ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟାଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସାତ୍ଵେଵମୁକ୍ତା ଵୈଦେହୀ ଅନସୂୟାଽନସୂୟୟା ।
ପ୍ରତିପୂଜ୍ୟ ଵଚୋ ମଂଦଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 1 ॥
ନୈତଦାଶ୍ଚର୍ୟମାର୍ୟାୟା ୟନ୍ମାଂ ତ୍ଵମଭିଭାଷସେ ।
ଵିଦିତଂତୁ ମମାପ୍ୟେତଦ୍ୟଥା ନାର୍ୟାଃ ପତିର୍ଗୁରୁଃ ॥ 2 ॥
ୟଦ୍ୟପ୍ୟେଷ ଭଵେଦ୍ଭର୍ତା ମମାଽର୍ୟେ ଵୃତ୍ତଵର୍ଜିତଃ ।
ଅଦ୍ଵୈଧମୁପଚର୍ତଵ୍ୟସ୍ତଥାପ୍ୟେଷ ମୟା ଭଵେତ୍ ॥ 3 ॥
କିଂ ପୁନର୍ୟୋ ଗୁଣଶ୍ଲାଘ୍ୟ ସ୍ସାନୁକ୍ରୋଶୋ ଜିତେଂଦ୍ରିୟଃ ।
ସ୍ଥିରାନୁରାଗୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ମାତୃଵତ୍ପିତୃଵତ୍ପ୍ରିୟଃ ॥ 4 ॥
ୟାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଵର୍ତତେ ରାମଃ କୌସଲ୍ୟାୟାଂ ମହାବଲଃ ।
ତାମେଵ ନୃପନାରୀଣାମନ୍ୟାସାମପି ଵର୍ତତେ ॥ 5 ॥
ସକୃଦ୍ଦୃଷ୍ଟାସ୍ଵପି ସ୍ତ୍ରିଷୁ ନୃପେଣ ନୃପଵତ୍ସଲଃ ।
ମାତୃଵଦ୍ଵର୍ତତେ ଵୀରୋ ମାନମୁତ୍ସୃଜ୍ୟ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ 6 ॥
ଆଗଚ୍ଛଂତ୍ୟାଶ୍ଚ ଵିଜନଂ ଵନମେଵଂ ଭୟାଵହମ୍ ।
ସମାହିତଂ ମେ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵା ଚ ହୃଦୟେ ତଦ୍ଧୃତଂ ମହତ୍ ॥ 7 ॥
ପାଣିପ୍ରଦାନକାଲେ ଚ ୟତ୍ପୁରାତ୍ଵଗ୍ନି ସନ୍ନିଧୌ ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟା ଜନନ୍ୟାଽସ୍ମି ଵାକ୍ୟଂ ତଦପି ମେ ଧୃତମ୍ ॥ 8 ॥
ନଵୀକୃତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵାକ୍ୟୈସ୍ତେ ଧର୍ମଚାରିଣି ।
ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣାନ୍ନାର୍ୟାସ୍ତପୋ ନାନ୍ୟଦ୍ଵିଧୀୟତେ ॥ 9 ॥
ସାଵିତ୍ରୀ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀୟତେ ।
ତଥାଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ୟାତା ତ୍ଵଂ ପତିଶୁଶ୍ରୂଷୟା ଦିଵମ୍ ॥ 10 ॥
ଵରିଷ୍ଠା ସର୍ଵନାରୀଣାମେଷା ଚ ଦିଵି ଦେଵତା ।
ରୋହିଣୀ ନ ଵିନାଚଂଦ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ 11 ॥
ଏଵଂଵିଧାଶ୍ଚ ପ୍ରଵରାଃ ସ୍ତ୍ରିୟୋ ଭର୍ତୃଦୃଢଵ୍ରତାଃ ।
ଦେଵଲୋକେ ମହୀୟଂତେ ପୁଣ୍ୟେନ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା ॥ 12 ॥
ତତୋଽନସୂୟା ସଂହୃଷ୍ଟା ଶ୍ରୁତ୍ଵୋକ୍ତଂ ସୀତୟା ଵଚଃ ।
ଶିରସ୍ୟାଘ୍ରାୟ ଚୋଵାଚ ମୈଥିଲୀଂ ହର୍ଷୟଂତ୍ୟୁତ ॥ 13 ॥
ନିୟମୈର୍ଵିଵିଧୈରାପ୍ତଂ ତପୋ ହି ମହଦସ୍ତି ମେ ।
ତତ୍ସଂଶ୍ରିତ୍ୟ ବଲଂ ସୀତେ ଛଂଦୟେ ତ୍ଵାଂ ଶୁଚିଵ୍ରତେ ॥ 14 ॥
ଉପପନ୍ନଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ଚ ଵଚନଂ ତଵ ମୈଥିଲି ।
ପ୍ରୀତା ଚାସ୍ମ୍ୟୁଚିତଂ କିଂ ତେ କରଵାଣି ବ୍ରଵୀହି ମେ ॥ 15 ॥
ତସ୍ୟାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୂତ୍ଵା ଵିସ୍ମିତା ମଂଦଵିସ୍ମୟା ।
କୃତମିତ୍ୟବ୍ରଵୀତ୍ ସୀତା ତପୋବଲସମନ୍ଵିତାମ୍ ॥ 16 ॥
ସା ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତା ଧର୍ମଜ୍ଞା ତୟା ପ୍ରୀତତରାଽଭଵତ୍ ।
ସଫଲଂ ଚ ପ୍ରହର୍ଷଂ ତେ ହଂତ ସୀତେ କରୋମ୍ୟହମ୍ ॥ 17 ॥
ଇଦଂ ଦିଵ୍ୟଂ ଵରଂ ମାଲ୍ୟଂ ଵସ୍ତ୍ରମାଭରଣାନି ଚ ।
ଅଂଗରାଗଂ ଚ ଵୈଦେହି ମହାର୍ହଂ ଚାନୁଲେପନମ୍ ॥ 18 ॥
ମୟା ଦତ୍ତମିଦଂ ସୀତେ ତଵ ଗାତ୍ରାଣି ଶୋଭୟେତ୍ ।
ଅନୁରୂପମସଂକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ନିତ୍ୟମେଵ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 19 ॥
ଅଂଗରାଗେଣ ଦିଵ୍ୟେନ ଲିପ୍ତାଂଗୀ ଜନକାତ୍ମଜେ ।
ଶୋଭୟିଷ୍ୟସି ଭର୍ତାରଂ ୟଥା ଶ୍ରୀର୍ଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ୟୟମ୍ ॥ 20 ॥
ସା ଵସ୍ତ୍ରମଂଗରାଗଂ ଚ ଭୂଷଣାନି ସ୍ରଜସ୍ତଥା ।
ମୈଥିଲୀ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପ୍ରୀତିଦାନମନୁତ୍ତମମ୍ ॥ 21 ॥
ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟ ଚ ତତ୍ସୀତା ପ୍ରୀତିଦାନଂ ୟଶସ୍ଵିନୀ ।
ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଂଜଲିପୁଟା ତତ୍ର ସମୁପାସ୍ତ ତପୋଧନାମ୍ ॥ 22 ॥
ତଥା ସୀତାମୁପାସୀନାମନସୂୟା ଦୃଢଵ୍ରତା ।
ଵଚନଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମାରେଭେ କାଂଚିତ୍ପ୍ରିୟକଥାମନୁ ॥ 23 ॥
ସ୍ଵୟଂ ଵରେ କିଲ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵମନେନ ୟଶସ୍ଵିନା ।
ରାଘଵେଣେତି ମେ ସିତେ କଥା ଶ୍ରୁତିମୁପାଗତା ॥ 24 ॥
ତାଂ କଥାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵିସ୍ତରେଣ ଚ ମୈଥିଲି ।
ୟଥାଽନୁଭୂତଂ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ୟେନ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ॥ 25 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ସୀତା ତାଂ ତତୋ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍ ।
ଶ୍ରୂୟତାମିତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଵୈ କଥୟାମାସ ତାଂ କଥାମ୍ ॥ 26 ॥
ମିଥିଲାଧିପତିର୍ଵୀରୋ ଜନକୋ ନାମ ଧର୍ମଵିତ୍ ।
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ହ୍ୟଭିରତୋ ନ୍ୟାୟତଶ୍ଶାସ୍ତି ମେଦିନୀମ୍ ॥ 27 ॥
ତସ୍ୟ ଲାଂଗଲହସ୍ତନ୍ୟ କର୍ଷତଃ କ୍ଷେତ୍ରମଂଡଲମ୍ ।
ଅହଂ କିଲୋତ୍ଥିତା ଭିତ୍ଵା ଜଗତୀଂ ନୃପତେସ୍ସୁତା ॥ 28 ॥
ସ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରପତିର୍ମୁଷ୍ଟିଵିକ୍ଷେପତତ୍ପରଃ ।
ପାଂସୁକୁଂଠିତସର୍ଵାଂଗୀଂ ଜନକୋ ଵିସ୍ମିତୋଽଭଵତ୍ ॥ 29 ॥
ଅନପତ୍ୟେନ ଚ ସ୍ନେହାଦଂକମାରୋପ୍ୟ ଚ ସ୍ଵୟମ୍ ।
ମମେୟଂ ତନୟେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ନେହୋ ମୟି ନିପାତିତଃ ॥ 30 ॥
ଅଂତରିକ୍ଷେ ଚ ଵାଗୁକ୍ତାଽପ୍ରତିମାଽମାନୁଷୀ କିଲ ।
ଏଵମେତନ୍ନରପତେ ଧର୍ମେଣ ତନୟା ତଵ ॥ 31 ॥
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିତା ମେ ମିଥିଲାଧିପଃ ।
ଅଵାପ୍ତୋ ଵିପୁଲାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ମାମଵାପ୍ୟ ନରାଧିପଃ ॥ 32 ॥
ଦତ୍ତା ଚାସ୍ମୀଷ୍ଟଵଦ୍ଦେଵ୍ୟୈ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାୟୈ ପୁଣ୍ୟକର୍ମଣା ।
ତୟା ସଂଭାଵିତା ଚାସ୍ମି ସ୍ନିଗ୍ଧୟା ମାତୃସୌହୃଦାତ୍ ॥ 33 ॥
ପତିସଂୟୋଗସୁଲଭଂ ଵୟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମେ ପିତା ।
ଚିଂତାମଭ୍ୟଗମଦ୍ଧୀନୋ ଵିତ୍ତନାଶାଦିଵାଧନଃ ॥ 34 ॥
ସଦୃଶାଚ୍ଚାପକୃଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଲୋକେ କନ୍ୟାପିତା ଜନାତ୍ ।
ପ୍ରଧର୍ଷଣାମଵାପ୍ନୋତି ଶକ୍ରେଣାପି ସମୋ ଭୁଵି ॥ 35 ॥
ତାଂ ଧର୍ଷଣାମଦୂରସ୍ଥାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାତ୍ମନି ପାର୍ଥିଵଃ ।
ଚିଂତାର୍ଣଵଗତଃ ପାରଂ ନାସସାଦାପ୍ଲଵୋ ୟଥା ॥ 36 ॥
ଅୟୋନିଜାଂ ହି ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାଧ୍ୟଗଚ୍ଛଦ୍ଵିଚିଂତୟନ୍ ।
ସଦୃଶଂ ଚାନୁରୂପଂ ଚ ମହୀପାଲଃ ପତିଂ ମମ ॥ 37 ॥
ତସ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରିୟଂ ଜାତା ଚିଂତୟାନସ୍ୟ ସଂତତମ୍ ।
ସ୍ଵୟଂଵରଂ ତନୂଜାୟାଃ କରିଷ୍ୟାମୀତି ଧୀମତଃ ॥ 38 ॥
ମହାୟଜ୍ଞେ ତଦା ତସ୍ୟ ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା ।
ଦତ୍ତଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ତୂଣୀ ଚାକ୍ଷୟସାୟକୌ ॥ 39 ॥
ଅସଂଚାଲ୍ୟଂ ମନୁଷ୍ୟୈଶ୍ଚ ୟତ୍ନେନାପି ଚ ଗୌରଵାତ୍ ।
ତନ୍ନ ଶକ୍ତା ନମୟିତୁଂ ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵପି ନରାଧିପାଃ ॥ 40 ॥
ତଦ୍ଧନୁଃ ପ୍ରାପ୍ୟ ମେ ପିତ୍ରା ଵ୍ୟାହୃତଂ ସତ୍ୟଵାଦିନା ।
ସମଵାୟେ ନରେଂଦ୍ରାଣାଂ ପୂର୍ଵମାମଂତ୍ର୍ୟ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ॥ 41 ॥
ଇଦଂ ଚ ଧନୁରୁଦ୍ୟମ୍ୟ ସଜ୍ୟଂ ୟଃ କୁରୁତେ ନରଃ ।
ତସ୍ୟ ମେ ଦୁହିତା ଭାର୍ୟା ଭଵିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ 42 ॥
ତଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁଶ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌରଵାଦ୍ଗିରିସନ୍ନିଭମ୍ ।
ଅଭିଵାଦ୍ୟ ନୃପା ଜଗ୍ମୁରଶକ୍ତାସ୍ତସ୍ୟ ତୋଲନେ ॥ 43 ॥
ସୁଦୀର୍ଘସ୍ୟ ତୁ କାଲସ୍ୟ ରାଘଵୋଽୟଂ ମହାଦ୍ୟୁତିଃ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସହିତୋ ୟଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତଃ ॥ 44 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମ ସ୍ସତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ମମ ପିତ୍ରା ସୁପୂଜିତଃ ॥ 45 ॥
ପ୍ରୋଵାଚ ପିତରଂ ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ସୁତୌ ଦଶରଥସ୍ୟେମୌ ଧନୁର୍ଦର୍ଶକାଂକ୍ଷିଣୌ ।
ଧନୁର୍ଦର୍ଶୟ ରାମାୟ ରାଜପୁତ୍ରାୟ ଦୈଵିକମ୍ ॥ 46 ॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ତଦ୍ଧନୁସ୍ସମୁପାନୟତ୍ ॥ 47 ॥
ନିମେଷାଂତରମାତ୍ରେଣ ତଦାଽନମ୍ୟ ମହାବଲଃ ।
ଜ୍ୟାଂ ସମାରୋପ୍ୟ ଝଡିତି ପୂରୟାମାସ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ॥ 48 ॥
ତେନ ପୂରୟତା ଵେଗାନ୍ମଧ୍ୟେ ଭଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଧା ଧନୁଃ ।
ତସ୍ୟ ଶବ୍ଦୋ ଭଵଦ୍ଭୀମଃ ପତିତସ୍ୟାଶନେରିଵ ॥ 49 ॥
ତତୋଽହଂ ତତ୍ର ରାମାୟ ପିତ୍ରା ସତ୍ୟାଭିସଂଧିନା ।
ନିଶ୍ଚିତା ଦାତୁମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ଜଲଭାଜନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 50 ॥
ଦୀୟମାନାଂ ନ ତୁ ତଦା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵଃ ।
ଅଵିଜ୍ଞାୟ ପିତୁଶ୍ଛଂଦମୟୋଧ୍ୟାଽଧିପତେଃ ପ୍ରଭୋଃ ॥ 51 ॥
ତତ ଶ୍ଶ୍ଵଶୁରମାମଂତ୍ର୍ୟ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍ ।
ମମ ପିତ୍ରା ତ୍ଵହଂ ଦତ୍ତା ରାମାୟ ଵିଦିତାତ୍ମନେ ॥ 52 ॥
ମମ ଚୈଵାନୁଜା ସାଧ୍ଵୀ ଊର୍ମିଲା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା ।
ଭାର୍ୟାର୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟାପି ଦତ୍ତା ପିତ୍ରା ମମ ସ୍ଵୟମ୍ ॥ 53 ॥
ଏଵଂ ଦତ୍ତାଽସ୍ମି ରାମାୟ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଵୟଂଵରେ ।
ଅନୁରକ୍ତାଽସ୍ମି ଧର୍ମେଣ ପତିଂ ଵୀର୍ୟଵତାଂ ଵରମ୍ ॥ 54 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
