śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ēkōnasaptatitamassargaḥ ।
ēvaṃvilapamānasyarāvaṇasyadurātmanaḥ ।
śrutvāśōkābhitaptasyatriśirāvākyamabravīt ॥ 1 ॥
ēvamēvamahāvīryōhatōnastātamadhyamaḥ ।
na tusatpuruṣārājanvilapantiyathābhavān ॥ 2 ॥
nūnaṃ tribhuvanasya api paryāptas tvaṃ asi prabhō ।
sa kasmāt prākṛta;iva śōkasya ātmānaṃ īdṛśam ॥ 3 ॥
brahmadattā'stitēśaktiḥkavachassāyakōdhanuḥ ।
sahasrakharasaṃyuktōrathōmēghasvanōmahān ॥ 4 ॥
tvayā'sakṛdviśastrēṇaviśastādēvadānavāḥ ।
sa sarvāyudhasampannōrāghavaṃśāstumarhasi ॥ 5 ॥
kāmantiṣṭhamahārājanirgamiṣyāmyahaṃraṇam ।
uddhariṣyāmitēśatrūnngaruḍaḥpannagāniva ॥ 6 ॥
śambarōdēvarājēnanarakōviṣṇuvāyathā ।
tathā'dyaśayitārāmōmayāyudhinipātitaḥ ॥ 7 ॥
śrutvātriśirasōvākyaṃrāvaṇōrākṣasādhipaḥ ।
punarjātamivātmānammanyatēkālachōditaḥ ॥ 8 ॥
śrutvātriśirasōvākyandēvāntakanarāntakau ।
atikāyaśchatējasvībabhūvuryuddhaharṣitāḥ ॥ 9 ॥
tatō'hamahamityēvagarjantōnairṛtarṣabhāḥ ।
rāvaṇasyasutāvīrāśśakratulyaparākramāḥ ॥ 10 ॥
antarikṣagatāssarvēsarvēmāyāviśāradāḥ ।
sarvētridaśadarpaghnāssarvē cha raṇadurjayāḥ ॥ 11 ॥
sarvēsubalasampannāssarvēvistīrṇakīrtayaḥ ।
sarvēsamaramāsādya na śrūyantēsmaparājitāḥ ॥ 12 ॥
dēvairapisagandharvaissakinnaramahōragaiḥ ।
sarvēstraviduṣōvīrāssarvēyuddhaviśāradāḥ ॥ 13 ॥
sarvēprasavaravijñānāssarvēlabdhavarāstathā ।
sataistathābhāskaratulyavarchasaiḥpustrairvṛtaśśatrubalapramārdanaiḥ ।
rarājarājāmaghavānyathāmarai ।
rvṛtōmahādānavadarpanāśanaiḥ ॥ 14 ॥
sa putrān sampariṣvajyabhūṣayitvā cha bhūṣaṇaiḥ ।
āśīrbhiśchapraśastābhiḥprēṣayāmāsasamyugē ॥ 15 ॥
yuddhōnmattaṃ cha mattaṃ cha bhrātarauchāpirāvaṇaḥ ।
rakṣaṇārthaṅkumārāṇāmprēṣayāmāsasaṃyugē ॥ 16 ॥
tē'bhivādyamahātmānaṃrāvaṇaṃripurāvaṇam ।
kṛtvāpradakṣiṇañchaivamahākāyāḥpratasthirē ॥ 17 ॥
sarvauṣadhībhirgandhaiśchasamālabhyamahābalāḥ ।
nirjagmurnairṛtaśrēṣṭhāṣaḍētēyuddhakāṅkṣiṇaḥ ॥ 18 ॥
triśirāśchātikāyaśchadēvāntakanarāntakau ।
mahōdaramahāpārśvaunirjagmuḥkālachōditāḥ ॥ 19 ॥
tatassudarśanannāgannīlajīmūtasannibham ।
airāvatakulējātamārurōhamahōdaraḥ ॥ 20 ॥
sarvāyudhasamāyuktantūṇībhiśchasvalaṅkṛtam ।
rarājagajamāsthāyasavitēvāstamūrdhani ॥ 21 ॥
hayōttamasamāyuktaṃsarvāyudhasamākulam ।
ārurōharathaśrēṣṭhantriśirārāvaṇātmajaḥ ॥ 22 ॥
tribhiḥ kirīṭais triśirāḥ śuśubhē sa ratha uttamē ।
himavān iva śaila indras tribhiḥ kānchana parvataiḥ ॥ 23 ॥
tribhiḥkirīṭaiśśuśubhētriśirāssarathōttamē ।
himavāniśailēndrastribhiḥkāñchanaparvataiḥ ॥ 24 ॥
atikāyō'pititējasvīrākṣasēndrasutastadā ।
ārurōharathaśrēṣṭhaṃśrēṣṭhassarvadhanuṣmatām ॥ 25 ॥
suchakrākṣaṃsusaṃyuktaṃsvanukarṣaṃsukūbaram ।
tūṇībāṇāsanairdīptamprāsāsiparighākulam ॥ 26 ॥
sakāñchanavichitrēṇamakuṭēnavirājatā ।
bhūṣaṇaiśchababhaumēruḥprabhābhirivabhāsayan ॥ 27 ॥
sa rarājarathētasmin rājasūnurmahābalaḥ ।
vṛtōnairṛtaśārdūlairvajrapāṇirivāmaraiḥ ॥ 28 ॥
hayamuchchaiśśravaḥprakhyaṃśvētaṅkanakabhūṣaṇam ।
manōjavammahākāyamārurōhanarāntakaḥ ॥ 29 ॥
gṛhītvāprāsamulkābhaṃvirarājanarāntakaḥ ।
śaktimādāyatējasvīguhaśaśikhigatōyathā ॥ 30 ॥
dēvānkakassamādāyaparighaṃvajrabhūṣaṇam ।
parigṛhyagirindōrbhyāṃvapurviṣṇōrviḍambayan ॥ 31 ॥
tē pratasthur mahātmānō balair apratimair vṛtāḥ ।
tān gajaisaḥ cha turamgaisaḥ cha rathaisaḥ cha ambuda nisvanaiḥ ॥ 32 ॥
tēpratasthurmahātmānō'marāvatyāssurāiva ।
tān gajaiśchaturaṅgaiścharathaiśchāmbundissvanaiḥ ॥ 33 ॥
anūtpēturmahātmānōrākṣasāḥpravarāyudhāḥ ।
tēvirējurmahātmānaḥkumārāssūryavarchasaḥ ॥ 34 ॥
śārada abhra pratīkāśāṃ haṃsa āvalir iva ambarē ।
maraṇaṃ vā api niśchitya śatrūṇāṃ vā parājayam ॥ 35 ॥
iti kṛtvā matiṃ vīrā nirjagmuḥ samyuga arthinaḥ ।
jagarjusaḥ cha praṇēdusaḥ cha chikṣipusaḥ cha api sāyakān ॥ 36 ॥
itikṛtvāmatiṃvīrānirjagmussaṃyugārthinaḥ ।
jagarjuśchapraṇēduśchachikṣipuśchāpisāyakān ॥ 37 ॥
rakṣasāṃ simha nādaisaḥ cha pusphōṭa iva tadā ambaram ।
tē abhiniṣkramya muditā rākṣasa indrā mahā balāḥ ॥ 38 ॥
rakṣasāṃsiṃhanādaiśchasaṃsphōṭēvatadāmbaram ।
abhiniṣkramyamuditārākṣasēndrāmahābalāḥ ॥ 39 ॥
dadṛśurvānarānīkaṃsamudyataśilānagam ।
harayōpimahātmānōdadṛśurnērṛtam ॥ 40 ॥
hastyaśvarathasambādhaṅkiṅkiṇīśatanāditam ।
nīlajīmūtasaṅkāśaṃsamudyatamahāyudham ॥ 41 ॥
dīptānalaraviprakhyaissarvatōnairṛtairvṛtam ।
taddṛṣṭavābalamāyāntaṃlabdhalakṣāḥplavaṅgamāḥ ॥ 42 ॥
samudyatamahāśailāssampraṇēdurmahābalā ।
amṛṣyamāṇārakṣāṃsipratinardantavānarāḥ ॥ 43 ॥
tatassamudghuṣṭaravanniśamya ।
rakṣōgaṇāvānarayūthapānām ।
amṛṣyamāṇāḥparaharṣamugram ।
mahābalāḥbhīmataraṃvinēduḥ ॥ 44 ॥
tērākṣasabalaṅghōrampraviśyahariyūthapāḥ ।
vichērurudyataiśśailairnagāśśikhariṇōyathā ॥ 45 ॥
kēchidākāśamāviśyakēchidurvyāmplavaṅgamāḥ ।
rakṣassainyēṣusaṅkṛddhāḥśchērurdrumaśilāyudhāḥ ॥ 46 ॥
drumāṃśchavipulaskanthān gṛhyavānarapuṅgavāḥ ।
tadyuddhamabhavadghōraṃrakṣōvānarasaṅkulam ॥ 47 ॥
tēpādapaśilāśśailaiśchakrurvṛṣṭimanūpamām ।
bāṇaughairvāryamāṇāśchaharayōbhīmavikramāḥ ॥ 48 ॥
siṃhanādānvinēduścharaṇērākṣasavānarāḥ ।
śilābhiśchūrṇayāmāsuryātudhānān plavaṅgamāḥ ॥ 49 ॥
narjaghnussaṃyugēkruddhāḥkavachābharaṇāvṛtān ।
kēchidrathagatāvanīrāngajavājigatānapi ॥ 50 ॥
nirjaghnussahasā'plutyayātudhānān plavaṅgamāḥ ।
śailaśṛṅgāchitāṅgāśchamuṣṭibhirvāntalōchanāḥ ॥ 51 ॥
chēruḥpētuśchanēduśchatatrarākṣasapuṅgavāḥ ।
rākṣasāśchaśaraistīkṣṇairbiduḥkapikuñjarān ॥ 52 ॥
śūlamudgarakhaḍagaiśchajaghnuḥprāsaiśchaśaktibhiḥ ।
anyōnyampātayāmāsuḥparasparajayaiṣiṇaḥ ॥ 53 ॥
ripuśōṇitadigdhāṅgāstatravānararākṣasāḥ tataśśailaiśchakhaḍagaiśchavisṛṣṭairharirākṣasaiḥ ॥ 54 ॥
muhūrtēnāvṛtābhūmirabhavachChōṇitāplutā ।
vikīrṇaiḥparvatākārairakṣōbhirarimardanaiḥ ॥ 55 ॥
āsīdvasumatīpūrṇātadāyuddhamadānvitaiḥ ।
ākṣiptāḥkṣipyamāṇāśchabhagnaśūlāśchavānaraiḥ ॥ 56 ॥
punaraṅgaistadāchakrurāsannāyuddhamadbhutam ।
vānarānvānarairēvajaghnustēnairṛtarṣabhāḥ ॥ 57 ॥
rākṣasānrākṣasairēvajaghnustēvānarāapi ।
ākṣipya cha śilāstēṣānnijaghnārākṣasāharīn ॥ 58 ॥
tēṣāñchāChachidyaśastrāṇijaghnūrakṣāṃsivānarāḥ ।
nijaghnuśśailaśūlārssairbhibhiduśchaparasparam ॥ 59 ॥
siṃhanādānvinēduścharaṇērākṣasāvānarāḥ ।
Chinnavarṇatanutrāṇārākṣasāvānarairhatāḥ ॥ 60 ॥
rudhiramprasṛtāstatrarasasāramivadrumāḥ ।
rathēna cha rathañchāpivāraṇēnaivavāraṇam ॥ 61 ॥
hayēna cha hayaṅkēchinnijaghnurvānarāraṇē ।
kṣuraprairardhachandraiśchabhallaiśchaniśitaiśśaraiḥ ॥ 62 ॥
rākṣasāvānarēndrāṇāmbibhiduḥpādapān śilāḥ ।
vikīrṇaiparvatāgraiśchadrumaiChaśinaiśchasaṃyugē ॥ 63 ॥
hataiśchakapirakṣōbhirdurgamāvasudhā'bhavat ।
tēvānarāgarvitahṛṣṭachēṣṭāssaṅgrāmamāsādyabhayaṃvima ।
yuddhaṃsmasarvēsaharākṣasaissaiyudhāśchakruradīnasattvāḥ ॥ 64 ॥
tasminpravṛttētumulēvimardēprahṛṣyamāṇēṣuvalīmukhēṣu ।
nipātyamānēṣu cha rākṣasēṣumaharṣayōdēvagaṇāśchanēduḥ ॥ 65 ॥
sa vānarān sapta śatāni vīraḥ ।
prāsēna dīptēna vinirbibhēda ।
ēkaḥ kṣaṇēna indra ripur mahātmā ।
jaghāna sainyaṃ hari pumgavānām ॥ 66 ॥
dadṛśusaḥ cha mahātmānaṃ haya pṛṣṭhē pratiṣṭhitam ।
charantaṃ hari sainyēṣu vidyā dhara maharṣayaḥ ॥ 67 ॥
dadṛśuśchamahātmānaṃhayapṛṣṭhēpratiṣṭhitam ।
charantaṃharisainyēṣuvidyādharamaharṣayaḥ ॥ 68 ॥
sa tasyadadṛśēmārgōmāṃsaśōṇitakardamaḥ ।
patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṃvṛtaḥ ॥ 69 ॥
yāvadvikramitumbudhadiñchakruḥplavagapuṅgavāḥ ।
tāvadētānatikramyanirbibhēdanarāntakaḥ ॥ 70 ॥
dadāhaharisainyānivanānīvavibhāvasuḥ ।
yāvadutpāṭayāmāsurvṛkṣānśailānvanaukasaḥ ॥ 71 ॥
tāvatprāsahatāḥpēturvajrakṛttāivāchalāḥ ।
jvalantamprāsamudyamyasaṅgrāmāntēnarāntakaḥ ॥ 72 ॥
dikṣusarvāsubalavān vichachāranarāntakaḥ ।
pramṛdnansarvatōyuddhēprāvṛṭakālēyathānilaḥ ॥ 73 ॥
na śēkurbhāṣituṃvīrā na sthātuṃspanditumbhayāt ।
utpatantaṃsthitaṃyāntaṃsarvānvivyādhavīryavān ॥ 74 ॥
ēkēnānantakalpēnaprāsēnādityatējasā ।
bhagnāniharisainyāninipēturdharaṇītalē ॥ 75 ॥
vajraniṣpēṣadṛśamprāsasyābhinipātanam ।
na śēkurvānarāssōḍhuntēvinēdurmahāsvanam ॥ 76 ॥
patatāṃharivīrāṇāṃrūpāṇiprachakāśirē ।
vajrabhinnāgrakūṭānāṃśailānāmpatatāmiva ॥ 77 ॥
yētupūrvammahātmānaḥkumbhakarṇēnapātitāḥ ।
tēsvasthāvānaraśrēṣṭhāssugrīvamupatasthirē ॥ 78 ॥
viprēkṣamāṇassugrīvōdadarśaharivāhinīm ।
narāntakabhayatrastāṃvidravantīmitastataḥ ॥ 79 ॥
vidrutāṃvāhinīndṛṣṭavā sa dadarśanarāntakam ।
gṛhītaprāsamāyāntaṃhayapṛṣṭhēpratiṣṭhitam ॥ 80 ॥
athōvāchamahātējāssugrīvōvānarādhipaḥ ।
kumāramaṅgadaṃvīraṃśakratulyaparākramam ॥ 81 ॥
gachChatvaṃrākṣasaṃvīrōyō'sauturagamāsthitaḥ ।
kṣōbhayantaharibalaṅkṣipramprāṇairviyōjaya ॥ 82 ॥
sa bharturvachanaṃśrutvāniṣpapātāṅgadataḥ ।
anīkānmēghasaṅkāśādaṃśumānivavīryavān ॥ 83 ॥
śailasaṅghātasaṅkāśōharīṇāmuttamō'ṅgadaḥ ।
rarājāṅgadasannaddhassadhāturivaparvataḥ ॥ 84 ॥
nirāyudhōmahātējāḥkēvalannakhadaṃṣṭravān ।
narāntakamabhikramyavāliputrō'bravīdvachaḥ ॥ 85 ॥
tiṣṭhakimprākṛtairēbhirharibhistvaṅkariṣyasi ।
asminvajrasamasparśamprāsaṅkṣipamamōrasi ॥ 86 ॥
abhigamyāṅgadaṃ kruddhō vāliputraṃ narāntakaḥ ।
sa prāsamāvidhya tadāṅgadāya ।
sa prāsaṃ āvidhya tadā angadāya ।
samujjvalantaṃ sahasā utsasarja ।
sa vāli putrōr asi vajra kalpē ।
babhūva bhagnō nyapatach cha ॥ 87 ॥
abhigamyāṅgadaṅkruddhōvāliputrannarāntakaḥ ।
prāsaṃsamāvidhyatadāṅgadāyasamujjvalantaṃsahasōtsasarja ।
sa vāliputrōrasivajrakalpēbabhūvabhagnōnyapatachchabhūmau ॥ 88 ॥
tamprāsamālōkyatadāvibhagnaṃsuparṇakṛttōragabhōgakalpam ।
talaṃsamudyamya sa vāliputrasturaṅgamatasyajaghānamūrdhni ॥ 89 ॥
nimagnatālusphsuṭitākṣitārōniṣkrāntajihvō'chalasannikāśaḥ ।
sa tasyavājīnipapātabhūmautalaprahārēṇaviśīrṇamūrdhā ॥ 90 ॥
narāntakaḥkrōdhavaśañjagāmahatanturaṅgampatitannirīkṣya ।
sa muṣṭimudyamyamahāprabhāvōjaghānaśīrṣēyudhi vāliputram ॥ 91 ॥
athāṅgadōmuṣṭiviśīrṇamūrdhāsusrāvatīvraṃrudhirambhṛśōṣṇam ।
muhurvijajvālamumōhachāpisañjñāṃsamāsādyavisiṣmiyē cha ॥ 92 ॥
athāṅgadōmṛtyusamānavēgaṃsaṃvartyamuṣṭiṅgiriśṛṅgakalpam ।
nipātayāmāsatadāmahātmānarāntakasyōrasivāliputraḥ ॥ 93 ॥
sa muṣṭiniṣpiṣṭavibhinnavakṣājvālāvamanśōṇitadigdhagātraḥ ।
narāntakōbhūmitalēpapātayathā'chalōvajranipātabhagnaḥ ॥ 94 ॥
athāntarikṣētridaśōttamānāṃvanaukasāñchaivamahāpraṇādaḥ ।
babhūvatasminnihatē'gyravīryēnarāntakēvālisutēnasaṅkhyē ॥ 95 ॥
athāṅgadōrāmamanaḥpraharṣaṇaṃsuduṣkaraṃ ta tkṛtavāhanivikramam ।
visiṣmiyēsō'pyativīryavikramapunaśchayuddhē sa babhūvaharṣitaḥ ॥ 96 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkōnasaptatitamassargaḥ ॥