ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସାଂତ୍ଵ୍ୟମାନା ତୁ ରାମେଣ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ଵନଵାସନିମିତ୍ତାୟ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ସା ତମୁତ୍ତମସଂଵିଗ୍ନା ସୀତା ଵିପୁଲଵକ୍ଷସମ୍ ।
ପ୍ରଣୟାଚ୍ଚାଭିମାନାଚ୍ଚ ପରିଚିକ୍ଷେପ ରାଘଵମ୍ ॥ 2 ॥
କିଂ ତ୍ଵାଽମନ୍ୟତ ଵୈଦେହଃ ପିତା ମେ ମିଥିଲାଧିପଃ ।
ରାମ ଜାମାତରଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ସ୍ତ୍ରିୟଂ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହମ୍ ॥ 3 ॥
ଅନୃତଂ ବତ ଲୋକୋଽୟମଜ୍ଞାନାଦ୍ୟଦି ଵକ୍ଷ୍ୟତି ।
ତେଜୋ ନାସ୍ତି ପରଂ ରାମେ ତପତୀଵ ଦିଵାକରେ ॥ 4 ॥
କିଂ ହି କୃତ୍ଵା ଵିଷଣ୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ କୁତୋ ଵା ଭୟମସ୍ତି ତେ ।
ୟତ୍ପରିତ୍ୟକ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵଂ ମାମନନ୍ୟପରାୟଣାମ୍ ॥ 5 ॥
ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନସୁତଂ ଵୀର ସତ୍ୟଵଂତମନୁଵ୍ରତାମ୍ ।
ସାଵିତ୍ରୀମିଵ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମାତ୍ମଵଶଵର୍ତିନୀମ୍ ॥ 6 ॥
ନ ତ୍ଵହଂ ମନସାଽପ୍ୟନ୍ୟଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାଽସ୍ମି ତ୍ଵଦୃତେଽନଘ ।
ତ୍ଵୟା ରାଘଵ ଗଚ୍ଛେୟଂ ୟଥାଽନ୍ୟା କୁଲପାଂସିନୀ ॥ 7 ॥
ସ୍ଵୟଂ ତୁ ଭାର୍ୟାଂ କୌମାରୀଂ ଚିରମଧ୍ୟୁଷିତାଂ ସତୀମ୍ ।
ଶୈଲୂଷ ଇଵ ମାଂ ରାମ ପରେଭ୍ୟୋ ଦାତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 8 ॥
ୟସ୍ୟ ପଥ୍ୟଂ ଚ ରାମାଽତ୍ଥ ୟସ୍ୟ ଚାର୍ଥେଽଵରୁଧ୍ୟସେ ।
ତ୍ଵଂ ତସ୍ୟ ଭଵ ଵଶ୍ୟଶ୍ଚ ଵିଧେୟଶ୍ଚ ସଦାଽନଘ ॥ 9 ॥
ସ ମାମନାଦାୟ ଵନଂ ନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସ୍ଥାତୁମର୍ହସି ।
ତପୋ ଵା ୟଦି ଵାଽରଣ୍ୟଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଵା ସ୍ୟାତ୍ସହ ମେ ତ୍ଵୟା ॥ 10 ॥
ନ ଚ ମେ ଭଵିତା ତତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍ପଥି ପରିଶ୍ରମଃ ।
ପୃଷ୍ଠତସ୍ତଵ ଗଚ୍ଛଂତ୍ୟା ଵିହାରଶୟନେଷ୍ଵିଵ ॥ 11 ॥
କୁଶକାଶଶରେଷୀକା ୟେ ଚ କଂଟକିନୋ ଦ୍ରୁମାଃ ।
ତୂଲାଜିନସମସ୍ପର୍ଶା ମାର୍ଗେ ମମ ସହ ତ୍ଵୟା ॥ 12 ॥
ମହାଵାତସମୁଦ୍ଧୂତଂ ୟନ୍ମାମପକରିଷ୍ୟତି ।
ରଜୋ ରମଣ ତନ୍ମନ୍ୟେ ପରାର୍ଥ୍ୟମିଵ ଚଂଦନମ୍ ॥ 13 ॥
ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ୟଥା ଶିଶ୍ୟେ ଵନାଂତେ ଵନଗୋଚର ।
କୁଥାସ୍ତରଣତଲ୍ପେଷୁ କିଂ ସ୍ୟାତ୍ସୁଖତରଂ ତତଃ ॥ 14 ॥
ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ୟତ୍ତ୍ଵମଲ୍ପଂ ଵା ୟଦି ଵା ବହୁ ।
ଦାସ୍ୟସି ସ୍ଵୟମାହୃତ୍ୟ ତନ୍ମେଽମୃତରସୋପମମ୍ ॥ 15 ॥
ନ ମାତୁର୍ନ ପିତୁସ୍ତତ୍ର ସ୍ମରିଷ୍ୟାମି ନ ଵେଶ୍ମନଃ ।
ଆର୍ତଵାନ୍ୟୁପଭୁଂଜାନା ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ ॥ 16 ॥
ନ ଚ ତତ୍ର ତତଃ କିଂଚିଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ଵିପ୍ରିୟମ୍ ।
ମତ୍କୃତେ ନ ଚ ତେ ଶୋକୋ ନ ଭଵିଷ୍ୟାମି ଦୁର୍ଭରା ॥ 17 ॥
ୟ ସ୍ତ୍ଵୟା ସହ ସ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନିରୟୋ ୟସ୍ତ୍ଵୟା ଵିନା ।
ଇତି ଜାନନ୍ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଗଚ୍ଛ ରାମ ମୟା ସହ ॥ 18 ॥
ଅଥ ମାମେଵମଵ୍ୟଗ୍ରାଂ ଵନଂ ନୈଵ ନୟିଷ୍ୟତି ।
ଵିଷମଦ୍ୟୈଵ ପାସ୍ୟାମି ମା ଵିଶଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଗମମ୍ ॥ 19 ॥
ପଶ୍ଚାଦପି ହି ଦୁଃଖେନ ମମ ନୈଵାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍ ।
ଉଜ୍ଝିତାୟାସ୍ତ୍ଵୟା ନାଥ ତଦୈଵ ମରଣଂ ଵରମ୍ ॥ 20 ॥
ଇମଂ ହି ସହିତୁଂ ଶୋକଂ ମୁହୂର୍ତମପି ନୋତ୍ସହେ ।
କିଂ ପୁନର୍ଦଶଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଚ ଦୁଃଖିତା ॥ 21 ॥
ଇତି ସା ଶୋକସଂତପ୍ତା ଵିଲପ୍ୟ କରୁଣଂ ବହୁ ।
ଚୁକ୍ରୋଶ ପତିମାୟସ୍ତା ଭୃଶମାଲିଂଗ୍ୟ ସସ୍ଵରମ୍ ॥ 22 ॥
ସା ଵିଦ୍ଧା ବହୁଭିର୍ଵାକ୍ୟୈର୍ଦିଗ୍ଧୈରିଵ ଗଜାଂଗନା ।
ଚିରସନ୍ନିୟତଂ ବାଷ୍ପଂ ମୁମୋଚାଗ୍ନିମିଵାରଣିଃ ॥ 23 ॥
ତସ୍ୟା ସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ଵାରି ସଂତାପସଂଭଵମ୍ ।
ନେତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ପରିସୁସ୍ରାଵ ପଂକଜାଭ୍ୟାମିଵୋଦକମ୍ ॥ 24 ॥
ତଚ୍ଚୈଵାମଲଚଂଦ୍ରାଭଂ ମୁଖମାୟତଲୋଚନମ୍ ।
ପର୍ୟଶୁଷ୍ୟତ ବାଷ୍ପେଣ ଜଲୋଦ୍ଧୃତମିଵାଂବୁଜମ୍ ॥ 25 ॥
ତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ବାହୁଭ୍ୟାଂ ଵିସଂଜ୍ଞାମିଵ ଦୁଃଖିତାମ୍ ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାମଃ ପରିଵିଶ୍ଵାସୟଂସ୍ତଦା ॥ 26 ॥
ନ ଦେଵି ତଵ ଦୁଃଖେନ ସ୍ଵର୍ଗମପ୍ୟଭିରୋଚୟେ ।
ନ ହି ମେଽସ୍ତି ଭୟଂ କିଂଚିତ୍ସ୍ଵୟଂଭୋରିଵ ସର୍ଵତଃ ॥ 27 ॥
ତଵ ସର୍ଵମଭିପ୍ରାୟମଵିଜ୍ଞାୟ ଶୁଭାନନେ ।
ଵାସଂ ନ ରୋଚୟେଽରଣ୍ୟେ ଶକ୍ତିମାନପି ରକ୍ଷଣେ ॥ 28 ॥
ୟତ୍ସୃଷ୍ଟାଽସି ମୟା ସାର୍ଧଂ ଵନଵାସାୟ ମୈଥିଲି ।
ନ ଵିହାତୁଂ ମୟା ଶକ୍ୟା କୀର୍ତିରାତ୍ମଵତା ୟଥା ॥ 29 ॥
ଧର୍ମସ୍ତୁ ଗଜନାସୋରୁ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଃ ପୁରା ।
ତଂ ଚାହମନୁଵର୍ତେଽଦ୍ୟ ୟଥା ସୂର୍ୟଂ ସୁଵର୍ଚଲା ॥ 30 ॥
ନ ଖଲ୍ଵହଂ ନ ଗଚ୍ଛେୟଂ ଵନଂ ଜନକନଂଦିନି ।
ଵଚନଂ ତନ୍ନୟତି ମାଂ ପିତୁ ସ୍ସତ୍ୟୋପବୃଂହିତମ୍ ॥ 31 ॥
ଏଷ ଧର୍ମସ୍ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ ଵଶ୍ୟତା ।
ଅତଶ୍ଚ ତଂ ଵ୍ୟତିକ୍ରମ୍ୟ ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ॥ 32 ॥
ଅସ୍ଵାଧୀନଂ କଥଂ ଦୈଵଂ ପ୍ରକାରୈରଭିରାଧ୍ୟତେ ।
ସ୍ଵାଧୀନଂ ସମତିକ୍ରମ୍ୟ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍ ॥ 33 ॥
ୟତ୍ତ୍ରୟଂ ତତ୍ତ୍ରୟୋ ଲୋକାଃ ପଵିତ୍ରଂ ତତ୍ସମଂ ଭୁଵି ।
ନାନ୍ୟଦସ୍ତି ଶୁଭାପାଂଗେ ତେନେଦମଭିରାଧ୍ୟତେ ॥ 34 ॥
ନ ସତ୍ୟଂ ଦାନମାନୌ ଵା ନ ୟଜ୍ଞାଶ୍ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣାଃ ।
ତଥା ବଲକରା ସ୍ସୀତେ ୟଥା ସେଵା ପିତୁର୍ହିତା ॥ 35 ॥
ସ୍ଵର୍ଗୋ ଧନଂ ଵା ଧାନ୍ୟଂ ଵା ଵିଦ୍ୟାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ସୁଖାନି ଚ ।
ଗୁରୁଵୃତ୍ତ୍ୟନୁରୋଧେନ ନ କିଂଚିଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ 36 ॥
ଦେଵଗଂଧର୍ଵଗୋଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଂ ସ୍ତଥାଽପରାନ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ମାତାପିତୃପରାୟଣାଃ ॥ 37 ॥
ସ ମାଂ ପିତା ୟଥା ଶାସ୍ତି ସତ୍ୟଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ ।
ତଥା ଵର୍ତିତୁମିଚ୍ଛାମି ସ ହି ଧର୍ମସ୍ସନାତନଃ ॥ 38 ॥
ମମ ସନ୍ନା ମତିସ୍ସୀତେ ତ୍ଵାଂ ନେତୁଂ ଦଂଡକାଵନମ୍ ।
ଵସିଷ୍ୟାମୀତି ସା ତ୍ଵଂ ମାମନୁୟାତୁଂ ସୁନିଶ୍ଚିତା ॥ 39 ॥
ସା ହି ସୃଷ୍ଟାଽନଵଦ୍ୟାଂଗି ଵନାୟ ମଦିରେକ୍ଷଣେ ।
ଅନୁଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମାଂ ଭୀରୁ ସହଧର୍ମଚରୀ ଭଵ ॥ 40 ॥
ସର୍ଵଥା ସଦୃଶଂ ସୀତେ ମମ ସ୍ଵସ୍ୟ କୁଲସ୍ୟ ଚ ।
ଵ୍ୟଵସାୟମନୁକ୍ରାଂତା କାଂତେ ତ୍ଵମତିଶୋଭନମ୍ ॥ 41 ॥
ଆରଭସ୍ଵ ଶୁଭଶ୍ରୋଣି ଵନଵାସକ୍ଷମାଃ କ୍ରିୟାଃ ।
ନେଦାନୀଂ ତ୍ଵଦୃତେ ସୀତେ ସ୍ଵର୍ଗୋଽପି ମମ ରୋଚତେ ॥ 42 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟଶ୍ଚ ରତ୍ନାନି ଭିକ୍ଷୁକେଭ୍ୟଶ୍ଚ ଭୋଜନମ୍ ।
ଦେହି ଚାଶଂସମାନେଭ୍ୟ ସ୍ସଂତ୍ଵରସ୍ଵ ଚ ମା ଚିରମ୍ ॥ 43 ॥
ଭୂଷଣାନି ମହାର୍ହାଣି ଵରଵସ୍ତ୍ରାଣି ୟାନି ଚ ।
ରମଣୀୟାଶ୍ଚ ୟେ କେଚିତ୍କ୍ରୀଡାର୍ଥାଶ୍ଚାପ୍ୟୁପସ୍କରାଃ ॥ 44 ॥
ଶୟନୀୟାନି ୟାନାନି ମମ ଚାନ୍ୟାନି ୟାନି ଚ ।
ଦେହି ସ୍ଵଭୃତ୍ୟଵର୍ଗସ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମନଂତରମ୍ ॥ 45 ॥
ଅନୁକୂଲଂ ତୁ ସା ଭର୍ତୁର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗମନମାତ୍ମନଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଦେଵୀ ଦାତୁମେଵୋପଚକ୍ରମେ ॥ 46 ॥
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପ୍ରତିପୂର୍ଣମାନସା ୟଶଶ୍ଵିନୀ ଭର୍ତୁରଵେକ୍ଷ୍ୟ ଭାଷିତମ୍ ।
ଧନାନି ରତ୍ନାନି ଚ ଦାତୁମଂଗନା ପ୍ରଚକ୍ରମେ ଧର୍ମଭୃତାଂ ମନସ୍ସ୍ଵିନୀ ॥ 47 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
