ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ദ്വാത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതശ്ശാസന മാജ്ഞായ ഭ്രാതു ശ്ശുഭതരം പ്രിയമ് ।
ഗത്വാ സ പ്രവിവേശാശു സുയജ്ഞസ്യ നിവേശനമ് ॥ 1 ॥
തം വിപ്രമഗ്ന്യഗാരസ്ഥം വംദിത്വാ ലക്ഷ്മണോഽബ്രവീത് ।
സഖേഽഭ്യാഗച്ഛ പശ്യ ത്വം വേശ്മ ദുഷ്കരകാരിണഃ ॥ 2 ॥
തതസ്സംധ്യാമുപാസ്യാശു ഗത്വാ സൌമിത്രിണാ സഹ ।
ജുഷ്ടം തത്പ്രാവിശല്ലക്ഷ്മ്യാ രമ്യം രാമനിവേശനമ് ॥ 3 ॥
തമാഗതം വേദവിദം പ്രാംജലിസ്സീതയാ സഹ ।
സുയജ്ഞമഭിചക്രാമ രാഘവോഽഗ്നിമിവാര്ചിതമ് ॥ 4 ॥
ജാതരൂപമയൈര്മുഖ്യൈരംഗദൈഃ കുംഡലൈഃ ശുഭൈഃ ।
സഹേമസൂത്രൈര്മണിഭിഃ കേയൂരൈർവലയൈരപി ॥ 5 ॥
അന്യൈശ്ച രത്നൈര്ബഹുഭിഃ കാകുത്സ്ഥഃ പ്രത്യപൂജയത് ।
സുയജ്ഞം സ തദോവാച രാമസ്സീതാ പ്രചോദിതഃ ॥ 6 ॥
ഹാരം ച ഹേമസൂത്രം ച ഭാര്യായൈ സൌമ്യ ഹാരയ ।
രശനാം ചാധുനാ സീതാ ദാതുമിച്ഛതി തേ സഖേ ॥ 7 ॥
അംഗദാനി വിചിത്രാണി കേയൂരാണി ശുഭാനി ച ।
പ്രയച്ഛതി സഖേ തുഭ്യം ഭാര്യായൈ ഗച്ഛതീ വനമ് ॥ 8 ॥
പര്യംകമഗ്യ്രാസ്തരണം നാനാരത്നവിഭൂഷിതമ് ।
തമപീച്ഛതി വൈദേഹീ പ്രതിഷ്ഠാപയിതും ത്വയി ॥ 9 ॥
നാഗ ശ്ശത്രുംജയോ നാമ മാതുലോഽയം ദദൌ മമ ।
തം തേ ഗജസഹസ്രേണ ദദാമി ദ്വിജസത്തമ ॥ 10 ॥
ഇത്യുക്തസ്സ ഹി രാമേണ സുയജ്ഞഃ പ്രതിഗൃഹൃയതത് ।
രാമലക്ഷ്മണസീതാനാം പ്രയുയോജാശിഷ ശ്ശുഭാഃ ॥ 11 ॥
അഥ ഭ്രാതരമവ്യഗ്രം പ്രിയം രാമഃ പ്രിയംവദഃ ।
സൌമിത്രിം തമുവാചേദം ബ്രഹ്മേവ ത്രിദശേശ്വരമ് ॥ 12 ॥
അഗസ്ത്യം കൌശികം ചൈവ താവുഭൌ ബ്രാഹ്മണോത്തമൌ ।
അര്ചയാഹൂയ സൌമിത്രേ രത്നൈസ്സസ്യമിവാംബുഭിഃ ॥ 13 ॥
തര്പയസ്വ മഹാബാഹോ ഗോസഹസ്രൈശ്ച മാനദ ।
സുവര്ണൈ രജതൈശ്ചൈവ മണിഭിശ്ച മഹാധനൈഃ ॥ 14 ॥
കൌസല്യാം ച യ ആശീര്ഭിര്ഭക്തഃ പര്യുപതിഷ്ഠതി ।
ആചാര്യസ്തൈത്തിരീയാണാമഭിരൂപശ്ച വേദവിത് ॥ 15 ॥
തസ്യ യാനം ച ദാസീശ്ച സൌമിത്രേ സംപ്രദാപയ ।
കൌശേയാനി ച വസ്ത്രാണി യാവത്തുഷ്യതി സ ദ്വിജഃ ॥ 16 ॥
സൂതശ്ചിത്രരഥശ്ചാര്യ സചിവസ്സുചിരോഷിതഃ ।
തോഷയൈനം മഹാര്ഹൈശ്ച രത്നൈർവസ്ത്രൈര്ധനൈസ്തഥാ ॥ 17 ॥
പശുകാഭിശ്ച സർവാഭിര്ഗവാം ദശശതേന ച ।
യേ ചേമേ കഠകാലാപാ ബഹവോ ദംഡമാണവാഃ ॥ 18 ॥
നിത്യസ്വാധ്യായശീലത്വാന്നാന്യത്കുർവംതി കിംചന ।
അലസാ സ്വാദുകാമാശ്ച മഹതാം ചാപി സമ്മതാഃ ॥ 19 ॥
തേഷാമശീതിയാനാനി രത്നപൂര്ണാനി ദാപയ ।
ശാലിവാഹസഹസ്രം ച ദ്വേ ശതേ ഭദ്രകാം സ്തഥാ ॥ 20 ॥
വ്യംജനാര്ഥം ച സൌമിത്രേ ഗോസഹസ്രമുപാകുരു ।
മേഖലീനാം മഹാസംഘഃ കൌസല്യാം സമുപസ്ഥിതഃ ॥ 21 ॥
തേഷാം സഹസ്രം സൌമിത്രേ പ്രത്യേകം സംപ്രദാപയ ।
അംബാ യഥാ ച സാ നംദേത്കൌസല്യാ മമ ദക്ഷിണാമ് ॥ 22 ॥
തഥാ ദ്വിജാതീസ്താ ന്സർവാന് ലക്ഷ്മണാര്ചയ സർവശഃ ।
തത സ്സപുരുഷവ്യാഘ്രസ്തദ്ധനം ലക്ഷ്മണഃ സ്വയമ് ॥ 23 ॥
യഥോക്തം ബ്രാഹ്മണേംദ്രാണാംമദദാദ്ധനദോ യഥാ ।
അഥാഽബ്രവീദ്ബാഷ്പകലാംസ്തിഷ്ഠതശ്ചോപജീവിനഃ ॥ 24 ॥
സംപ്രദായബഹുദ്രവ്യമേകൈകസ്യോപജീവനമ് ।
ലക്ഷ്മണസ്യ ച യദ്വേശ്മ ഗൃഹം ച യദിദം മമ ॥ 25 ॥
അശൂന്യം കാര്യമേകൈകം യാവദാഗമനം മമ ।
ഇത്യുക്ത്വാ ദുഃഖിതം സർവം ജനം തമുപജീവിനമ് ॥ 26 ॥
ഉവാചേദം ധനാധ്യക്ഷം ധനമാനീയതാമിതി ।
തതോഽസ്യ ധനമാജഹ്രുസ്സർവമേവോപജീവിനഃ ॥ 27 ॥
സ രാശിസ്സുമഹാംസ്തത്ര ദര്ശനീയോ ഹ്യദൃശ്യത ।
തതസ്സപുരുഷവ്യാഘ്ര സ്തദ്ധനം സഹലക്ഷ്മണഃ ॥ 28 ॥
ദ്വിജേഭ്യോ ബാലവൃദ്ധേഭ്യഃ കൃപണേഭ്യോഽഹ്യദാപയത് ।
തത്രാസീത്പിംഗലോ ഗാര്ഗ്യസ്ത്രിജടോ നാമ വൈ ദ്വിജഃ ॥ 29 ॥
ക്ഷതവൃത്തിർവനേ നിത്യം ഫാലകുദ്ദാലലാംഗലീ ।
തം വൃദ്ധം തരുണീ ഭാര്യാ ബാലാനാദായ ദാരകാന് ॥ 30 ॥
അബ്രവീദ്ബാഹ്മണം വാക്യം ദാരിദ്ര്യേണാഭിപീഡിതാ ।
അപാസ്യ ഫാലം കുദ്ദാലം കുരുഷ്വ വചനം മമ ॥ 31 ॥
രാമം ദര്ശയ ധര്മജ്ഞം യദി കിംചിദവാപ്സ്യസി ।
സ ഭാര്യാവചനം ശ്രുത്വാ ശാടീമാച്ഛാദ്യ ദുശ്ഛദാമ് ॥ 32 ॥
സ പ്രാതിഷ്ഠത പംഥാനം യത്ര രാമനിവേശനമ് ।
ഭൃഗ്വംഗിരസമം ദീപ്ത്യാ ത്രിജടം ജനസംസദി ॥ 33 ॥
ആപംചമായാഃ കക്ഷ്യായാഃ നൈനം കശ്ചിദവാരയത് ।
സ രാജപുത്രമാസാദ്യ ത്രിജടോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 34 ॥
നിര്ധനോ ബഹുപുത്രോഽസ്മി രാജപുത്ര മഹായശഃ ।
ഉംഛവൃത്തിർവനേ നിത്യം പ്രത്യവേക്ഷസ്വ മാമിതി ॥ 35 ॥
തമുവാച തതോ രാമഃ പരിഹാസ സമന്വിതമ് ।
ഗവാം സഹസ്രമപ്യേകം ന നു വിശ്രാണിതം മയാ ॥ 36 ॥
പരിക്ഷിപസി ദംഡേന യാവത്താവദവാപ്സ്യസി ।
സ ശാടീം ത്വരിതഃ കട്യാം സംഭ്രാംതഃ പരിവേഷ്ട്യ താമ് ॥ 37 ॥
ആവിദ്ധ്യ ദംഡം ചിക്ഷേപ സർവപ്രാണേന വേഗിതഃ ।
സ തീര്ത്വാ സരയൂപാരം ദംഡസ്തസ്യ കരാച്ച്യുതഃ ॥ 38 ॥
ഗോവ്രജേ ബഹുസാഹസ്രേ പപാതോക്ഷണസന്നിധൌ ।
തം പരിഷ്വജ്യ ധര്മാത്മാ ആതസ്മാത്സരയൂതടാത് ॥ 39 ॥
ആനയാമാസ താ ഗോപൈ സ്ത്രിജടായാശ്രമം പ്രതി ।
ഉവാച സ തതോ രാമസ്തം ഗാര്ഗ്യമഭിസാംത്വയന് ।
മന്യുര്ന ഖലു കര്തവ്യഃ പരിഹാസോ ഹ്യയം മമ ॥ 40 ॥
ഇദം ഹി തേജസ്തവ യദ്ദുരത്യയം തദേവ ജിജ്ഞാസിതുമിച്ഛതാ മയാ ।
ഇമം ഭവാനര്ഥമഭി പ്രചോദിതോ വൃണീഷ്വ കിം ചേദപരം വ്യവസ്യതി ॥ 41 ॥
ബ്രവീമി സത്യേന നതേഽസ്തി യംത്രണാ ധനം ഹി യദ്യന്മമ വിപ്രകാരണാത് ।
ഭവത്സു സമ്യക്പ്രതിപാദനേന ത ന്മയാര്ജിതം പ്രീതിയശസ്കരം ഭവേത് ॥ 42 ॥
തത സ്സഭാര്യ സ്ത്രിജടോ മഹാമുനി ര്ഗവാമനീകം പ്രതിഗൃഹ്യ മോദിതഃ ।
യശോബലപ്രീതിസുഖോപബൃംഹണീ സ്തദാശിഷഃ പ്രത്യവദന്മഹാത്മനഃ ॥ 43 ॥
സ ചാപി രാമഃ പ്രതിപൂര്ണമാനസോ മഹദ്ധനം ധര്മബലൈരുപാര്ജിതമ് ।
നിയോജയാമാസ സുഹൃജ്ജനേഽചിരാ ദ്യഥാര്ഹസമ്മാനവചഃ പ്രചോദിതഃ ॥ 44 ॥
ദ്വിജ സ്സുഹൃദ്ഭൃത്യജനോഽഥവാ തദാ ദരിദ്രഭിക്ഷാചരണശ്ച യോഽഭവത് ।
ന തത്ര കശ്ചിന്ന ബഭൂവ തര്പിതോ യഥാര്ഹസമ്മാനന ദാന സംഭ്രമൈഃ ॥ 45 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ദ്വാത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
