ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ।
തദംതഃപുരദ്വാരം സമതീത്യ ജനാകുലമ് ।
പ്രവിവിക്താം തതഃ കക്ഷ്യാമാസസാദ പുരാണവിത് ॥ 1 ॥
പ്രാസകാര്മുകബിഭ്രദ്ഭിര്യുവഭിര്മൃഷ്ടകുംഡലൈഃ ।
അപ്രമാദിഭിരേകാഗ്രൈ സ്സ്വനുരക്തൈരധിഷ്ഠിതാമ് ॥ 2 ॥
തദംതഃപുരദ്വാരം സമതീത്യ ജനാകുലമ് ।
പ്രവിവിക്താം തതഃ കക്ഷ്യാമാസസാദ പുരാണവിത് ॥ 3 ॥
പ്രാസകാര്മുകബിഭ്രദ്ഭിര്യുവഭിര്മൃഷ്ടകുംഡലൈഃ ।
അപ്രമാദിഭിരേകാഗ്രൈ സ്സ്വനുരക്തൈരധിഷ്ഠിതാമ് ॥ 4 ॥
തത്ര കാഷായിണോ വൃദ്ധാന് വേത്രപാണീന് സ്വലംകൃതാന് ।
ദദര്ശ വിഷ്ഠിതാന് ദ്വാരി സ്ത്ര്യധ്യക്ഷാന്സുസമാഹിതാന് ॥ 5 ॥
തേ സമീക്ഷ്യ സമായാംതം രാമപ്രിയചികീര്ഷവഃ ।
സഹസോത്പതിതാസ്സർവേ സ്വാസനേഭ്യസ്സസംഭ്രമാഃ ॥ 6 ॥
താനുവാച വിനീതാത്മാ സൂതപുത്രഃ പ്രദക്ഷിണഃ ।
ക്ഷിപ്രമാഖ്യാത രാമായ സുമംംത്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി ॥ 7 ॥
തേ രാമമുപസംഗമ്യ ഭര്തുഃ പ്രിയചികീര്ഷവഃ ।
സഹഭാര്യായ രാമായ ക്ഷിപ്രമേവാഭിചക്ഷിരേ ॥ 8 ॥
പ്രതിവേദിതമാജ്ഞായ സൂതമഭ്യംതരം പിതുഃ ।
തത്രൈവാനായയാമാസ രാഘവപ്രിയകാമ്യയാ ॥ 9 ॥
തം വൈശ്രവണസംകാശമുപവിഷ്ടം സ്വലംകൃതമ് ।
ദദര്ശ സൂതഃ പര്യ്യംകേ സൌവര്ണേ സോത്തരച്ഛദേ ॥ 10 ॥
വരാഹരുധിരാഭേണ ശുചിനാ ച സുഗംധിനാ ।
അനുലിപ്തം പരാര്ധ്യേന ചംദനേന പരംതപമ് ॥ 11 ॥
സ്ഥിതയാ പാര്ശ്വതശ്ചാപി വാലവ്യജനഹസ്തയാ ।
ഉപേതം സീതയാഭൂയശ്ചിത്രയാ ശശിനം യഥാ ॥ 12 ॥
തം തപംതമിവാദിത്യമുപപന്നം സ്വതേജസാ ।
വവംദേ വരദം വംദീ വിനയജ്ഞോ വിനീതവത് ॥ 13 ॥
പ്രാംജലിസ്സുമുഖം ദൃഷ്ട്വാ വിഹാരശയനാസനേ ।
രാജപുത്രമുവാചേദം സുമംത്രോ രാജസത്കൃതഃ ॥ 14 ॥
കൌശല്യാസുപ്രജാ രാമ പിതാ ത്വാം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി ।
മഹിഷ്യാ സഹ കൈകേയ്യാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ് ॥ 15 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സംഹൃഷ്ടോ നരസിംഹോ മഹാദ്യുതിഃ ।
തതസ്സമ്മാനയാമാസ സീതാമിദമുവാച ഹ ॥ 16 ॥
ദേവി ദേവശ്ച ദേവീ ച സമാഗമ്യ മദംതരേ ।
മംത്രയേതേ ധൃവം കിംചിദഭിഷേചനസംഹിതമ് ॥ 17 ॥
ലക്ഷയിത്വാ ഹ്യഭിപ്രായം പ്രിയകാമാ സുദക്ഷിണാ ।
സംചോദയതി രാജാനം മദര്ഥമസിതേക്ഷണാ ॥ 18 ॥
സാ പ്രഹൃഷ്ടാ മഹാരാജം ഹിതകാമാനുവര്തിനീ ।
ജനനീ ചാര്ഥകാമാ മേ കേകയാധിപതേസ്സുതാ ॥ 19 ॥
ദിഷ്ട്യാ ഖലു മഹാരാജോ മഹിഷ്യാ പ്രിയയാ സഹ ।
സുമംത്രം പ്രാഹിണോദ്ദൂതമര്ഥകാമകരം മമ ॥ 20 ॥
യാദൃശീ പരിഷത്തത്ര താദൃശോ ദൂത ആഗതഃ ।
ധ്രുവമദ്യൈവ മാം രാജാ യൌവരാജ്യേഽഭിഷേക്ഷ്യതി ॥ 21 ॥
ഹംത ശീഘ്രമിതോ ഗത്വാ ദ്രക്ഷ്യാമി ച മഹീപതിമ് ।
സഹ ത്വം പരിവാരേണ സുഖമാസ്വ രമസ്വ ച ॥ 22 ॥
പതിസമ്മാനിതാ സീതാ ഭര്താരമസിതേക്ഷണാ ।
ആദ്വാരമനുവവ്രാജ മംഗലാന്യഭിദധ്യുഷീ ॥ 23 ॥
രാജ്യം ദ്വിജാതിഭിര്ജുഷ്ടം രാജസൂയാഭിഷേചനമ് ।
കര്തുമര്ഹതി തേ രാജാ വാസവസ്യേവ ലോകകൃത് ॥ 24 ॥
ദീക്ഷിതം വ്രതസംപന്നം വരാജിനധരം ശുചിമ് ।
കുരംഗശൃംഗപാണിം ച പശ്യംതീ ത്വാം ഭജാമ്യഹമ് ॥ 25 ॥
പൂർവാം ദിശം വജ്രധരോ ദക്ഷിണാം പാതു തേ യമഃ ।
വരുണഃ പശ്ചിമാമാശാം ധനേശസ്തൂത്തരാം ദിശമ് ॥ 26 ॥
അഥ സീതാമനുജ്ഞാപ്യ കൃതകൌതുകമംഗലഃ ।
നിശ്ചക്രാമ സുമംത്രേണ സഹ രാമോ നിവേശനാത് ॥ 27 ॥
പർവതാദിവ നിഷ്ക്രമ്യ സിംഹോ ഗിരിഗുഹാശയഃ ।
ലക്ഷ്മണം ദ്വാരിസോഽപശ്യത്പ്രഹ്വാംജലിപുടം സ്ഥിതമ് ॥ 28 ॥
അഥ മധ്യമകക്ഷ്യായാം സമാഗച്ഛത്സുഹൃജ്ജനൈഃ ।
സ സർവാനര്ഥിനോ ദൃഷ്ട്വാ സമേത്യ പ്രതിനംദ്യ ച ॥ 29 ॥
തതഃ പാവകസംകാശമാരുരോഹ രഥോത്തമമ് ।
വൈയാഘ്രം പുരുഷവ്യാഘ്രോ രാജതം രാജനംദനഃ ॥ 30 ॥
മേഘനാദമസംബാധം മണിഹേമവിഭൂഷിതമ് ।
മുഷ്ണംതമിവ ചക്ഷൂംഷി പ്രഭയാ സൂര്യവര്ചസമ് ॥ 31 ॥
കരേണുശിശുകല്പൈശ്ച യുക്തം പരമവാജിഭിഃ ।
ഹരിയുക്തം സഹസ്രാക്ഷോ രഥമിംദ്ര ഇവാശുഗമ് ॥ 32 ॥
പ്രയയൌ തൂര്ണമാസ്ഥായ രാഘവോ ജ്വലിതശ്ശ്രിയാ ।
സ പര്ജന്യ ഇവാകാശേ സ്വനവാനഭിനാദയന് ॥ 33 ॥
നികേതാന്നിര്യയൌ ശ്രീമാന്മഹാഭ്രാദിവ ചംദ്രമാഃ ।
ഛത്രചാമരപാണിസ്തു ലക്ഷ്മണോ രാഘവാനുജഃ ॥ 34 ॥
ജുഗോപ ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ രഥമാസ്ഥായ പൃഷ്ഠതഃ ।
തതോ ഹലഹലാശബ്ദസ്തുമുലസ്സമജായത ॥ 35 ॥
തസ്യ നിഷ്ക്രമമാണസ്യ ജനൌഘസ്യ സമംതതഃ ।
തതോ ഹയവരാ മുഖ്യാ നാഗാശ്ച ഗിരിസന്നിഭാഃ ॥ 36 ॥
അനുജഗ്മുസ്തദാ രാമം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।
അഗ്രതശ്ചാസ്യ സന്നദ്ധാശ്ചംദനാഗരുഭൂഷിതാഃ ॥ 37 ॥
ഖഡ്ഗചാപധരാശ്ശൂരാ ജഗ്മുരാശംസവോ ജനാഃ ।
തതോ വാദിത്രശബ്ദാശ്ച സ്തുതിശബ്ദാശ്ച വംദിനാമ് ॥ 38 ॥
സിംഹനാദാശ്ച ശൂരാണാം തദാ ശുശ്രുവിരേ പഥി ।
ഹര്മ്യവാതായനസ്ഥാഭിര്ഭൂഷിതാഭിസ്സമംതതഃ ॥ 39 ॥
കീര്യമാണ സ്സുപുഷ്പൌഘൈര്യയൌ സ്ത്രീഭിരരിംദമഃ ।
രാമം സർവാനവദ്യാംഗ്യോ രാമപിപ്രീഷയാ തതഃ ॥ 40 ॥
വചോഭിരഗ്യ്രൈര്ഹര്മ്യസ്ഥാ ക്ഷിതിസ്ഥാശ്ച വവംദിരേ ।
നൂനം നംദതി തേ മാതാ കൌശല്യാമാതൃനംദന ॥ 41 ॥
പശ്യംതീ സിദ്ധയാത്രം ത്വാം പിത്ര്യം രാജ്യമവസ്ഥിതമ് ।
സർവസീമംതിനീഭ്യശ്ച സീതാം സീമംതിനീ വരാമ് ॥ 42 ॥
അമന്യംത ഹി താ നാര്യോ രാമസ്യ ഹൃദയപ്രിയാമ് ।
തയാ സുചരിതം ദേവ്യാ പുരാ നൂനം മഹത്തപഃ ॥ 43 ॥
രോഹിണീവ ശശാംകേന രാമസംയോഗമാപ യാ ।
ഇതി പ്രാസാദശൃംഗേഷു പ്രമദാഭിര്നരോത്തമഃ ॥ 44 ॥
ശുശ്രാവ രാജമാര്ഗസ്ഥഃ പ്രിയാ വാച ഉദാഹൃതാഃ ।
ആത്മസംപൂജനൈ ശൃണ്വന് യയൌ രാമൌ മഹാപഥമ് ॥ 45 ॥
സ രാഘവസ്തത്ര കഥാപ്രപംചാന് ശുശ്രാവ ലോകസ്യ സമാഗതസ്യ ।
ആത്മാധികാരാ വിവിധാശ്ച വാചഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപസ്യ പുരോ ജനസ്യ ॥ 46 ॥
ഏഷ ശ്രിയം ഗച്ഛതി രാഘവോഽദ്യ രാജപ്രസാദാദ്വിപുലാം ഗമിഷ്യന് ।
ഏതേ വയം സർവ സമൃദ്ധകാമാ യേഷാമയം നോ ഭവിതാ പ്രശാസ്താ ॥ 47 ॥
ലാഭോ ജനസ്യാസ്യ യദേഷ സർവം പ്രപത്സ്യതേ രാഷ്ട്രമിദം ചിരായ ।
ന ഹ്യപ്രിയം കിംചന ജാതു കശ്ചി ത്പശ്യേന്ന ദുഃഖം മനുജാധിപേഽസ്മിന് ॥ 48 ॥
സ ഘോഷവദ്ഭിശ്ച മതംഗാജൈര്യയൈഃ പുരസ്സരൈ സ്സ്വസ്തികസൂതമാഗധൈഃ ।
മഹീയമാനഃ പ്രവരൈശ്ച വാദകൈ രഭിഷ്ടുതോ വൈശ്രവണോ യഥാ യയൌ ॥ 49 ॥
കരേണുമാതംംഗരഥാശ്വസംകുലം മഹാജനൌഘ പരിപൂര്ണചത്വരമ് ।
പ്രഭൂതരത്നം ബഹുപണ്യസംചയം ദദര്ശ രാമോ രുചിരം മഹാപഥമ് ॥ 50 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ॥
