શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ષોડશસ્સર્ગઃ ।
તદંતઃપુરદ્વારં સમતીત્ય જનાકુલમ્ ।
પ્રવિવિક્તાં તતઃ કક્ષ્યામાસસાદ પુરાણવિત્ ॥ 1 ॥
પ્રાસકાર્મુકબિભ્રદ્ભિર્યુવભિર્મૃષ્ટકુંડલૈઃ ।
અપ્રમાદિભિરેકાગ્રૈ સ્સ્વનુરક્તૈરધિષ્ઠિતામ્ ॥ 2 ॥
તદંતઃપુરદ્વારં સમતીત્ય જનાકુલમ્ ।
પ્રવિવિક્તાં તતઃ કક્ષ્યામાસસાદ પુરાણવિત્ ॥ 3 ॥
પ્રાસકાર્મુકબિભ્રદ્ભિર્યુવભિર્મૃષ્ટકુંડલૈઃ ।
અપ્રમાદિભિરેકાગ્રૈ સ્સ્વનુરક્તૈરધિષ્ઠિતામ્ ॥ 4 ॥
તત્ર કાષાયિણો વૃદ્ધાન્ વેત્રપાણીન્ સ્વલંકૃતાન્ ।
દદર્શ વિષ્ઠિતાન્ દ્વારિ સ્ત્ર્યધ્યક્ષાન્સુસમાહિતાન્ ॥ 5 ॥
તે સમીક્ષ્ય સમાયાંતં રામપ્રિયચિકીર્ષવઃ ।
સહસોત્પતિતાસ્સર્વે સ્વાસનેભ્યસ્સસંભ્રમાઃ ॥ 6 ॥
તાનુવાચ વિનીતાત્મા સૂતપુત્રઃ પ્રદક્ષિણઃ ।
ક્ષિપ્રમાખ્યાત રામાય સુમંંત્રો દ્વારિ તિષ્ઠતિ ॥ 7 ॥
તે રામમુપસંગમ્ય ભર્તુઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ ।
સહભાર્યાય રામાય ક્ષિપ્રમેવાભિચક્ષિરે ॥ 8 ॥
પ્રતિવેદિતમાજ્ઞાય સૂતમભ્યંતરં પિતુઃ ।
તત્રૈવાનાયયામાસ રાઘવપ્રિયકામ્યયા ॥ 9 ॥
તં વૈશ્રવણસંકાશમુપવિષ્ટં સ્વલંકૃતમ્ ।
દદર્શ સૂતઃ પર્ય્યંકે સૌવર્ણે સોત્તરચ્છદે ॥ 10 ॥
વરાહરુધિરાભેણ શુચિના ચ સુગંધિના ।
અનુલિપ્તં પરાર્ધ્યેન ચંદનેન પરંતપમ્ ॥ 11 ॥
સ્થિતયા પાર્શ્વતશ્ચાપિ વાલવ્યજનહસ્તયા ।
ઉપેતં સીતયાભૂયશ્ચિત્રયા શશિનં યથા ॥ 12 ॥
તં તપંતમિવાદિત્યમુપપન્નં સ્વતેજસા ।
વવંદે વરદં વંદી વિનયજ્ઞો વિનીતવત્ ॥ 13 ॥
પ્રાંજલિસ્સુમુખં દૃષ્ટ્વા વિહારશયનાસને ।
રાજપુત્રમુવાચેદં સુમંત્રો રાજસત્કૃતઃ ॥ 14 ॥
કૌશલ્યાસુપ્રજા રામ પિતા ત્વાં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ ।
મહિષ્યા સહ કૈકેય્યા ગમ્યતાં તત્ર મા ચિરમ્ ॥ 15 ॥
એવમુક્તસ્તુ સંહૃષ્ટો નરસિંહો મહાદ્યુતિઃ ।
તતસ્સમ્માનયામાસ સીતામિદમુવાચ હ ॥ 16 ॥
દેવિ દેવશ્ચ દેવી ચ સમાગમ્ય મદંતરે ।
મંત્રયેતે ધૃવં કિંચિદભિષેચનસંહિતમ્ ॥ 17 ॥
લક્ષયિત્વા હ્યભિપ્રાયં પ્રિયકામા સુદક્ષિણા ।
સંચોદયતિ રાજાનં મદર્થમસિતેક્ષણા ॥ 18 ॥
સા પ્રહૃષ્ટા મહારાજં હિતકામાનુવર્તિની ।
જનની ચાર્થકામા મે કેકયાધિપતેસ્સુતા ॥ 19 ॥
દિષ્ટ્યા ખલુ મહારાજો મહિષ્યા પ્રિયયા સહ ।
સુમંત્રં પ્રાહિણોદ્દૂતમર્થકામકરં મમ ॥ 20 ॥
યાદૃશી પરિષત્તત્ર તાદૃશો દૂત આગતઃ ।
ધ્રુવમદ્યૈવ માં રાજા યૌવરાજ્યેઽભિષેક્ષ્યતિ ॥ 21 ॥
હંત શીઘ્રમિતો ગત્વા દ્રક્ષ્યામિ ચ મહીપતિમ્ ।
સહ ત્વં પરિવારેણ સુખમાસ્વ રમસ્વ ચ ॥ 22 ॥
પતિસમ્માનિતા સીતા ભર્તારમસિતેક્ષણા ।
આદ્વારમનુવવ્રાજ મંગલાન્યભિદધ્યુષી ॥ 23 ॥
રાજ્યં દ્વિજાતિભિર્જુષ્ટં રાજસૂયાભિષેચનમ્ ।
કર્તુમર્હતિ તે રાજા વાસવસ્યેવ લોકકૃત્ ॥ 24 ॥
દીક્ષિતં વ્રતસંપન્નં વરાજિનધરં શુચિમ્ ।
કુરંગશૃંગપાણિં ચ પશ્યંતી ત્વાં ભજામ્યહમ્ ॥ 25 ॥
પૂર્વાં દિશં વજ્રધરો દક્ષિણાં પાતુ તે યમઃ ।
વરુણઃ પશ્ચિમામાશાં ધનેશસ્તૂત્તરાં દિશમ્ ॥ 26 ॥
અથ સીતામનુજ્ઞાપ્ય કૃતકૌતુકમંગલઃ ।
નિશ્ચક્રામ સુમંત્રેણ સહ રામો નિવેશનાત્ ॥ 27 ॥
પર્વતાદિવ નિષ્ક્રમ્ય સિંહો ગિરિગુહાશયઃ ।
લક્ષ્મણં દ્વારિસોઽપશ્યત્પ્રહ્વાંજલિપુટં સ્થિતમ્ ॥ 28 ॥
અથ મધ્યમકક્ષ્યાયાં સમાગચ્છત્સુહૃજ્જનૈઃ ।
સ સર્વાનર્થિનો દૃષ્ટ્વા સમેત્ય પ્રતિનંદ્ય ચ ॥ 29 ॥
તતઃ પાવકસંકાશમારુરોહ રથોત્તમમ્ ।
વૈયાઘ્રં પુરુષવ્યાઘ્રો રાજતં રાજનંદનઃ ॥ 30 ॥
મેઘનાદમસંબાધં મણિહેમવિભૂષિતમ્ ।
મુષ્ણંતમિવ ચક્ષૂંષિ પ્રભયા સૂર્યવર્ચસમ્ ॥ 31 ॥
કરેણુશિશુકલ્પૈશ્ચ યુક્તં પરમવાજિભિઃ ।
હરિયુક્તં સહસ્રાક્ષો રથમિંદ્ર ઇવાશુગમ્ ॥ 32 ॥
પ્રયયૌ તૂર્ણમાસ્થાય રાઘવો જ્વલિતશ્શ્રિયા ।
સ પર્જન્ય ઇવાકાશે સ્વનવાનભિનાદયન્ ॥ 33 ॥
નિકેતાન્નિર્યયૌ શ્રીમાન્મહાભ્રાદિવ ચંદ્રમાઃ ।
છત્રચામરપાણિસ્તુ લક્ષ્મણો રાઘવાનુજઃ ॥ 34 ॥
જુગોપ ભ્રાતરં ભ્રાતા રથમાસ્થાય પૃષ્ઠતઃ ।
તતો હલહલાશબ્દસ્તુમુલસ્સમજાયત ॥ 35 ॥
તસ્ય નિષ્ક્રમમાણસ્ય જનૌઘસ્ય સમંતતઃ ।
તતો હયવરા મુખ્યા નાગાશ્ચ ગિરિસન્નિભાઃ ॥ 36 ॥
અનુજગ્મુસ્તદા રામં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
અગ્રતશ્ચાસ્ય સન્નદ્ધાશ્ચંદનાગરુભૂષિતાઃ ॥ 37 ॥
ખડ્ગચાપધરાશ્શૂરા જગ્મુરાશંસવો જનાઃ ।
તતો વાદિત્રશબ્દાશ્ચ સ્તુતિશબ્દાશ્ચ વંદિનામ્ ॥ 38 ॥
સિંહનાદાશ્ચ શૂરાણાં તદા શુશ્રુવિરે પથિ ।
હર્મ્યવાતાયનસ્થાભિર્ભૂષિતાભિસ્સમંતતઃ ॥ 39 ॥
કીર્યમાણ સ્સુપુષ્પૌઘૈર્યયૌ સ્ત્રીભિરરિંદમઃ ।
રામં સર્વાનવદ્યાંગ્યો રામપિપ્રીષયા તતઃ ॥ 40 ॥
વચોભિરગ્ય્રૈર્હર્મ્યસ્થા ક્ષિતિસ્થાશ્ચ વવંદિરે ।
નૂનં નંદતિ તે માતા કૌશલ્યામાતૃનંદન ॥ 41 ॥
પશ્યંતી સિદ્ધયાત્રં ત્વાં પિત્ર્યં રાજ્યમવસ્થિતમ્ ।
સર્વસીમંતિનીભ્યશ્ચ સીતાં સીમંતિની વરામ્ ॥ 42 ॥
અમન્યંત હિ તા નાર્યો રામસ્ય હૃદયપ્રિયામ્ ।
તયા સુચરિતં દેવ્યા પુરા નૂનં મહત્તપઃ ॥ 43 ॥
રોહિણીવ શશાંકેન રામસંયોગમાપ યા ।
ઇતિ પ્રાસાદશૃંગેષુ પ્રમદાભિર્નરોત્તમઃ ॥ 44 ॥
શુશ્રાવ રાજમાર્ગસ્થઃ પ્રિયા વાચ ઉદાહૃતાઃ ।
આત્મસંપૂજનૈ શૃણ્વન્ યયૌ રામૌ મહાપથમ્ ॥ 45 ॥
સ રાઘવસ્તત્ર કથાપ્રપંચાન્ શુશ્રાવ લોકસ્ય સમાગતસ્ય ।
આત્માધિકારા વિવિધાશ્ચ વાચઃ પ્રહૃષ્ટરૂપસ્ય પુરો જનસ્ય ॥ 46 ॥
એષ શ્રિયં ગચ્છતિ રાઘવોઽદ્ય રાજપ્રસાદાદ્વિપુલાં ગમિષ્યન્ ।
એતે વયં સર્વ સમૃદ્ધકામા યેષામયં નો ભવિતા પ્રશાસ્તા ॥ 47 ॥
લાભો જનસ્યાસ્ય યદેષ સર્વં પ્રપત્સ્યતે રાષ્ટ્રમિદં ચિરાય ।
ન હ્યપ્રિયં કિંચન જાતુ કશ્ચિ ત્પશ્યેન્ન દુઃખં મનુજાધિપેઽસ્મિન્ ॥ 48 ॥
સ ઘોષવદ્ભિશ્ચ મતંગાજૈર્યયૈઃ પુરસ્સરૈ સ્સ્વસ્તિકસૂતમાગધૈઃ ।
મહીયમાનઃ પ્રવરૈશ્ચ વાદકૈ રભિષ્ટુતો વૈશ્રવણો યથા યયૌ ॥ 49 ॥
કરેણુમાતંંગરથાશ્વસંકુલં મહાજનૌઘ પરિપૂર્ણચત્વરમ્ ।
પ્રભૂતરત્નં બહુપણ્યસંચયં દદર્શ રામો રુચિરં મહાપથમ્ ॥ 50 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ષોડશસ્સર્ગઃ ॥
