શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
સાત્વેવમુક્તા વૈદેહી અનસૂયાઽનસૂયયા ।
પ્રતિપૂજ્ય વચો મંદં પ્રવક્તુમુપચક્રમે ॥ 1 ॥
નૈતદાશ્ચર્યમાર્યાયા યન્માં ત્વમભિભાષસે ।
વિદિતંતુ મમાપ્યેતદ્યથા નાર્યાઃ પતિર્ગુરુઃ ॥ 2 ॥
યદ્યપ્યેષ ભવેદ્ભર્તા મમાઽર્યે વૃત્તવર્જિતઃ ।
અદ્વૈધમુપચર્તવ્યસ્તથાપ્યેષ મયા ભવેત્ ॥ 3 ॥
કિં પુનર્યો ગુણશ્લાઘ્ય સ્સાનુક્રોશો જિતેંદ્રિયઃ ।
સ્થિરાનુરાગો ધર્માત્મા માતૃવત્પિતૃવત્પ્રિયઃ ॥ 4 ॥
યાં વૃત્તિં વર્તતે રામઃ કૌસલ્યાયાં મહાબલઃ ।
તામેવ નૃપનારીણામન્યાસામપિ વર્તતે ॥ 5 ॥
સકૃદ્દૃષ્ટાસ્વપિ સ્ત્રિષુ નૃપેણ નૃપવત્સલઃ ।
માતૃવદ્વર્તતે વીરો માનમુત્સૃજ્ય ધર્મવિત્ ॥ 6 ॥
આગચ્છંત્યાશ્ચ વિજનં વનમેવં ભયાવહમ્ ।
સમાહિતં મે શ્વશ્ર્વા ચ હૃદયે તદ્ધૃતં મહત્ ॥ 7 ॥
પાણિપ્રદાનકાલે ચ યત્પુરાત્વગ્નિ સન્નિધૌ ।
અનુશિષ્ટા જનન્યાઽસ્મિ વાક્યં તદપિ મે ધૃતમ્ ॥ 8 ॥
નવીકૃતં તુ તત્સર્વં વાક્યૈસ્તે ધર્મચારિણિ ।
પતિશુશ્રૂષણાન્નાર્યાસ્તપો નાન્યદ્વિધીયતે ॥ 9 ॥
સાવિત્રી પતિશુશ્રૂષાં કૃત્વા સ્વર્ગે મહીયતે ।
તથાવૃત્તિશ્ચ યાતા ત્વં પતિશુશ્રૂષયા દિવમ્ ॥ 10 ॥
વરિષ્ઠા સર્વનારીણામેષા ચ દિવિ દેવતા ।
રોહિણી ન વિનાચંદ્રં મુહૂર્તમપિ દૃશ્યતે ॥ 11 ॥
એવંવિધાશ્ચ પ્રવરાઃ સ્ત્રિયો ભર્તૃદૃઢવ્રતાઃ ।
દેવલોકે મહીયંતે પુણ્યેન સ્વેન કર્મણા ॥ 12 ॥
તતોઽનસૂયા સંહૃષ્ટા શ્રુત્વોક્તં સીતયા વચઃ ।
શિરસ્યાઘ્રાય ચોવાચ મૈથિલીં હર્ષયંત્યુત ॥ 13 ॥
નિયમૈર્વિવિધૈરાપ્તં તપો હિ મહદસ્તિ મે ।
તત્સંશ્રિત્ય બલં સીતે છંદયે ત્વાં શુચિવ્રતે ॥ 14 ॥
ઉપપન્નં મનોજ્ઞં ચ વચનં તવ મૈથિલિ ।
પ્રીતા ચાસ્મ્યુચિતં કિં તે કરવાણિ બ્રવીહિ મે ॥ 15 ॥
તસ્યાસ્તદ્ વચનં શ્રૂત્વા વિસ્મિતા મંદવિસ્મયા ।
કૃતમિત્યબ્રવીત્ સીતા તપોબલસમન્વિતામ્ ॥ 16 ॥
સા ત્વેવમુક્તા ધર્મજ્ઞા તયા પ્રીતતરાઽભવત્ ।
સફલં ચ પ્રહર્ષં તે હંત સીતે કરોમ્યહમ્ ॥ 17 ॥
ઇદં દિવ્યં વરં માલ્યં વસ્ત્રમાભરણાનિ ચ ।
અંગરાગં ચ વૈદેહિ મહાર્હં ચાનુલેપનમ્ ॥ 18 ॥
મયા દત્તમિદં સીતે તવ ગાત્રાણિ શોભયેત્ ।
અનુરૂપમસંક્લિષ્ટં નિત્યમેવ ભવિષ્યતિ ॥ 19 ॥
અંગરાગેણ દિવ્યેન લિપ્તાંગી જનકાત્મજે ।
શોભયિષ્યસિ ભર્તારં યથા શ્રીર્વિષ્ણુમવ્યયમ્ ॥ 20 ॥
સા વસ્ત્રમંગરાગં ચ ભૂષણાનિ સ્રજસ્તથા ।
મૈથિલી પ્રતિજગ્રાહ પ્રીતિદાનમનુત્તમમ્ ॥ 21 ॥
પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્સીતા પ્રીતિદાનં યશસ્વિની ।
શ્લિષ્ટાંજલિપુટા તત્ર સમુપાસ્ત તપોધનામ્ ॥ 22 ॥
તથા સીતામુપાસીનામનસૂયા દૃઢવ્રતા ।
વચનં પ્રષ્ટુમારેભે કાંચિત્પ્રિયકથામનુ ॥ 23 ॥
સ્વયં વરે કિલ પ્રાપ્તા ત્વમનેન યશસ્વિના ।
રાઘવેણેતિ મે સિતે કથા શ્રુતિમુપાગતા ॥ 24 ॥
તાં કથાં શ્રોતુમિચ્છામિ વિસ્તરેણ ચ મૈથિલિ ।
યથાઽનુભૂતં કાર્ત્સ્ન્યેન તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥ 25 ॥
એવમુક્તા તુ સા સીતા તાં તતો ધર્મચારિણીમ્ ।
શ્રૂયતામિતિ ચોક્ત્વા વૈ કથયામાસ તાં કથામ્ ॥ 26 ॥
મિથિલાધિપતિર્વીરો જનકો નામ ધર્મવિત્ ।
ક્ષત્રધર્મે હ્યભિરતો ન્યાયતશ્શાસ્તિ મેદિનીમ્ ॥ 27 ॥
તસ્ય લાંગલહસ્તન્ય કર્ષતઃ ક્ષેત્રમંડલમ્ ।
અહં કિલોત્થિતા ભિત્વા જગતીં નૃપતેસ્સુતા ॥ 28 ॥
સ માં દૃષ્ટ્વા નરપતિર્મુષ્ટિવિક્ષેપતત્પરઃ ।
પાંસુકુંઠિતસર્વાંગીં જનકો વિસ્મિતોઽભવત્ ॥ 29 ॥
અનપત્યેન ચ સ્નેહાદંકમારોપ્ય ચ સ્વયમ્ ।
મમેયં તનયેત્યુક્ત્વા સ્નેહો મયિ નિપાતિતઃ ॥ 30 ॥
અંતરિક્ષે ચ વાગુક્તાઽપ્રતિમાઽમાનુષી કિલ ।
એવમેતન્નરપતે ધર્મેણ તનયા તવ ॥ 31 ॥
તતઃ પ્રહૃષ્ટો ધર્માત્મા પિતા મે મિથિલાધિપઃ ।
અવાપ્તો વિપુલાં બુદ્ધિં મામવાપ્ય નરાધિપઃ ॥ 32 ॥
દત્તા ચાસ્મીષ્ટવદ્દેવ્યૈ જ્યેષ્ઠાયૈ પુણ્યકર્મણા ।
તયા સંભાવિતા ચાસ્મિ સ્નિગ્ધયા માતૃસૌહૃદાત્ ॥ 33 ॥
પતિસંયોગસુલભં વયો દૃષ્ટ્વા તુ મે પિતા ।
ચિંતામભ્યગમદ્ધીનો વિત્તનાશાદિવાધનઃ ॥ 34 ॥
સદૃશાચ્ચાપકૃષ્ટાચ્ચ લોકે કન્યાપિતા જનાત્ ।
પ્રધર્ષણામવાપ્નોતિ શક્રેણાપિ સમો ભુવિ ॥ 35 ॥
તાં ધર્ષણામદૂરસ્થાં દૃષ્ટ્વા ચાત્મનિ પાર્થિવઃ ।
ચિંતાર્ણવગતઃ પારં નાસસાદાપ્લવો યથા ॥ 36 ॥
અયોનિજાં હિ માં જ્ઞાત્વા નાધ્યગચ્છદ્વિચિંતયન્ ।
સદૃશં ચાનુરૂપં ચ મહીપાલઃ પતિં મમ ॥ 37 ॥
તસ્ય બુદ્ધિરિયં જાતા ચિંતયાનસ્ય સંતતમ્ ।
સ્વયંવરં તનૂજાયાઃ કરિષ્યામીતિ ધીમતઃ ॥ 38 ॥
મહાયજ્ઞે તદા તસ્ય વરુણેન મહાત્મના ।
દત્તં ધનુર્વરં પ્રીત્યા તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ॥ 39 ॥
અસંચાલ્યં મનુષ્યૈશ્ચ યત્નેનાપિ ચ ગૌરવાત્ ।
તન્ન શક્તા નમયિતું સ્વપ્નેષ્વપિ નરાધિપાઃ ॥ 40 ॥
તદ્ધનુઃ પ્રાપ્ય મે પિત્રા વ્યાહૃતં સત્યવાદિના ।
સમવાયે નરેંદ્રાણાં પૂર્વમામંત્ર્ય પાર્થિવાન્ ॥ 41 ॥
ઇદં ચ ધનુરુદ્યમ્ય સજ્યં યઃ કુરુતે નરઃ ।
તસ્ય મે દુહિતા ભાર્યા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ 42 ॥
તચ્ચ દૃષ્ટ્વા ધનુશ્શ્રેષ્ઠં ગૌરવાદ્ગિરિસન્નિભમ્ ।
અભિવાદ્ય નૃપા જગ્મુરશક્તાસ્તસ્ય તોલને ॥ 43 ॥
સુદીર્ઘસ્ય તુ કાલસ્ય રાઘવોઽયં મહાદ્યુતિઃ ।
વિશ્વામિત્રેણ સહિતો યજ્ઞં દ્રષ્ટું સમાગતઃ ॥ 44 ॥
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા રામ સ્સત્યપરાક્રમઃ ।
વિશ્વામિત્રસ્તુ ધર્માત્મા મમ પિત્રા સુપૂજિતઃ ॥ 45 ॥
પ્રોવાચ પિતરં તત્ર ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ ।
સુતૌ દશરથસ્યેમૌ ધનુર્દર્શકાંક્ષિણૌ ।
ધનુર્દર્શય રામાય રાજપુત્રાય દૈવિકમ્ ॥ 46 ॥
ઇત્યુક્તસ્તેન વિપ્રેણ તદ્ધનુસ્સમુપાનયત્ ॥ 47 ॥
નિમેષાંતરમાત્રેણ તદાઽનમ્ય મહાબલઃ ।
જ્યાં સમારોપ્ય ઝડિતિ પૂરયામાસ વીર્યવાન્ ॥ 48 ॥
તેન પૂરયતા વેગાન્મધ્યે ભગ્નં દ્વિધા ધનુઃ ।
તસ્ય શબ્દો ભવદ્ભીમઃ પતિતસ્યાશનેરિવ ॥ 49 ॥
તતોઽહં તત્ર રામાય પિત્રા સત્યાભિસંધિના ।
નિશ્ચિતા દાતુમુદ્યમ્ય જલભાજનમુત્તમમ્ ॥ 50 ॥
દીયમાનાં ન તુ તદા પ્રતિજગ્રાહ રાઘવઃ ।
અવિજ્ઞાય પિતુશ્છંદમયોધ્યાઽધિપતેઃ પ્રભોઃ ॥ 51 ॥
તત શ્શ્વશુરમામંત્ર્ય વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્ ।
મમ પિત્રા ત્વહં દત્તા રામાય વિદિતાત્મને ॥ 52 ॥
મમ ચૈવાનુજા સાધ્વી ઊર્મિલા પ્રિયદર્શના ।
ભાર્યાર્થે લક્ષ્મણસ્યાપિ દત્તા પિત્રા મમ સ્વયમ્ ॥ 53 ॥
એવં દત્તાઽસ્મિ રામાય તદા તસ્મિન્સ્વયંવરે ।
અનુરક્તાઽસ્મિ ધર્મેણ પતિં વીર્યવતાં વરમ્ ॥ 54 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે અષ્ટાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
