ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଶ୍ଶାସନ ମାଜ୍ଞାୟ ଭ୍ରାତୁ ଶ୍ଶୁଭତରଂ ପ୍ରିୟମ୍ ।
ଗତ୍ଵା ସ ପ୍ରଵିଵେଶାଶୁ ସୁୟଜ୍ଞସ୍ୟ ନିଵେଶନମ୍ ॥ 1 ॥
ତଂ ଵିପ୍ରମଗ୍ନ୍ୟଗାରସ୍ଥଂ ଵଂଦିତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।
ସଖେଽଭ୍ୟାଗଚ୍ଛ ପଶ୍ୟ ତ୍ଵଂ ଵେଶ୍ମ ଦୁଷ୍କରକାରିଣଃ ॥ 2 ॥
ତତସ୍ସଂଧ୍ୟାମୁପାସ୍ୟାଶୁ ଗତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ ।
ଜୁଷ୍ଟଂ ତତ୍ପ୍ରାଵିଶଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ୟା ରମ୍ୟଂ ରାମନିଵେଶନମ୍ ॥ 3 ॥
ତମାଗତଂ ଵେଦଵିଦଂ ପ୍ରାଂଜଲିସ୍ସୀତୟା ସହ ।
ସୁୟଜ୍ଞମଭିଚକ୍ରାମ ରାଘଵୋଽଗ୍ନିମିଵାର୍ଚିତମ୍ ॥ 4 ॥
ଜାତରୂପମୟୈର୍ମୁଖ୍ୟୈରଂଗଦୈଃ କୁଂଡଲୈଃ ଶୁଭୈଃ ।
ସହେମସୂତ୍ରୈର୍ମଣିଭିଃ କେୟୂରୈର୍ଵଲୟୈରପି ॥ 5 ॥
ଅନ୍ୟୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈର୍ବହୁଭିଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରତ୍ୟପୂଜୟତ୍ ।
ସୁୟଜ୍ଞଂ ସ ତଦୋଵାଚ ରାମସ୍ସୀତା ପ୍ରଚୋଦିତଃ ॥ 6 ॥
ହାରଂ ଚ ହେମସୂତ୍ରଂ ଚ ଭାର୍ୟାୟୈ ସୌମ୍ୟ ହାରୟ ।
ରଶନାଂ ଚାଧୁନା ସୀତା ଦାତୁମିଚ୍ଛତି ତେ ସଖେ ॥ 7 ॥
ଅଂଗଦାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି କେୟୂରାଣି ଶୁଭାନି ଚ ।
ପ୍ରୟଚ୍ଛତି ସଖେ ତୁଭ୍ୟଂ ଭାର୍ୟାୟୈ ଗଚ୍ଛତୀ ଵନମ୍ ॥ 8 ॥
ପର୍ୟଂକମଗ୍ୟ୍ରାସ୍ତରଣଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ତମପୀଚ୍ଛତି ଵୈଦେହୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପୟିତୁଂ ତ୍ଵୟି ॥ 9 ॥
ନାଗ ଶ୍ଶତ୍ରୁଂଜୟୋ ନାମ ମାତୁଲୋଽୟଂ ଦଦୌ ମମ ।
ତଂ ତେ ଗଜସହସ୍ରେଣ ଦଦାମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ॥ 10 ॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତସ୍ସ ହି ରାମେଣ ସୁୟଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହୃୟତତ୍ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସୀତାନାଂ ପ୍ରୟୁୟୋଜାଶିଷ ଶ୍ଶୁଭାଃ ॥ 11 ॥
ଅଥ ଭ୍ରାତରମଵ୍ୟଗ୍ରଂ ପ୍ରିୟଂ ରାମଃ ପ୍ରିୟଂଵଦଃ ।
ସୌମିତ୍ରିଂ ତମୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମେଵ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 12 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟଂ କୌଶିକଂ ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମୌ ।
ଅର୍ଚୟାହୂୟ ସୌମିତ୍ରେ ରତ୍ନୈସ୍ସସ୍ୟମିଵାଂବୁଭିଃ ॥ 13 ॥
ତର୍ପୟସ୍ଵ ମହାବାହୋ ଗୋସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ମାନଦ ।
ସୁଵର୍ଣୈ ରଜତୈଶ୍ଚୈଵ ମଣିଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ ॥ 14 ॥
କୌସଲ୍ୟାଂ ଚ ୟ ଆଶୀର୍ଭିର୍ଭକ୍ତଃ ପର୍ୟୁପତିଷ୍ଠତି ।
ଆଚାର୍ୟସ୍ତୈତ୍ତିରୀୟାଣାମଭିରୂପଶ୍ଚ ଵେଦଵିତ୍ ॥ 15 ॥
ତସ୍ୟ ୟାନଂ ଚ ଦାସୀଶ୍ଚ ସୌମିତ୍ରେ ସଂପ୍ରଦାପୟ ।
କୌଶେୟାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ୟାଵତ୍ତୁଷ୍ୟତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ 16 ॥
ସୂତଶ୍ଚିତ୍ରରଥଶ୍ଚାର୍ୟ ସଚିଵସ୍ସୁଚିରୋଷିତଃ ।
ତୋଷୟୈନଂ ମହାର୍ହୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଧନୈସ୍ତଥା ॥ 17 ॥
ପଶୁକାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵାଭିର୍ଗଵାଂ ଦଶଶତେନ ଚ ।
ୟେ ଚେମେ କଠକାଲାପା ବହଵୋ ଦଂଡମାଣଵାଃ ॥ 18 ॥
ନିତ୍ୟସ୍ଵାଧ୍ୟାୟଶୀଲତ୍ଵାନ୍ନାନ୍ୟତ୍କୁର୍ଵଂତି କିଂଚନ ।
ଅଲସା ସ୍ଵାଦୁକାମାଶ୍ଚ ମହତାଂ ଚାପି ସମ୍ମତାଃ ॥ 19 ॥
ତେଷାମଶୀତିୟାନାନି ରତ୍ନପୂର୍ଣାନି ଦାପୟ ।
ଶାଲିଵାହସହସ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଭଦ୍ରକାଂ ସ୍ତଥା ॥ 20 ॥
ଵ୍ୟଂଜନାର୍ଥଂ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଗୋସହସ୍ରମୁପାକୁରୁ ।
ମେଖଲୀନାଂ ମହାସଂଘଃ କୌସଲ୍ୟାଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 21 ॥
ତେଷାଂ ସହସ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଂ ସଂପ୍ରଦାପୟ ।
ଅଂବା ୟଥା ଚ ସା ନଂଦେତ୍କୌସଲ୍ୟା ମମ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ 22 ॥
ତଥା ଦ୍ଵିଜାତୀସ୍ତା ନ୍ସର୍ଵାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣାର୍ଚୟ ସର୍ଵଶଃ ।
ତତ ସ୍ସପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରସ୍ତଦ୍ଧନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସ୍ଵୟମ୍ ॥ 23 ॥
ୟଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଂଦ୍ରାଣାଂମଦଦାଦ୍ଧନଦୋ ୟଥା ।
ଅଥାଽବ୍ରଵୀଦ୍ବାଷ୍ପକଲାଂସ୍ତିଷ୍ଠତଶ୍ଚୋପଜୀଵିନଃ ॥ 24 ॥
ସଂପ୍ରଦାୟବହୁଦ୍ରଵ୍ୟମେକୈକସ୍ୟୋପଜୀଵନମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଚ ୟଦ୍ଵେଶ୍ମ ଗୃହଂ ଚ ୟଦିଦଂ ମମ ॥ 25 ॥
ଅଶୂନ୍ୟଂ କାର୍ୟମେକୈକଂ ୟାଵଦାଗମନଂ ମମ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖିତଂ ସର୍ଵଂ ଜନଂ ତମୁପଜୀଵିନମ୍ ॥ 26 ॥
ଉଵାଚେଦଂ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷଂ ଧନମାନୀୟତାମିତି ।
ତତୋଽସ୍ୟ ଧନମାଜହ୍ରୁସ୍ସର୍ଵମେଵୋପଜୀଵିନଃ ॥ 27 ॥
ସ ରାଶିସ୍ସୁମହାଂସ୍ତତ୍ର ଦର୍ଶନୀୟୋ ହ୍ୟଦୃଶ୍ୟତ ।
ତତସ୍ସପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ର ସ୍ତଦ୍ଧନଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 28 ॥
ଦ୍ଵିଜେଭ୍ୟୋ ବାଲଵୃଦ୍ଧେଭ୍ୟଃ କୃପଣେଭ୍ୟୋଽହ୍ୟଦାପୟତ୍ ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ପିଂଗଲୋ ଗାର୍ଗ୍ୟସ୍ତ୍ରିଜଟୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ 29 ॥
କ୍ଷତଵୃତ୍ତିର୍ଵନେ ନିତ୍ୟଂ ଫାଲକୁଦ୍ଦାଲଲାଂଗଲୀ ।
ତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ତରୁଣୀ ଭାର୍ୟା ବାଲାନାଦାୟ ଦାରକାନ୍ ॥ 30 ॥
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ବାହ୍ମଣଂ ଵାକ୍ୟଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟେଣାଭିପୀଡିତା ।
ଅପାସ୍ୟ ଫାଲଂ କୁଦ୍ଦାଲଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ॥ 31 ॥
ରାମଂ ଦର୍ଶୟ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ୟଦି କିଂଚିଦଵାପ୍ସ୍ୟସି ।
ସ ଭାର୍ୟାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାଟୀମାଚ୍ଛାଦ୍ୟ ଦୁଶ୍ଛଦାମ୍ ॥ 32 ॥
ସ ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ପଂଥାନଂ ୟତ୍ର ରାମନିଵେଶନମ୍ ।
ଭୃଗ୍ଵଂଗିରସମଂ ଦୀପ୍ତ୍ୟା ତ୍ରିଜଟଂ ଜନସଂସଦି ॥ 33 ॥
ଆପଂଚମାୟାଃ କକ୍ଷ୍ୟାୟାଃ ନୈନଂ କଶ୍ଚିଦଵାରୟତ୍ ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରମାସାଦ୍ୟ ତ୍ରିଜଟୋ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 34 ॥
ନିର୍ଧନୋ ବହୁପୁତ୍ରୋଽସ୍ମି ରାଜପୁତ୍ର ମହାୟଶଃ ।
ଉଂଛଵୃତ୍ତିର୍ଵନେ ନିତ୍ୟଂ ପ୍ରତ୍ୟଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମାମିତି ॥ 35 ॥
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ପରିହାସ ସମନ୍ଵିତମ୍ ।
ଗଵାଂ ସହସ୍ରମପ୍ୟେକଂ ନ ନୁ ଵିଶ୍ରାଣିତଂ ମୟା ॥ 36 ॥
ପରିକ୍ଷିପସି ଦଂଡେନ ୟାଵତ୍ତାଵଦଵାପ୍ସ୍ୟସି ।
ସ ଶାଟୀଂ ତ୍ଵରିତଃ କଟ୍ୟାଂ ସଂଭ୍ରାଂତଃ ପରିଵେଷ୍ଟ୍ୟ ତାମ୍ ॥ 37 ॥
ଆଵିଦ୍ଧ୍ୟ ଦଂଡଂ ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵପ୍ରାଣେନ ଵେଗିତଃ ।
ସ ତୀର୍ତ୍ଵା ସରୟୂପାରଂ ଦଂଡସ୍ତସ୍ୟ କରାଚ୍ଚ୍ୟୁତଃ ॥ 38 ॥
ଗୋଵ୍ରଜେ ବହୁସାହସ୍ରେ ପପାତୋକ୍ଷଣସନ୍ନିଧୌ ।
ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମା ଆତସ୍ମାତ୍ସରୟୂତଟାତ୍ ॥ 39 ॥
ଆନୟାମାସ ତା ଗୋପୈ ସ୍ତ୍ରିଜଟାୟାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।
ଉଵାଚ ସ ତତୋ ରାମସ୍ତଂ ଗାର୍ଗ୍ୟମଭିସାଂତ୍ଵୟନ୍ ।
ମନ୍ୟୁର୍ନ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ୟଃ ପରିହାସୋ ହ୍ୟୟଂ ମମ ॥ 40 ॥
ଇଦଂ ହି ତେଜସ୍ତଵ ୟଦ୍ଦୁରତ୍ୟୟଂ ତଦେଵ ଜିଜ୍ଞାସିତୁମିଚ୍ଛତା ମୟା ।
ଇମଂ ଭଵାନର୍ଥମଭି ପ୍ରଚୋଦିତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କିଂ ଚେଦପରଂ ଵ୍ୟଵସ୍ୟତି ॥ 41 ॥
ବ୍ରଵୀମି ସତ୍ୟେନ ନତେଽସ୍ତି ୟଂତ୍ରଣା ଧନଂ ହି ୟଦ୍ୟନ୍ମମ ଵିପ୍ରକାରଣାତ୍ ।
ଭଵତ୍ସୁ ସମ୍ୟକ୍ପ୍ରତିପାଦନେନ ତ ନ୍ମୟାର୍ଜିତଂ ପ୍ରୀତିୟଶସ୍କରଂ ଭଵେତ୍ ॥ 42 ॥
ତତ ସ୍ସଭାର୍ୟ ସ୍ତ୍ରିଜଟୋ ମହାମୁନି ର୍ଗଵାମନୀକଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ୟ ମୋଦିତଃ ।
ୟଶୋବଲପ୍ରୀତିସୁଖୋପବୃଂହଣୀ ସ୍ତଦାଶିଷଃ ପ୍ରତ୍ୟଵଦନ୍ମହାତ୍ମନଃ ॥ 43 ॥
ସ ଚାପି ରାମଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣମାନସୋ ମହଦ୍ଧନଂ ଧର୍ମବଲୈରୁପାର୍ଜିତମ୍ ।
ନିୟୋଜୟାମାସ ସୁହୃଜ୍ଜନେଽଚିରା ଦ୍ୟଥାର୍ହସମ୍ମାନଵଚଃ ପ୍ରଚୋଦିତଃ ॥ 44 ॥
ଦ୍ଵିଜ ସ୍ସୁହୃଦ୍ଭୃତ୍ୟଜନୋଽଥଵା ତଦା ଦରିଦ୍ରଭିକ୍ଷାଚରଣଶ୍ଚ ୟୋଽଭଵତ୍ ।
ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂଵ ତର୍ପିତୋ ୟଥାର୍ହସମ୍ମାନନ ଦାନ ସଂଭ୍ରମୈଃ ॥ 45 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
