śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkādaśādhikaśatatamassargaḥ ।
vasiṣṭhastu tadā rāmamuktvā rājapurōhitaḥ ।
abravīddharmasaṃyuktaṃ punarēvāparaṃ vachaḥ ॥ 1 ॥
puruṣasyēha jātasya bhavanti guravastrayaḥ ।
āchāryaśchaiva kākutstha pitā mātā cha rāghava ॥ 2 ॥
pitā hyēvaṃ janayati puruṣaṃ puruṣarṣabha ।
prajñāṃ dadāti chāchāryastasmātsa gururuchyatē ॥ 3 ॥
sō'haṃ tē piturāchāryastava chaiva parantapa ।
mama tvaṃ vachanaṃ kurvannātivartēssatāṃ gatim ॥ 4 ॥
imā hi tē pariṣada śśrēṇayaścha dvijāstathā ।
ēṣu tāta charandharmaṃ nātivartēḥ satāṃ gatim ॥ 5 ॥
vṛddhāyā dharmaśīlāyā māturnārhasyavartitum ।
asyā hi vachanaṃ kurvannātivartēssatāṃ gatim ॥ 6 ॥
bharatasya vachaḥ kurvanyāchamānasya rāghava ।
ātmānaṃ nātivartēstvaṃ satyadharmaparākrama ॥ 7 ॥
ēvaṃ madhuramuktassan guruṇā rāghavassvayam ।
pratyuvācha samāsīnaṃ vasiṣṭhaṃ puruṣarṣabhaḥ ॥ 8 ॥
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanayē kurutaḥ sadā ।
na supratikaraṃ tat tu mātrā pitrā cha yatkṛtam ॥ 9 ॥
yathāśakti pradānēna svāpanōchChādanēna cha ।
nityaṃ cha priyavādēna tathā saṃvardhanēna cha ॥ 10 ॥
yanmātāpitarau vṛttaṃ tanayē kurutassadā ।
na supratikaraṃ tattu mātrā pitrā cha yatkṛtam ॥ 11 ॥
yathāśaktipradānēna svāpanōchChādanēna cha ।
nityaṃ cha priyavādēna tathā saṃvardhanēna cha ॥ 12 ॥
sa hi rājā janayitā pitā daśarathō mama ।
ājñātaṃ yanmayā tasya na tanmithyā bhaviṣyati ॥ 13 ॥
ēvamuktastu rāmēṇa bharataḥ pratyanantaram ।
uvācha paramōdārassūtaṃ paramadurmanāḥ ॥ 14 ॥
iha mē sthaṇḍilē śīghraṃ kuśānāstara sārathē ।
āryaṃ pratyupavēkṣyāmi yāvanmē na prasīdati ॥ 15 ॥
anāhārō nirālōkō dhanahīnō yathā dvijaḥ ।
śēṣyē purastāchChālāyā yāvanna pratiyāsyati ॥ 16 ॥
sa tu rāmamavēkṣantaṃ sumantraṃ pēkṣya durmanāḥ ।
kuśōttaramupasthāpya bhūmāvēvā'staratsvayam ॥ 17 ॥
tamuvācha mahātējā rāmō rājarṣisattamaḥ ।
kiṃ māṃ bharata kurvāṇaṃ tāta pratyupavēkṣyasi ॥ 18 ॥
brāhmaṇō hyēkapārśvēna narānrōddhumihārhati ।
na tu mūrdhābhiṣiktānāṃ vidhiḥ pratyupavēśanē ॥ 19 ॥
uttiṣṭha naraśārdūla hitvaitaddāruṇaṃ vratam ।
puravaryāmitaḥ kṣipramayōdhyāṃ yāhi rāghava ॥ 20 ॥
āsīnastvēva bharataḥ paurajānapadaṃ janam ।
uvācha sarvataḥ prēkṣya kimāryaṃ nānuśāsatha ॥ 21 ॥
tē tadōchurmahātmānaṃ paurajānapadā janāḥ ।
kākutsthamabhijānīmaḥ samyag vadati rāghavaḥ ॥ 22 ॥
ēṣō'pi hi mahābhāgaḥ piturvachasi tiṣṭhati ।
ata ēva na śaktāḥ smō vyāvartayitumañjasā ॥ 23 ॥
tēṣāmājñāya vachanaṃ rāmō vachanamabravīt ।
ēvaṃ nibōdha vachanaṃ suhṛdāṃ dharmachakṣuṣām ॥ 24 ॥
ētachchaivōbhayaṃ śrutvā samyaksampaśya rāghava ।
uttiṣṭha tvaṃ mahābāhō māṃ cha spṛśa tathōdakam ॥ 25 ॥
athōtthāya jalaṃspṛṣṭvā bharatō vākyamabravīt ।
śruṇvantu mē pariṣadō mantriṇa śśrēṇayastathā ॥ 26 ॥
na yāchē pitaraṃ rājyaṃ nānuśāsāmi mātaram ।
āryaṃ paramadharmajñaṃ nānujānāmi rāghavam ॥ 27 ॥
yaditvavaśyaṃ vastavyaṃ kartavyaṃ cha piturvachaḥ ।
ahamēva nivatsyāmi chaturdaśa samā vanē ॥ 28 ॥
dharmātmā tasya tathyēna bhrāturvākyēna vismitaḥ ।
uvācha rāma ssamprēkṣya paurajānapadaṃ janam ॥ 29 ॥
vikrītamāhitaṃ krītaṃ yatpitrā jīvatā mama ।
na tallōpayituṃ śakyaṃ mayā vā bharatēna vā ॥ 30 ॥
upadhirna mayā kāryō vanavāsē jugupsitaḥ ।
yuktamuktaṃ cha kaikēyyā pitrā mē sukṛtaṃ kṛtam ॥ 31 ॥
jānāmi bharataṃ kṣāntaṃ gurusatkārakāriṇam ।
sarvamēvātra kalyāṇaṃ satyasandhē mahātmani ॥ 32 ॥
anēna dharmaśīlēna vanātpratyāgataḥ punaḥ ।
bhrātrā saha bhaviṣyāmi pṛthivyāḥ patiruttamaḥ ॥ 33 ॥
vṛtō hi rājā kaikēyyā mayā tadvachanaṃ kṛtam ।
anṛtānmōchayānēna pitaraṃ taṃ mahīpatim ॥ 34 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkādaśādhikaśatatamassargaḥ ॥