శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ చతుశ్చత్వారింశస్సర్గః ।
యుధ్యతామేనతేషాన్తుతదావానరరాక్షసామ్ ।
రవిరస్తఙ్గతోరాత్రిఃప్రవృత్తాప్రాణహారిణీ ॥ 1 ॥
అన్యోన్యమ్బద్ధవైరాణాఙ్ఘోరాణాఞ్జయమిచ్ఛతామ్ ।
సమ్ప్రవృత్తన్నిశాయుద్ధన్తదావానరరక్షసామ్ ॥ 2 ॥
రాక్షసోఽసీతిహరయోహరిశ్చాఽసీతిరాక్షసాః ।
అన్యోన్యంసమరేజఘ్నుస్తస్మింస్తమసిదారుణే ॥ 3 ॥
జహిదారయచైహీతికథంవిద్రవసీతిచ ।
ఏవంసుతుములశ్శబ్దస్తస్మింస్తమసిశుశ్రువే ॥ 4 ॥
కాలాఃకాఞ్చనసన్నాహాస్తస్మింస్తమసిరాక్షసాః ।
సమ్ప్రదృశ్యన్తశైలేన్ద్రాదీప్తౌషధివనాఇవ ॥ 5 ॥
తస్మింస్తమసిదుష్పారేరాక్షసాఃక్రోధమూర్ఛితాః ।
పరిపేతుర్మహావేగాభక్షయన్తఃప్లవఙ్గమాన్ ॥ 6 ॥
తేహయాన్ కాఞ్చనాపీడాన్ ధ్వజాంశ్చాశీవిషోపమాన్ ।
ఆప్లుత్యదశనైస్తీక్ష్ణైర్భీమకోపావ్యదారయన్ ॥ 7 ॥
వానరాబలినోయుద్ధేఽక్షోభయన్ రాక్షసీఞ్చమూమ్ ।
కుఞ్జరాన్ కుఞ్జరారోహాన్ పతాకాధ్వజినోరథాన్ ॥ 8 ॥
కర్షుశ్చదదంశుశ్చదశనైఃక్రోధమూర్ఛితాః ।
లక్ష్మణశ్చాపిరామశ్చశరైరాశీవిషోపమైః ॥ 9 ॥
దృశ్యాదృశ్యానిరక్షాంసిప్రవరాణినిజఘ్నతుః ।
తురఙ్గఖురవిధ్వస్తంరథనేమిసముత్థితమ్ ॥ 10 ॥
రురోధకర్ణనేత్రాణియుధ్యతాన్ధరణీరజః ।
వర్తమానేతథాఘోరేసఙ్గ్రామేరోమహర్షణే ॥ 11 ॥
రుధిరోధామహాఘోరానద్యస్తత్రప్రసుస్రువుః ।
తతోభేరీమృదఙ్గానామ్పణవానాఞ్చనిస్స్వనః ॥ 12 ॥
శఙ్ఖవేణుస్వనోన్మిశ్రస్సమ్భూవాద్భుతోపమః ।
హతానాంస్తనమానానాంరాక్షసానాఞ్చనిఃస్వనః ॥ 13 ॥
శస్తానాంవానరాణాఞ్చసమ్బభూవాతిదారుణః ।
హతైర్వానరవీరైశ్చశక్తిశూలపరశ్వధైః ॥ 14 ॥
నిహతైఃపర్వతాకారైరాక్షసైఃకామరూపిభిః ।
శస్త్రపుష్పోపహారాచతత్రాసీద్యుద్ధమేదినీ ॥ 15 ॥
దుర్ జ్ఞేయాదుర్నివేశాచశోణితాస్రావకర్దమా ।
సాబభూవనిశాఘోరాహరిరాక్షసహారిణీ ॥ 16 ॥
కాలరాత్రీవభూతానాంసర్వేషాన్దురతిక్రమా ।
తతస్తేరాక్షసాస్తత్రతస్మింస్తమసిదారుణే ॥ 17 ॥
రామమేవాభ్యవర్తన్తసమ్హృష్టాశ్శరవృష్టిభిః ।
తేషామాపతతాంశబ్దఃక్రుద్ధానామపిగర్జతామ్ ॥ 18 ॥
ఉద్వర్త;ఇవ సప్తానాం సముద్రాణాం అభూత్ స్వనః ।
తేషాం రామహ్ శారైహ్ షడ్భిహ్ షడ్ జఘాన నిశాఅ చరాన్ ॥ 19 ॥
నిమేషాన్తరమాత్రేణశితైరగ్నిశిఖోపమైః ।
యమశత్రుశ్చదుర్ధర్షోమహాపార్శ్వమహోదరౌ ॥ 20 ॥
వజ్రదంష్ట్రోమహాకాయస్తౌచోభౌశుకసారణౌ ।
తేతురామేణబాణౌఘైస్సర్వేమర్మసుతాడితాః ॥ 21 ॥
యుద్ధాదపసృతాస్తత్రసావశేషాయుషోఽభవన్ ।
తత్రకాఞ్చనచిత్రాఙ్గైశ్శరైరగ్నిశిఖోపమైః ॥ 22 ॥
దిశశ్చకారవిమలాఃప్రదిశశ్చమహారథః ।
యేత్వన్యేరాక్షసాభీమారామస్యాభిముఖేస్థితాః ॥ 23 ॥
తేఽపినష్టాఃసమాసాద్యపతఙ్గాఇవపావకమ్ ।
సువర్ణపుఙ్ఖైర్విశిఖైస్సపతద్భిస్సహస్రశః ॥ 24 ॥
బభూవరజనీచిత్రాఖద్యోతైరివశారదీ ।
రాక్షసానాఞ్చనినదైర్హరీణాఞ్చాపినిస్స్వనైః ॥ 25 ॥
సాబభూవనిశాఘోరాభూయోఘోరతరాతదా ।
తేనశబ్దేనమహతాప్రవృద్ధేనసమన్తతః ॥ 26 ॥
త్రికూటఃకన్దరాకీర్ణఃప్రవ్యాహరదివాచలః ।
గోలాఙ్గూలామహాకాయాస్తమసాతుల్యవర్చసః ॥ 27 ॥
సమ్పరిష్వజ్యబాహుభ్యామ్భక్షయన్రజనీచరాన్ ।
అఙ్గదస్తురణేశత్రూననిహన్తుంసముపస్థితః ॥ 28 ॥
రావణిన్నిజఘానాశుసారథిఞ్చహయానపి ।
వర్తమానేతదాఘోరేసఙ్గ్రామేభృశదారుణే ॥ 29 ॥
ఇన్ద్రజిత్తురథన్త్యక్త్వాహతాశ్వోహతసారథిః ।
అఙ్గదేనమహామాయస్తత్రైవాన్తరధీయత ॥ 30 ॥
తత్కర్మవాలిపుత్రస్యసర్వేదేవాస్సహర్షిభిః ।
తుష్టువుఃపూజనార్హస్యతౌచోభౌరామలక్ష్మణౌ ॥ 31 ॥
ప్రభావంసర్వభూతానివిదురిన్ద్రజితోయుధి ।
తేనతేతమ్మహాత్మానన్తుష్టాఃదృష్టవాప్రధర్షితమ్ ॥ 32 ॥
తతఃప్రహృష్టాఃకపయస్ససుగ్రీవవిభీషణాః ।
సాధుసాధ్వితినేదుశ్చదృష్టవాశత్రుమ్ప్రధర్షితమ్ ॥ 33 ॥
ఇన్ద్రజిత్తుతదాతేననిర్జితోభీమకర్మణా ।
సంయుగేవాలిపుత్రేణక్రోధఞ్చక్రేసుదారుణమ్ ॥ 34 ॥
సోఽన్తర్ధానగతఃపాపోరావణీరణకర్కశః ।
అదృశ్యోనిశితాన్బాణాన్ముమోచాశనివర్చసః ॥ 35 ॥
సరామంలక్ష్మణఞ్చైవఘోరైర్నాగమయైశ్శరైః ।
బిభేదసమరేక్రుద్ధఃసర్వగాత్రేషురాక్షసః ॥ 36 ॥
మాయయాసమ్వృతస్తత్రమోహయన్రాఘవౌయుధి ।
అదృశ్యస్సర్వభూతానాఙ్కూటయోధీనిశాచరః ॥ 37 ॥
బబన్ధశరబన్ధేనభ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
తేనతౌపురుషవ్యాఘ్రౌక్రుద్ధేనాశీవిషైశ్శరైః ॥ 38 ॥
సహసానిహతౌవీరౌతదాప్రైక్షన్తవానరాః ।
ప్రకాశరూపస్తుతదానశక్తస్తౌబాధితుంరాక్షసరాజపుత్రః ।
మాయామ్ప్రయోక్తుంసముపాజగామబబన్ధతౌరాజసుతౌదురాత్మా ॥ 39 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే చతుశ్చత్వారింశస్సర్గః ॥
