શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તતશ્શાસન માજ્ઞાય ભ્રાતુ શ્શુભતરં પ્રિયમ્ ।
ગત્વા સ પ્રવિવેશાશુ સુયજ્ઞસ્ય નિવેશનમ્ ॥ 1 ॥
તં વિપ્રમગ્ન્યગારસ્થં વંદિત્વા લક્ષ્મણોઽબ્રવીત્ ।
સખેઽભ્યાગચ્છ પશ્ય ત્વં વેશ્મ દુષ્કરકારિણઃ ॥ 2 ॥
તતસ્સંધ્યામુપાસ્યાશુ ગત્વા સૌમિત્રિણા સહ ।
જુષ્ટં તત્પ્રાવિશલ્લક્ષ્મ્યા રમ્યં રામનિવેશનમ્ ॥ 3 ॥
તમાગતં વેદવિદં પ્રાંજલિસ્સીતયા સહ ।
સુયજ્ઞમભિચક્રામ રાઘવોઽગ્નિમિવાર્ચિતમ્ ॥ 4 ॥
જાતરૂપમયૈર્મુખ્યૈરંગદૈઃ કુંડલૈઃ શુભૈઃ ।
સહેમસૂત્રૈર્મણિભિઃ કેયૂરૈર્વલયૈરપિ ॥ 5 ॥
અન્યૈશ્ચ રત્નૈર્બહુભિઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રત્યપૂજયત્ ।
સુયજ્ઞં સ તદોવાચ રામસ્સીતા પ્રચોદિતઃ ॥ 6 ॥
હારં ચ હેમસૂત્રં ચ ભાર્યાયૈ સૌમ્ય હારય ।
રશનાં ચાધુના સીતા દાતુમિચ્છતિ તે સખે ॥ 7 ॥
અંગદાનિ વિચિત્રાણિ કેયૂરાણિ શુભાનિ ચ ।
પ્રયચ્છતિ સખે તુભ્યં ભાર્યાયૈ ગચ્છતી વનમ્ ॥ 8 ॥
પર્યંકમગ્ય્રાસ્તરણં નાનારત્નવિભૂષિતમ્ ।
તમપીચ્છતિ વૈદેહી પ્રતિષ્ઠાપયિતું ત્વયિ ॥ 9 ॥
નાગ શ્શત્રુંજયો નામ માતુલોઽયં દદૌ મમ ।
તં તે ગજસહસ્રેણ દદામિ દ્વિજસત્તમ ॥ 10 ॥
ઇત્યુક્તસ્સ હિ રામેણ સુયજ્ઞઃ પ્રતિગૃહૃયતત્ ।
રામલક્ષ્મણસીતાનાં પ્રયુયોજાશિષ શ્શુભાઃ ॥ 11 ॥
અથ ભ્રાતરમવ્યગ્રં પ્રિયં રામઃ પ્રિયંવદઃ ।
સૌમિત્રિં તમુવાચેદં બ્રહ્મેવ ત્રિદશેશ્વરમ્ ॥ 12 ॥
અગસ્ત્યં કૌશિકં ચૈવ તાવુભૌ બ્રાહ્મણોત્તમૌ ।
અર્ચયાહૂય સૌમિત્રે રત્નૈસ્સસ્યમિવાંબુભિઃ ॥ 13 ॥
તર્પયસ્વ મહાબાહો ગોસહસ્રૈશ્ચ માનદ ।
સુવર્ણૈ રજતૈશ્ચૈવ મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ ॥ 14 ॥
કૌસલ્યાં ચ ય આશીર્ભિર્ભક્તઃ પર્યુપતિષ્ઠતિ ।
આચાર્યસ્તૈત્તિરીયાણામભિરૂપશ્ચ વેદવિત્ ॥ 15 ॥
તસ્ય યાનં ચ દાસીશ્ચ સૌમિત્રે સંપ્રદાપય ।
કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યાવત્તુષ્યતિ સ દ્વિજઃ ॥ 16 ॥
સૂતશ્ચિત્રરથશ્ચાર્ય સચિવસ્સુચિરોષિતઃ ।
તોષયૈનં મહાર્હૈશ્ચ રત્નૈર્વસ્ત્રૈર્ધનૈસ્તથા ॥ 17 ॥
પશુકાભિશ્ચ સર્વાભિર્ગવાં દશશતેન ચ ।
યે ચેમે કઠકાલાપા બહવો દંડમાણવાઃ ॥ 18 ॥
નિત્યસ્વાધ્યાયશીલત્વાન્નાન્યત્કુર્વંતિ કિંચન ।
અલસા સ્વાદુકામાશ્ચ મહતાં ચાપિ સમ્મતાઃ ॥ 19 ॥
તેષામશીતિયાનાનિ રત્નપૂર્ણાનિ દાપય ।
શાલિવાહસહસ્રં ચ દ્વે શતે ભદ્રકાં સ્તથા ॥ 20 ॥
વ્યંજનાર્થં ચ સૌમિત્રે ગોસહસ્રમુપાકુરુ ।
મેખલીનાં મહાસંઘઃ કૌસલ્યાં સમુપસ્થિતઃ ॥ 21 ॥
તેષાં સહસ્રં સૌમિત્રે પ્રત્યેકં સંપ્રદાપય ।
અંબા યથા ચ સા નંદેત્કૌસલ્યા મમ દક્ષિણામ્ ॥ 22 ॥
તથા દ્વિજાતીસ્તા ન્સર્વાન્ લક્ષ્મણાર્ચય સર્વશઃ ।
તત સ્સપુરુષવ્યાઘ્રસ્તદ્ધનં લક્ષ્મણઃ સ્વયમ્ ॥ 23 ॥
યથોક્તં બ્રાહ્મણેંદ્રાણાંમદદાદ્ધનદો યથા ।
અથાઽબ્રવીદ્બાષ્પકલાંસ્તિષ્ઠતશ્ચોપજીવિનઃ ॥ 24 ॥
સંપ્રદાયબહુદ્રવ્યમેકૈકસ્યોપજીવનમ્ ।
લક્ષ્મણસ્ય ચ યદ્વેશ્મ ગૃહં ચ યદિદં મમ ॥ 25 ॥
અશૂન્યં કાર્યમેકૈકં યાવદાગમનં મમ ।
ઇત્યુક્ત્વા દુઃખિતં સર્વં જનં તમુપજીવિનમ્ ॥ 26 ॥
ઉવાચેદં ધનાધ્યક્ષં ધનમાનીયતામિતિ ।
તતોઽસ્ય ધનમાજહ્રુસ્સર્વમેવોપજીવિનઃ ॥ 27 ॥
સ રાશિસ્સુમહાંસ્તત્ર દર્શનીયો હ્યદૃશ્યત ।
તતસ્સપુરુષવ્યાઘ્ર સ્તદ્ધનં સહલક્ષ્મણઃ ॥ 28 ॥
દ્વિજેભ્યો બાલવૃદ્ધેભ્યઃ કૃપણેભ્યોઽહ્યદાપયત્ ।
તત્રાસીત્પિંગલો ગાર્ગ્યસ્ત્રિજટો નામ વૈ દ્વિજઃ ॥ 29 ॥
ક્ષતવૃત્તિર્વને નિત્યં ફાલકુદ્દાલલાંગલી ।
તં વૃદ્ધં તરુણી ભાર્યા બાલાનાદાય દારકાન્ ॥ 30 ॥
અબ્રવીદ્બાહ્મણં વાક્યં દારિદ્ર્યેણાભિપીડિતા ।
અપાસ્ય ફાલં કુદ્દાલં કુરુષ્વ વચનં મમ ॥ 31 ॥
રામં દર્શય ધર્મજ્ઞં યદિ કિંચિદવાપ્સ્યસિ ।
સ ભાર્યાવચનં શ્રુત્વા શાટીમાચ્છાદ્ય દુશ્છદામ્ ॥ 32 ॥
સ પ્રાતિષ્ઠત પંથાનં યત્ર રામનિવેશનમ્ ।
ભૃગ્વંગિરસમં દીપ્ત્યા ત્રિજટં જનસંસદિ ॥ 33 ॥
આપંચમાયાઃ કક્ષ્યાયાઃ નૈનં કશ્ચિદવારયત્ ।
સ રાજપુત્રમાસાદ્ય ત્રિજટો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 34 ॥
નિર્ધનો બહુપુત્રોઽસ્મિ રાજપુત્ર મહાયશઃ ।
ઉંછવૃત્તિર્વને નિત્યં પ્રત્યવેક્ષસ્વ મામિતિ ॥ 35 ॥
તમુવાચ તતો રામઃ પરિહાસ સમન્વિતમ્ ।
ગવાં સહસ્રમપ્યેકં ન નુ વિશ્રાણિતં મયા ॥ 36 ॥
પરિક્ષિપસિ દંડેન યાવત્તાવદવાપ્સ્યસિ ।
સ શાટીં ત્વરિતઃ કટ્યાં સંભ્રાંતઃ પરિવેષ્ટ્ય તામ્ ॥ 37 ॥
આવિદ્ધ્ય દંડં ચિક્ષેપ સર્વપ્રાણેન વેગિતઃ ।
સ તીર્ત્વા સરયૂપારં દંડસ્તસ્ય કરાચ્ચ્યુતઃ ॥ 38 ॥
ગોવ્રજે બહુસાહસ્રે પપાતોક્ષણસન્નિધૌ ।
તં પરિષ્વજ્ય ધર્માત્મા આતસ્માત્સરયૂતટાત્ ॥ 39 ॥
આનયામાસ તા ગોપૈ સ્ત્રિજટાયાશ્રમં પ્રતિ ।
ઉવાચ સ તતો રામસ્તં ગાર્ગ્યમભિસાંત્વયન્ ।
મન્યુર્ન ખલુ કર્તવ્યઃ પરિહાસો હ્યયં મમ ॥ 40 ॥
ઇદં હિ તેજસ્તવ યદ્દુરત્યયં તદેવ જિજ્ઞાસિતુમિચ્છતા મયા ।
ઇમં ભવાનર્થમભિ પ્રચોદિતો વૃણીષ્વ કિં ચેદપરં વ્યવસ્યતિ ॥ 41 ॥
બ્રવીમિ સત્યેન નતેઽસ્તિ યંત્રણા ધનં હિ યદ્યન્મમ વિપ્રકારણાત્ ।
ભવત્સુ સમ્યક્પ્રતિપાદનેન ત ન્મયાર્જિતં પ્રીતિયશસ્કરં ભવેત્ ॥ 42 ॥
તત સ્સભાર્ય સ્ત્રિજટો મહામુનિ ર્ગવામનીકં પ્રતિગૃહ્ય મોદિતઃ ।
યશોબલપ્રીતિસુખોપબૃંહણી સ્તદાશિષઃ પ્રત્યવદન્મહાત્મનઃ ॥ 43 ॥
સ ચાપિ રામઃ પ્રતિપૂર્ણમાનસો મહદ્ધનં ધર્મબલૈરુપાર્જિતમ્ ।
નિયોજયામાસ સુહૃજ્જનેઽચિરા દ્યથાર્હસમ્માનવચઃ પ્રચોદિતઃ ॥ 44 ॥
દ્વિજ સ્સુહૃદ્ભૃત્યજનોઽથવા તદા દરિદ્રભિક્ષાચરણશ્ચ યોઽભવત્ ।
ન તત્ર કશ્ચિન્ન બભૂવ તર્પિતો યથાર્હસમ્માનન દાન સંભ્રમૈઃ ॥ 45 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
