ ।
అపర్వతనదీవృక్షం సర్వసత్త్వవివర్జితమ్ ॥ 20 ॥
తం తు శీఘ్రమతిక్రమ్య కాన్తారం రోమహర్షణమ్ ।
కైలాసం పాణ్డురం శైలం ప్రాప్య హృష్టా భవిష్యథ ॥ 21 ॥
తత్ర పాణ్డురమేఘాభం జామ్బూనదపరిష్కృతమ్ ।
కుబేరభవనం రమ్యం నిర్మితం విశ్వకర్మణా ॥ 22 ॥
విశాలా నలినీ యత్ర ప్రభూతకమలోత్పలా ।
హంసకారణ్డవాకీర్ణాప్సరోగణసేవితా ॥ 23 ॥
తత్ర వైశ్రవణో రాజా సర్వభూతనమస్కృతః ।
ధనదో రమతే శ్రీమాన్గుహ్యకైస్సహ యక్షరాట్ ॥ 24 ॥
తస్య చన్ద్రనికాశేషు పర్వతేషు గుహాసు చ ।
రావణః సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః ॥ 25 ॥
క్రౌఞ్చం తు గిరిమాసాద్య బిలం తస్య సుదుర్గమమ్ ।
అప్రమత్తైః ప్రవేష్టవ్యం దుష్ప్రవేశం హి తత్స్మృతమ్ ॥ 26 ॥
వసన్తి హి మహాత్మానస్తత్ర సూర్యసమప్రభాః ।
దేవైరప్యర్చితా స్సమ్యగ్దేవరూపా మహర్షయః ॥ 27 ॥
క్రౌఞ్చస్య తు గుహాశ్చాన్యా స్సానూనిశిఖరాణి చ ।
నిర్దరాశ్చ నితమ్బాశ్చ విచేతవ్యా స్తతస్తతః ॥ 28 ॥
కౌఞ్చస్య శిఖరం చాపి నిరీక్ష్య చ తతస్తతః ।
అవృక్షం కామశైలం చ మానసం విహగాలయమ్ ।
న గతిస్తత్ర భూతానాం దేవదానవ రక్షసామ్ ॥ 29 ॥
స చ సర్వైర్విచేతవ్యస్ససానుప్రస్థభూధరః ।
క్రౌఞ్చం గిరిమతిక్రమ్య మైనాకో నామ పర్వతః ॥ 30 ॥
మయస్య భవనం యత్ర దానవస్య స్వయం కృతమ్ ॥ 31 ॥
మైనాకస్తు విచేతవ్య స్ససానుప్రస్థకన్దరః ।
స్త్రీణామశ్వముఖీనాం తు నికేతాస్తత్ర తత్ర తు ॥ 32 ॥
తం దేశం సమతిక్రమ్య ఆశ్రమం సిద్ధసేవితమ్ ।
సిద్ధా వైఖానసాస్తత్ర వాలఖిల్యాశ్చ తాపసాః ॥ 33 ॥
వన్ద్యాస్తే తు తపస్సిద్ధాస్తపసా వీతకల్మషాః ।
ప్రష్టవ్యా చాపి సీతాయాః ప్రవృత్తిర్వినయాన్వితైః ॥ 34 ॥
హేమపుష్కరసఞ్ఛన్నం తస్మిన్ వైఖానసం సరః ।
తరుణాదిత్యసఙ్కాశైర్హంసైర్విచరితం శుభైః ॥ 35 ॥
ఔపవాహ్యః కుబేరస్య సార్వభౌమ ఇతి స్మృతః ।
గజః పర్యేతి తం దేశం సదా సహ కరేణుభిః ॥ 36 ॥
తత్సరస్సమతిక్రమ్య నష్టచన్ద్రదివాకరమ్ ।
అనక్షత్రగణం వ్యోమ నిష్పయోదమనాదితమ్ ॥ 37 ॥
గభస్తిభిరివార్కస్య స తు దేశః ప్రకాశతే ।
విశ్రామ్యద్భిస్తపస్సిద్ధైర్దేవకల్పైః స్వయమ్ప్రభైః ॥ 38 ॥
తం తు దేశమతిక్రమ్య శైలోదా నామ నిమ్నగా ।
ఉభయోస్తీరయోస్తస్యాః కీచకా నామ వేణవః ॥ 39 ॥
తే నయన్తి పరం తీరం సిద్ధాన్ప్రత్యానయన్తి చ ।
ఉత్తరాః కురవస్తత్ర కృతపుణ్యప్రతిశ్రయాః ॥ 40 ॥
తతః కాఞ్చనపద్మాభిః పద్భినీభిః కృతోదకాః ।
నీలవైడూర్యపత్రాభిర్నద్యస్తత్ర సహస్రశః ॥ 41 ॥
రక్తోత్పలవనైశ్చాత్ర మణ్డితాశ్చ హిరణ్మయైః ।
తరుణాదిత్యసఙ్కాశైర్భాన్తి తత్ర జలాశయాః ॥ 42 ॥
మహార్హమణిరత్నైశ్చ కాఞ్చనప్రభకేసరైః ।
నిలోత్పలవనైశ్చిత్రై స్స దేశ స్సర్వతో వృతః ॥ 43 ॥
నిస్తులాభిశ్చ ముక్తాభిర్మణిభిశ్చ మహాధనైః ।
ఉద్భూతపులినాస్తత్ర జాతరూపైశ్చ నిమ్నగాః ।
సర్వరత్నమయైశ్చిత్రైరవగాఢా నగోత్తమైః ॥ 44 ॥
జాతరూపమయైశ్చాపి హుతాశనసమప్రభైః ।
నిత్యపుష్పఫలాస్తత్ర నగాః పత్త్రరథాకులాః ॥ 45 ॥
దివ్యగన్ధరసస్పర్శాః సర్వాన్కామాన్ స్రవన్తి చ ।
నానాకారాణి వాసాంసి ఫలన్త్యన్యే నగోత్తమాః ॥ 46 ॥
ముక్తా వైఢూర్యచిత్రాణి భూషణాని తథైవ చ ।
స్త్రీణాం చాప్యనురూపాణి పురుషాణాం తథైవ చ ॥ 47 ॥
సర్వర్తుసుఖ సేవ్యాని ఫలన్త్యన్యే నగోత్తమాః ।
మహార్హాణి విచిత్రాణి హైమాన్యన్యే నగోత్తమాః ॥ 48 ॥
శయనాని ప్రసూయన్తే చిత్రాస్తరణవన్తి చ ।
మనఃకాన్తాని మాల్యాని ఫలన్త్యత్రాపరే ద్రుమాః ॥ 49 ॥
పానాని చ మహార్హాణి భక్ష్యాణి వివిధాని చ ।
స్త్రియశ్చ గుణసమ్పన్నా రూపయౌవనలక్షితాః ॥ 50 ॥
గన్ధర్వాః కిన్నరాస్సిద్ధా నాగా విద్యాధరాస్తథా ।
రమన్తే సతతం స్తత్ర నారీభిర్భాస్కరప్రభాః ॥ 51 ॥
సర్వే సుకృతకర్మాణ స్సర్వే రతిపరాయణాః ।
సర్వే కామార్థసహితా వసన్తి సహయోషితః ॥ 52 ॥
గీతవాదిత్రనిర్ఘోష స్సోత్కృష్టహసితస్వనః ।
శ్రూయతే సతతం తత్ర సర్వభూతమనోహరః ॥ 53 ॥
తత్ర నాముదితః కశ్చిన్నాస్తి కశ్చిదసత్ప్రియః ।
అహన్యహని వర్ధన్తే గుణాస్తత్ర మనోరమాః ॥ 54 ॥
సమతిక్రమ్య తం దేశముత్తరః పయసాం నిధిః ।
తత్ర సోమగిరిర్నామ మధ్యే హేమమయో మహాన్ ॥ 55 ॥
ఇన్ద్రలోకగతా యే చ బ్రహ్మలోకగతాశ్చ యే ।
దేవాస్తం సమవేక్షన్తే గిరిరాజం దివం గతాః ॥ 56 ॥
స తు దేశో విసూర్యోఽపి తస్య భాసా ప్రకాశతే ।
సూర్యలక్ష్మ్యాఽభివిజ్ఞేయస్తపతేవ వివస్వతా ॥ 57 ॥
భగవానపి విశ్వాత్మా శమ్భురేకాదశాత్మకః ।
బ్రహ్మా వసతి దేవేశో బ్రహ్మర్షిపరివారితః ॥ 58 ॥
న కథఞ్చన గన్తవ్యం కురూణాముత్తరేణ వః ।
అన్యేషామపి భూతానాం నాతిక్రామతి వై గతిః ॥ 59 ॥
స హి సోమగిరిర్నామ దేవానామపి దుర్గమః ।
తమాలోక్య తతః క్షిప్రముపావర్తితుమర్హథ ॥ 60 ॥
ఏతావద్వానరైశ్శక్యం గన్తుం వానరపుఙ్గవాః ।
అభాస్కరమమర్యాదం న జానీమస్తతః పరమ్ ॥ 61 ॥
సర్వమేతద్విచేతవ్యం యన్మయా పరికీర్తితమ్ ।
యదన్యదపి నోక్తం చ తత్రాపి క్రియతాం మతిః ॥ 62 ॥
తతః కృతం దాశరథేర్మహత్ప్రియం మహత్తరం చాపి తతో మమ ప్రియమ్ ।
కృతం భవిష్యత్యనిలానలోపమా విదేహజాదర్శనజేన కర్మణా ॥ 63 ॥
తతః కృతార్థాః సహితాస్సబాన్ధవాః మయాఽర్చితాస్సర్వగుణైర్మనోరమైః ।
చరిష్యథోర్వీం ప్రతి శాన్తశత్రవ స్సహప్రియా భూతధరాః ప్లవఙ్గమాః ॥ 64 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రిచత్వారింశస్సర్గః ॥
