ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତଦଂତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ୟ ଜନାକୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ୟାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍ ॥ 1 ॥
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ୟୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଂଡଲୈଃ ।
ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈ ସ୍ସ୍ଵନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 2 ॥
ତଦଂତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ୟ ଜନାକୁଲମ୍ ।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ୟାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍ ॥ 3 ॥
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ୟୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଂଡଲୈଃ ।
ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈ ସ୍ସ୍ଵନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ 4 ॥
ତତ୍ର କାଷାୟିଣୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵେତ୍ରପାଣୀନ୍ ସ୍ଵଲଂକୃତାନ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଵିଷ୍ଠିତାନ୍ ଦ୍ଵାରି ସ୍ତ୍ର୍ୟଧ୍ୟକ୍ଷାନ୍ସୁସମାହିତାନ୍ ॥ 5 ॥
ତେ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ସମାୟାଂତଂ ରାମପ୍ରିୟଚିକୀର୍ଷଵଃ ।
ସହସୋତ୍ପତିତାସ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵାସନେଭ୍ୟସ୍ସସଂଭ୍ରମାଃ ॥ 6 ॥
ତାନୁଵାଚ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୂତପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ୟାତ ରାମାୟ ସୁମଂଂତ୍ରୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ॥ 7 ॥
ତେ ରାମମୁପସଂଗମ୍ୟ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିୟଚିକୀର୍ଷଵଃ ।
ସହଭାର୍ୟାୟ ରାମାୟ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଚକ୍ଷିରେ ॥ 8 ॥
ପ୍ରତିଵେଦିତମାଜ୍ଞାୟ ସୂତମଭ୍ୟଂତରଂ ପିତୁଃ ।
ତତ୍ରୈଵାନାୟୟାମାସ ରାଘଵପ୍ରିୟକାମ୍ୟୟା ॥ 9 ॥
ତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସଂକାଶମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ସୂତଃ ପର୍ୟ୍ୟଂକେ ସୌଵର୍ଣେ ସୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ ॥ 10 ॥
ଵରାହରୁଧିରାଭେଣ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗଂଧିନା ।
ଅନୁଲିପ୍ତଂ ପରାର୍ଧ୍ୟେନ ଚଂଦନେନ ପରଂତପମ୍ ॥ 11 ॥
ସ୍ଥିତୟା ପାର୍ଶ୍ଵତଶ୍ଚାପି ଵାଲଵ୍ୟଜନହସ୍ତୟା ।
ଉପେତଂ ସୀତୟାଭୂୟଶ୍ଚିତ୍ରୟା ଶଶିନଂ ୟଥା ॥ 12 ॥
ତଂ ତପଂତମିଵାଦିତ୍ୟମୁପପନ୍ନଂ ସ୍ଵତେଜସା ।
ଵଵଂଦେ ଵରଦଂ ଵଂଦୀ ଵିନୟଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍ ॥ 13 ॥
ପ୍ରାଂଜଲିସ୍ସୁମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହାରଶୟନାସନେ ।
ରାଜପୁତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସୁମଂତ୍ରୋ ରାଜସତ୍କୃତଃ ॥ 14 ॥
କୌଶଲ୍ୟାସୁପ୍ରଜା ରାମ ପିତା ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।
ମହିଷ୍ୟା ସହ କୈକେୟ୍ୟା ଗମ୍ୟତାଂ ତତ୍ର ମା ଚିରମ୍ ॥ 15 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ନରସିଂହୋ ମହାଦ୍ୟୁତିଃ ।
ତତସ୍ସମ୍ମାନୟାମାସ ସୀତାମିଦମୁଵାଚ ହ ॥ 16 ॥
ଦେଵି ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ସମାଗମ୍ୟ ମଦଂତରେ ।
ମଂତ୍ରୟେତେ ଧୃଵଂ କିଂଚିଦଭିଷେଚନସଂହିତମ୍ ॥ 17 ॥
ଲକ୍ଷୟିତ୍ଵା ହ୍ୟଭିପ୍ରାୟଂ ପ୍ରିୟକାମା ସୁଦକ୍ଷିଣା ।
ସଂଚୋଦୟତି ରାଜାନଂ ମଦର୍ଥମସିତେକ୍ଷଣା ॥ 18 ॥
ସା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ମହାରାଜଂ ହିତକାମାନୁଵର୍ତିନୀ ।
ଜନନୀ ଚାର୍ଥକାମା ମେ କେକୟାଧିପତେସ୍ସୁତା ॥ 19 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ଖଲୁ ମହାରାଜୋ ମହିଷ୍ୟା ପ୍ରିୟୟା ସହ ।
ସୁମଂତ୍ରଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦୂତମର୍ଥକାମକରଂ ମମ ॥ 20 ॥
ୟାଦୃଶୀ ପରିଷତ୍ତତ୍ର ତାଦୃଶୋ ଦୂତ ଆଗତଃ ।
ଧ୍ରୁଵମଦ୍ୟୈଵ ମାଂ ରାଜା ୟୌଵରାଜ୍ୟେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 21 ॥
ହଂତ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ଚ ମହୀପତିମ୍ ।
ସହ ତ୍ଵଂ ପରିଵାରେଣ ସୁଖମାସ୍ଵ ରମସ୍ଵ ଚ ॥ 22 ॥
ପତିସମ୍ମାନିତା ସୀତା ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣା ।
ଆଦ୍ଵାରମନୁଵଵ୍ରାଜ ମଂଗଲାନ୍ୟଭିଦଧ୍ୟୁଷୀ ॥ 23 ॥
ରାଜ୍ୟଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରାଜସୂୟାଭିଷେଚନମ୍ ।
କର୍ତୁମର୍ହତି ତେ ରାଜା ଵାସଵସ୍ୟେଵ ଲୋକକୃତ୍ ॥ 24 ॥
ଦୀକ୍ଷିତଂ ଵ୍ରତସଂପନ୍ନଂ ଵରାଜିନଧରଂ ଶୁଚିମ୍ ।
କୁରଂଗଶୃଂଗପାଣିଂ ଚ ପଶ୍ୟଂତୀ ତ୍ଵାଂ ଭଜାମ୍ୟହମ୍ ॥ 25 ॥
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ପାତୁ ତେ ୟମଃ ।
ଵରୁଣଃ ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଧନେଶସ୍ତୂତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 26 ॥
ଅଥ ସୀତାମନୁଜ୍ଞାପ୍ୟ କୃତକୌତୁକମଂଗଲଃ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ସୁମଂତ୍ରେଣ ସହ ରାମୋ ନିଵେଶନାତ୍ ॥ 27 ॥
ପର୍ଵତାଦିଵ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ୟ ସିଂହୋ ଗିରିଗୁହାଶୟଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦ୍ଵାରିସୋଽପଶ୍ୟତ୍ପ୍ରହ୍ଵାଂଜଲିପୁଟଂ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଥ ମଧ୍ୟମକକ୍ଷ୍ୟାୟାଂ ସମାଗଚ୍ଛତ୍ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ।
ସ ସର୍ଵାନର୍ଥିନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମେତ୍ୟ ପ୍ରତିନଂଦ୍ୟ ଚ ॥ 29 ॥
ତତଃ ପାଵକସଂକାଶମାରୁରୋହ ରଥୋତ୍ତମମ୍ ।
ଵୈୟାଘ୍ରଂ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରୋ ରାଜତଂ ରାଜନଂଦନଃ ॥ 30 ॥
ମେଘନାଦମସଂବାଧଂ ମଣିହେମଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ମୁଷ୍ଣଂତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଭୟା ସୂର୍ୟଵର୍ଚସମ୍ ॥ 31 ॥
କରେଣୁଶିଶୁକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ୟୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ ।
ହରିୟୁକ୍ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରଥମିଂଦ୍ର ଇଵାଶୁଗମ୍ ॥ 32 ॥
ପ୍ରୟୟୌ ତୂର୍ଣମାସ୍ଥାୟ ରାଘଵୋ ଜ୍ଵଲିତଶ୍ଶ୍ରିୟା ।
ସ ପର୍ଜନ୍ୟ ଇଵାକାଶେ ସ୍ଵନଵାନଭିନାଦୟନ୍ ॥ 33 ॥
ନିକେତାନ୍ନିର୍ୟୟୌ ଶ୍ରୀମାନ୍ମହାଭ୍ରାଦିଵ ଚଂଦ୍ରମାଃ ।
ଛତ୍ରଚାମରପାଣିସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵାନୁଜଃ ॥ 34 ॥
ଜୁଗୋପ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ରଥମାସ୍ଥାୟ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲସ୍ସମଜାୟତ ॥ 35 ॥
ତସ୍ୟ ନିଷ୍କ୍ରମମାଣସ୍ୟ ଜନୌଘସ୍ୟ ସମଂତତଃ ।
ତତୋ ହୟଵରା ମୁଖ୍ୟା ନାଗାଶ୍ଚ ଗିରିସନ୍ନିଭାଃ ॥ 36 ॥
ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ରାମଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଅଗ୍ରତଶ୍ଚାସ୍ୟ ସନ୍ନଦ୍ଧାଶ୍ଚଂଦନାଗରୁଭୂଷିତାଃ ॥ 37 ॥
ଖଡ୍ଗଚାପଧରାଶ୍ଶୂରା ଜଗ୍ମୁରାଶଂସଵୋ ଜନାଃ ।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵଂଦିନାମ୍ ॥ 38 ॥
ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ତଦା ଶୁଶ୍ରୁଵିରେ ପଥି ।
ହର୍ମ୍ୟଵାତାୟନସ୍ଥାଭିର୍ଭୂଷିତାଭିସ୍ସମଂତତଃ ॥ 39 ॥
କୀର୍ୟମାଣ ସ୍ସୁପୁଷ୍ପୌଘୈର୍ୟୟୌ ସ୍ତ୍ରୀଭିରରିଂଦମଃ ।
ରାମଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ୟାଂଗ୍ୟୋ ରାମପିପ୍ରୀଷୟା ତତଃ ॥ 40 ॥
ଵଚୋଭିରଗ୍ୟ୍ରୈର୍ହର୍ମ୍ୟସ୍ଥା କ୍ଷିତିସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଵଂଦିରେ ।
ନୂନଂ ନଂଦତି ତେ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାମାତୃନଂଦନ ॥ 41 ॥
ପଶ୍ୟଂତୀ ସିଦ୍ଧୟାତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପିତ୍ର୍ୟଂ ରାଜ୍ୟମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ସର୍ଵସୀମଂତିନୀଭ୍ୟଶ୍ଚ ସୀତାଂ ସୀମଂତିନୀ ଵରାମ୍ ॥ 42 ॥
ଅମନ୍ୟଂତ ହି ତା ନାର୍ୟୋ ରାମସ୍ୟ ହୃଦୟପ୍ରିୟାମ୍ ।
ତୟା ସୁଚରିତଂ ଦେଵ୍ୟା ପୁରା ନୂନଂ ମହତ୍ତପଃ ॥ 43 ॥
ରୋହିଣୀଵ ଶଶାଂକେନ ରାମସଂୟୋଗମାପ ୟା ।
ଇତି ପ୍ରାସାଦଶୃଂଗେଷୁ ପ୍ରମଦାଭିର୍ନରୋତ୍ତମଃ ॥ 44 ॥
ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଜମାର୍ଗସ୍ଥଃ ପ୍ରିୟା ଵାଚ ଉଦାହୃତାଃ ।
ଆତ୍ମସଂପୂଜନୈ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ୟୟୌ ରାମୌ ମହାପଥମ୍ ॥ 45 ॥
ସ ରାଘଵସ୍ତତ୍ର କଥାପ୍ରପଂଚାନ୍ ଶୁଶ୍ରାଵ ଲୋକସ୍ୟ ସମାଗତସ୍ୟ ।
ଆତ୍ମାଧିକାରା ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ଵାଚଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ୟ ପୁରୋ ଜନସ୍ୟ ॥ 46 ॥
ଏଷ ଶ୍ରିୟଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋଽଦ୍ୟ ରାଜପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିପୁଲାଂ ଗମିଷ୍ୟନ୍ ।
ଏତେ ଵୟଂ ସର୍ଵ ସମୃଦ୍ଧକାମା ୟେଷାମୟଂ ନୋ ଭଵିତା ପ୍ରଶାସ୍ତା ॥ 47 ॥
ଲାଭୋ ଜନସ୍ୟାସ୍ୟ ୟଦେଷ ସର୍ଵଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ୟତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଚିରାୟ ।
ନ ହ୍ୟପ୍ରିୟଂ କିଂଚନ ଜାତୁ କଶ୍ଚି ତ୍ପଶ୍ୟେନ୍ନ ଦୁଃଖଂ ମନୁଜାଧିପେଽସ୍ମିନ୍ ॥ 48 ॥
ସ ଘୋଷଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମତଂଗାଜୈର୍ୟୟୈଃ ପୁରସ୍ସରୈ ସ୍ସ୍ଵସ୍ତିକସୂତମାଗଧୈଃ ।
ମହୀୟମାନଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ଵାଦକୈ ରଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ୟଥା ୟୟୌ ॥ 49 ॥
କରେଣୁମାତଂଂଗରଥାଶ୍ଵସଂକୁଲଂ ମହାଜନୌଘ ପରିପୂର୍ଣଚତ୍ଵରମ୍ ।
ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ବହୁପଣ୍ୟସଂଚୟଂ ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ରୁଚିରଂ ମହାପଥମ୍ ॥ 50 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
