View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.111 Ayodhya Kanda - Sarga 111

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkādaśādhikaśatatamassargaḥ ।

vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurōhitaḥ ।
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarēvāparaṃ vachaḥ ॥ 1 ॥

puruṣasyēha jātasya bhavanti guravastrayaḥ ।
āchāryaśchaiva kākutstha pitā mātā cha rāghava ॥ 2 ॥

pitā hyēvaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha ।
prajñāṃ dadāti chāchāryastasmātsa gururuchyatē ॥ 3 ॥

sō'haṃ tē piturāchāryastava chaiva parantapa ।
mama tvaṃ vachanaṃ kurvannātivartēssatāṃ gatim ॥ 4 ॥

imā hi tē pariṣada śśrēṇayaścha dvijāstathā ।
ēṣu tāta charandharmaṃ nātivartēḥ satāṃ gatim ॥ 5 ॥

vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum ।
asyā hi vachanaṃ kurvannātivartēssatāṃ gatim ॥ 6 ॥

bharatasya vachaḥ kurvanyāchamānasya rāghava ।
ātmānaṃ nātivartēstvaṃ satyadharmaparākrama ॥ 7 ॥

ēvaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam ।
pratyuvācha samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ ॥ 8 ॥

yanmātāpitarau vṛttaṃ tanayē kurutaḥ sadā ।
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā cha yatkṛtam ॥ 9 ॥

yathāśakti pradānēna svāpanōchChādanēna cha ।
nityaṃ cha priyavādēna tathā saṃvardhanēna cha ॥ 10 ॥

yanmātāpitarau vṛttaṃ tanayē kurutassadā ।
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā cha yatkṛtam ॥ 11 ॥

yathāśaktipradānēna svāpanōchChādanēna cha ।
nityaṃ cha priyavādēna tathā saṃvardhanēna cha ॥ 12 ॥

sa hi rājā janayitā pitā daśarathō mama ।
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati ॥ 13 ॥

ēvamuktastu rāmēṇa bharataḥ pratyanantaram ।
uvācha paramōdārassūtaṃ paramadurmanāḥ ॥ 14 ॥

iha mē sthaṇḍilē śīghraṃ kuśānāstara sārathē ।
āryaṃ pratyupavēkṣyāmi yāvanmē na prasīdati ॥ 15 ॥

anāhārō nirālōkō dhanahīnō yathā dvijaḥ ।
śēṣyē purastāchChālāyā yāvanna pratiyāsyati ॥ 16 ॥

sa tu rāmamavēkṣantaṃ sumantraṃ pēkṣya durmanāḥ ।
kuśōttaramupasthāpya bhūmāvēvā'staratsvayam ॥ 17 ॥

tamuvācha mahātējā rāmō rājarṣisattamaḥ ।
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavēkṣyasi ॥ 18 ॥

brāhmaṇō hyēkapārśvēna narānrōddhumihārhati ।
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupavēśanē ॥ 19 ॥

uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam ।
puravaryāmitaḥ kṣipramayōdhyāṃ yāhi rāghava ॥ 20 ॥

āsīnastvēva bharataḥ paurajānapadaṃ janam ।
uvācha sarvataḥ prēkṣya kimāryaṃ nānuśāsatha ॥ 21 ॥

tē tadōchurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ ।
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ ॥ 22 ॥

ēṣō'pi hi mahābhāgaḥ piturvachasi tiṣṭhati ।
ata ēva na śaktāḥ smō vyāvartayitumañjasā ॥ 23 ॥

tēṣāmājñāya vachanaṃ rāmō vachanamabravīt ।
ēvaṃ nibōdha vachanaṃ suhṛdāṃ dharmachakṣuṣām ॥ 24 ॥

ētachchaivōbhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava ।
uttiṣṭha tvaṃ mahābāhō māṃ cha spṛśa tathōdakam ॥ 25 ॥

athōtthāya jalaṃspṛṣṭvā bharatō vākyamabravīt ।
śruṇvantu mē pariṣadō mantriṇa śśrēṇayastathā ॥ 26 ॥

na yāchē pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram ।
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam ॥ 27 ॥

yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ cha piturvachaḥ ।
ahamēva nivatsyāmi chaturdaśa samā vanē ॥ 28 ॥

dharmātmā tasya tathyēna bhrāturvākyēna vismitaḥ ।
uvācha rāma ssamprēkṣya paurajānapadaṃ janam ॥ 29 ॥

vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama ।
na tallōpayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatēna vā ॥ 30 ॥

upadhirna mayā kāryō vanavāsē jugupsitaḥ ।
yuktamuktaṃ cha kaikēyyā pitrā mē sukṛtaṃ kṛtam ॥ 31 ॥

jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam ।
sarvamēvātra kalyāṇaṃ satyasandhē mahātmani ॥ 32 ॥

anēna dharmaśīlēna vanātpratyāgataḥ punaḥ ।
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ ॥ 33 ॥

vṛtō hi rājā kaikēyyā mayā tadvachanaṃ kṛtam ।
anṛtānmōchayānēna pitaraṃ taṃ mahīpatim ॥ 34 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkādaśādhikaśatatamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: