શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
સાંત્વ્યમાના તુ રામેણ મૈથિલી જનકાત્મજા ।
વનવાસનિમિત્તાય ભર્તારમિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
સા તમુત્તમસંવિગ્ના સીતા વિપુલવક્ષસમ્ ।
પ્રણયાચ્ચાભિમાનાચ્ચ પરિચિક્ષેપ રાઘવમ્ ॥ 2 ॥
કિં ત્વાઽમન્યત વૈદેહઃ પિતા મે મિથિલાધિપઃ ।
રામ જામાતરં પ્રાપ્ય સ્ત્રિયં પુરુષવિગ્રહમ્ ॥ 3 ॥
અનૃતં બત લોકોઽયમજ્ઞાનાદ્યદિ વક્ષ્યતિ ।
તેજો નાસ્તિ પરં રામે તપતીવ દિવાકરે ॥ 4 ॥
કિં હિ કૃત્વા વિષણ્ણસ્ત્વં કુતો વા ભયમસ્તિ તે ।
યત્પરિત્યક્તુકામસ્ત્વં મામનન્યપરાયણામ્ ॥ 5 ॥
દ્યુમત્સેનસુતં વીર સત્યવંતમનુવ્રતામ્ ।
સાવિત્રીમિવ માં વિદ્ધિ ત્વમાત્મવશવર્તિનીમ્ ॥ 6 ॥
ન ત્વહં મનસાઽપ્યન્યં દ્રષ્ટાઽસ્મિ ત્વદૃતેઽનઘ ।
ત્વયા રાઘવ ગચ્છેયં યથાઽન્યા કુલપાંસિની ॥ 7 ॥
સ્વયં તુ ભાર્યાં કૌમારીં ચિરમધ્યુષિતાં સતીમ્ ।
શૈલૂષ ઇવ માં રામ પરેભ્યો દાતુમિચ્છસિ ॥ 8 ॥
યસ્ય પથ્યં ચ રામાઽત્થ યસ્ય ચાર્થેઽવરુધ્યસે ।
ત્વં તસ્ય ભવ વશ્યશ્ચ વિધેયશ્ચ સદાઽનઘ ॥ 9 ॥
સ મામનાદાય વનં ન ત્વં પ્રસ્થાતુમર્હસિ ।
તપો વા યદિ વાઽરણ્યં સ્વર્ગો વા સ્યાત્સહ મે ત્વયા ॥ 10 ॥
ન ચ મે ભવિતા તત્ર કશ્ચિત્પથિ પરિશ્રમઃ ।
પૃષ્ઠતસ્તવ ગચ્છંત્યા વિહારશયનેષ્વિવ ॥ 11 ॥
કુશકાશશરેષીકા યે ચ કંટકિનો દ્રુમાઃ ।
તૂલાજિનસમસ્પર્શા માર્ગે મમ સહ ત્વયા ॥ 12 ॥
મહાવાતસમુદ્ધૂતં યન્મામપકરિષ્યતિ ।
રજો રમણ તન્મન્યે પરાર્થ્યમિવ ચંદનમ્ ॥ 13 ॥
શાદ્વલેષુ યથા શિશ્યે વનાંતે વનગોચર ।
કુથાસ્તરણતલ્પેષુ કિં સ્યાત્સુખતરં તતઃ ॥ 14 ॥
પત્રં મૂલં ફલં યત્ત્વમલ્પં વા યદિ વા બહુ ।
દાસ્યસિ સ્વયમાહૃત્ય તન્મેઽમૃતરસોપમમ્ ॥ 15 ॥
ન માતુર્ન પિતુસ્તત્ર સ્મરિષ્યામિ ન વેશ્મનઃ ।
આર્તવાન્યુપભુંજાના પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 16 ॥
ન ચ તત્ર તતઃ કિંચિદ્દ્રષ્ટુમર્હસિ વિપ્રિયમ્ ।
મત્કૃતે ન ચ તે શોકો ન ભવિષ્યામિ દુર્ભરા ॥ 17 ॥
ય સ્ત્વયા સહ સ સ્વર્ગો નિરયો યસ્ત્વયા વિના ।
ઇતિ જાનન્પરાં પ્રીતિં ગચ્છ રામ મયા સહ ॥ 18 ॥
અથ મામેવમવ્યગ્રાં વનં નૈવ નયિષ્યતિ ।
વિષમદ્યૈવ પાસ્યામિ મા વિશં દ્વિષતાં ગમમ્ ॥ 19 ॥
પશ્ચાદપિ હિ દુઃખેન મમ નૈવાસ્તિ જીવિતમ્ ।
ઉજ્ઝિતાયાસ્ત્વયા નાથ તદૈવ મરણં વરમ્ ॥ 20 ॥
ઇમં હિ સહિતું શોકં મુહૂર્તમપિ નોત્સહે ।
કિં પુનર્દશવર્ષાણિ ત્રીણિ ચૈકં ચ દુઃખિતા ॥ 21 ॥
ઇતિ સા શોકસંતપ્તા વિલપ્ય કરુણં બહુ ।
ચુક્રોશ પતિમાયસ્તા ભૃશમાલિંગ્ય સસ્વરમ્ ॥ 22 ॥
સા વિદ્ધા બહુભિર્વાક્યૈર્દિગ્ધૈરિવ ગજાંગના ।
ચિરસન્નિયતં બાષ્પં મુમોચાગ્નિમિવારણિઃ ॥ 23 ॥
તસ્યા સ્ફટિકસંકાશં વારિ સંતાપસંભવમ્ ।
નેત્રાભ્યાં પરિસુસ્રાવ પંકજાભ્યામિવોદકમ્ ॥ 24 ॥
તચ્ચૈવામલચંદ્રાભં મુખમાયતલોચનમ્ ।
પર્યશુષ્યત બાષ્પેણ જલોદ્ધૃતમિવાંબુજમ્ ॥ 25 ॥
તાં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં વિસંજ્ઞામિવ દુઃખિતામ્ ।
ઉવાચ વચનં રામઃ પરિવિશ્વાસયંસ્તદા ॥ 26 ॥
ન દેવિ તવ દુઃખેન સ્વર્ગમપ્યભિરોચયે ।
ન હિ મેઽસ્તિ ભયં કિંચિત્સ્વયંભોરિવ સર્વતઃ ॥ 27 ॥
તવ સર્વમભિપ્રાયમવિજ્ઞાય શુભાનને ।
વાસં ન રોચયેઽરણ્યે શક્તિમાનપિ રક્ષણે ॥ 28 ॥
યત્સૃષ્ટાઽસિ મયા સાર્ધં વનવાસાય મૈથિલિ ।
ન વિહાતું મયા શક્યા કીર્તિરાત્મવતા યથા ॥ 29 ॥
ધર્મસ્તુ ગજનાસોરુ સદ્ભિરાચરિતઃ પુરા ।
તં ચાહમનુવર્તેઽદ્ય યથા સૂર્યં સુવર્ચલા ॥ 30 ॥
ન ખલ્વહં ન ગચ્છેયં વનં જનકનંદિનિ ।
વચનં તન્નયતિ માં પિતુ સ્સત્યોપબૃંહિતમ્ ॥ 31 ॥
એષ ધર્મસ્તુ સુશ્રોણિ પિતુર્માતુશ્ચ વશ્યતા ।
અતશ્ચ તં વ્યતિક્રમ્ય નાહં જીવિતુમુત્સહે ॥ 32 ॥
અસ્વાધીનં કથં દૈવં પ્રકારૈરભિરાધ્યતે ।
સ્વાધીનં સમતિક્રમ્ય માતરં પિતરં ગુરુમ્ ॥ 33 ॥
યત્ત્રયં તત્ત્રયો લોકાઃ પવિત્રં તત્સમં ભુવિ ।
નાન્યદસ્તિ શુભાપાંગે તેનેદમભિરાધ્યતે ॥ 34 ॥
ન સત્યં દાનમાનૌ વા ન યજ્ઞાશ્ચાપ્તદક્ષિણાઃ ।
તથા બલકરા સ્સીતે યથા સેવા પિતુર્હિતા ॥ 35 ॥
સ્વર્ગો ધનં વા ધાન્યં વા વિદ્યાઃ પુત્રાસ્સુખાનિ ચ ।
ગુરુવૃત્ત્યનુરોધેન ન કિંચિદપિ દુર્લભમ્ ॥ 36 ॥
દેવગંધર્વગોલોકાન્બ્રહ્મલોકાં સ્તથાઽપરાન્ ।
પ્રાપ્નુવંતિ મહાત્માનો માતાપિતૃપરાયણાઃ ॥ 37 ॥
સ માં પિતા યથા શાસ્તિ સત્યધર્મપથે સ્થિતઃ ।
તથા વર્તિતુમિચ્છામિ સ હિ ધર્મસ્સનાતનઃ ॥ 38 ॥
મમ સન્ના મતિસ્સીતે ત્વાં નેતું દંડકાવનમ્ ।
વસિષ્યામીતિ સા ત્વં મામનુયાતું સુનિશ્ચિતા ॥ 39 ॥
સા હિ સૃષ્ટાઽનવદ્યાંગિ વનાય મદિરેક્ષણે ।
અનુગચ્છસ્વ માં ભીરુ સહધર્મચરી ભવ ॥ 40 ॥
સર્વથા સદૃશં સીતે મમ સ્વસ્ય કુલસ્ય ચ ।
વ્યવસાયમનુક્રાંતા કાંતે ત્વમતિશોભનમ્ ॥ 41 ॥
આરભસ્વ શુભશ્રોણિ વનવાસક્ષમાઃ ક્રિયાઃ ।
નેદાનીં ત્વદૃતે સીતે સ્વર્ગોઽપિ મમ રોચતે ॥ 42 ॥
બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ રત્નાનિ ભિક્ષુકેભ્યશ્ચ ભોજનમ્ ।
દેહિ ચાશંસમાનેભ્ય સ્સંત્વરસ્વ ચ મા ચિરમ્ ॥ 43 ॥
ભૂષણાનિ મહાર્હાણિ વરવસ્ત્રાણિ યાનિ ચ ।
રમણીયાશ્ચ યે કેચિત્ક્રીડાર્થાશ્ચાપ્યુપસ્કરાઃ ॥ 44 ॥
શયનીયાનિ યાનાનિ મમ ચાન્યાનિ યાનિ ચ ।
દેહિ સ્વભૃત્યવર્ગસ્ય બ્રાહ્મણાનામનંતરમ્ ॥ 45 ॥
અનુકૂલં તુ સા ભર્તુર્જ્ઞાત્વા ગમનમાત્મનઃ ।
ક્ષિપ્રં પ્રમુદિતા દેવી દાતુમેવોપચક્રમે ॥ 46 ॥
તતઃ પ્રહૃષ્ટા પ્રતિપૂર્ણમાનસા યશશ્વિની ભર્તુરવેક્ષ્ય ભાષિતમ્ ।
ધનાનિ રત્નાનિ ચ દાતુમંગના પ્રચક્રમે ધર્મભૃતાં મનસ્સ્વિની ॥ 47 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
