શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ એકાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
વસિષ્ઠસ્તુ તદા રામમુક્ત્વા રાજપુરોહિતઃ ।
અબ્રવીદ્ધર્મસંયુક્તં પુનરેવાપરં વચઃ ॥ 1 ॥
પુરુષસ્યેહ જાતસ્ય ભવંતિ ગુરવસ્ત્રયઃ ।
આચાર્યશ્ચૈવ કાકુત્સ્થ પિતા માતા ચ રાઘવ ॥ 2 ॥
પિતા હ્યેવં જનયતિ પુરુષં પુરુષર્ષભ ।
પ્રજ્ઞાં દદાતિ ચાચાર્યસ્તસ્માત્સ ગુરુરુચ્યતે ॥ 3 ॥
સોઽહં તે પિતુરાચાર્યસ્તવ ચૈવ પરંતપ ।
મમ ત્વં વચનં કુર્વન્નાતિવર્તેસ્સતાં ગતિમ્ ॥ 4 ॥
ઇમા હિ તે પરિષદ શ્શ્રેણયશ્ચ દ્વિજાસ્તથા ।
એષુ તાત ચરંધર્મં નાતિવર્તેઃ સતાં ગતિમ્ ॥ 5 ॥
વૃદ્ધાયા ધર્મશીલાયા માતુર્નાર્હસ્યવર્તિતુમ્ ।
અસ્યા હિ વચનં કુર્વન્નાતિવર્તેસ્સતાં ગતિમ્ ॥ 6 ॥
ભરતસ્ય વચઃ કુર્વન્યાચમાનસ્ય રાઘવ ।
આત્માનં નાતિવર્તેસ્ત્વં સત્યધર્મપરાક્રમ ॥ 7 ॥
એવં મધુરમુક્તસ્સન્ ગુરુણા રાઘવસ્સ્વયમ્ ।
પ્રત્યુવાચ સમાસીનં વસિષ્ઠં પુરુષર્ષભઃ ॥ 8 ॥
યન્માતાપિતરૌ વૃત્તં તનયે કુરુતઃ સદા ।
ન સુપ્રતિકરં તત્ તુ માત્રા પિત્રા ચ યત્કૃતમ્ ॥ 9 ॥
યથાશક્તિ પ્રદાનેન સ્વાપનોચ્છાદનેન ચ ।
નિત્યં ચ પ્રિયવાદેન તથા સંવર્ધનેન ચ ॥ 10 ॥
યન્માતાપિતરૌ વૃત્તં તનયે કુરુતસ્સદા ।
ન સુપ્રતિકરં તત્તુ માત્રા પિત્રા ચ યત્કૃતમ્ ॥ 11 ॥
યથાશક્તિપ્રદાનેન સ્વાપનોચ્છાદનેન ચ ।
નિત્યં ચ પ્રિયવાદેન તથા સંવર્ધનેન ચ ॥ 12 ॥
સ હિ રાજા જનયિતા પિતા દશરથો મમ ।
આજ્ઞાતં યન્મયા તસ્ય ન તન્મિથ્યા ભવિષ્યતિ ॥ 13 ॥
એવમુક્તસ્તુ રામેણ ભરતઃ પ્રત્યનંતરમ્ ।
ઉવાચ પરમોદારસ્સૂતં પરમદુર્મનાઃ ॥ 14 ॥
ઇહ મે સ્થંડિલે શીઘ્રં કુશાનાસ્તર સારથે ।
આર્યં પ્રત્યુપવેક્ષ્યામિ યાવન્મે ન પ્રસીદતિ ॥ 15 ॥
અનાહારો નિરાલોકો ધનહીનો યથા દ્વિજઃ ।
શેષ્યે પુરસ્તાચ્છાલાયા યાવન્ન પ્રતિયાસ્યતિ ॥ 16 ॥
સ તુ રામમવેક્ષંતં સુમંત્રં પેક્ષ્ય દુર્મનાઃ ।
કુશોત્તરમુપસ્થાપ્ય ભૂમાવેવાઽસ્તરત્સ્વયમ્ ॥ 17 ॥
તમુવાચ મહાતેજા રામો રાજર્ષિસત્તમઃ ।
કિં માં ભરત કુર્વાણં તાત પ્રત્યુપવેક્ષ્યસિ ॥ 18 ॥
બ્રાહ્મણો હ્યેકપાર્શ્વેન નરાન્રોદ્ધુમિહાર્હતિ ।
ન તુ મૂર્ધાભિષિક્તાનાં વિધિઃ પ્રત્યુપવેશને ॥ 19 ॥
ઉત્તિષ્ઠ નરશાર્દૂલ હિત્વૈતદ્દારુણં વ્રતમ્ ।
પુરવર્યામિતઃ ક્ષિપ્રમયોધ્યાં યાહિ રાઘવ ॥ 20 ॥
આસીનસ્ત્વેવ ભરતઃ પૌરજાનપદં જનમ્ ।
ઉવાચ સર્વતઃ પ્રેક્ષ્ય કિમાર્યં નાનુશાસથ ॥ 21 ॥
તે તદોચુર્મહાત્માનં પૌરજાનપદા જનાઃ ।
કાકુત્સ્થમભિજાનીમઃ સમ્યગ્ વદતિ રાઘવઃ ॥ 22 ॥
એષોઽપિ હિ મહાભાગઃ પિતુર્વચસિ તિષ્ઠતિ ।
અત એવ ન શક્તાઃ સ્મો વ્યાવર્તયિતુમંજસા ॥ 23 ॥
તેષામાજ્ઞાય વચનં રામો વચનમબ્રવીત્ ।
એવં નિબોધ વચનં સુહૃદાં ધર્મચક્ષુષામ્ ॥ 24 ॥
એતચ્ચૈવોભયં શ્રુત્વા સમ્યક્સંપશ્ય રાઘવ ।
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં મહાબાહો માં ચ સ્પૃશ તથોદકમ્ ॥ 25 ॥
અથોત્થાય જલંસ્પૃષ્ટ્વા ભરતો વાક્યમબ્રવીત્ ।
શ્રુણ્વંતુ મે પરિષદો મંત્રિણ શ્શ્રેણયસ્તથા ॥ 26 ॥
ન યાચે પિતરં રાજ્યં નાનુશાસામિ માતરમ્ ।
આર્યં પરમધર્મજ્ઞં નાનુજાનામિ રાઘવમ્ ॥ 27 ॥
યદિત્વવશ્યં વસ્તવ્યં કર્તવ્યં ચ પિતુર્વચઃ ।
અહમેવ નિવત્સ્યામિ ચતુર્દશ સમા વને ॥ 28 ॥
ધર્માત્મા તસ્ય તથ્યેન ભ્રાતુર્વાક્યેન વિસ્મિતઃ ।
ઉવાચ રામ સ્સંપ્રેક્ષ્ય પૌરજાનપદં જનમ્ ॥ 29 ॥
વિક્રીતમાહિતં ક્રીતં યત્પિત્રા જીવતા મમ ।
ન તલ્લોપયિતું શક્યં મયા વા ભરતેન વા ॥ 30 ॥
ઉપધિર્ન મયા કાર્યો વનવાસે જુગુપ્સિતઃ ।
યુક્તમુક્તં ચ કૈકેય્યા પિત્રા મે સુકૃતં કૃતમ્ ॥ 31 ॥
જાનામિ ભરતં ક્ષાંતં ગુરુસત્કારકારિણમ્ ।
સર્વમેવાત્ર કલ્યાણં સત્યસંધે મહાત્મનિ ॥ 32 ॥
અનેન ધર્મશીલેન વનાત્પ્રત્યાગતઃ પુનઃ ।
ભ્રાત્રા સહ ભવિષ્યામિ પૃથિવ્યાઃ પતિરુત્તમઃ ॥ 33 ॥
વૃતો હિ રાજા કૈકેય્યા મયા તદ્વચનં કૃતમ્ ।
અનૃતાન્મોચયાનેન પિતરં તં મહીપતિમ્ ॥ 34 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે એકાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
