ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ପଂଚତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ନିର୍ଧୂୟ ସହସା ଶିରୋ ନିଶ୍ଶ୍ଵସ୍ୟ ଚାସକୃତ୍ ।
ପାଣୌ ପାଣିଂ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ୟ ଦଂତାନ୍ କଟକଟାପ୍ୟ ଚ ॥ 1 ॥
ଲୋଚନେ କୋପସଂରକ୍ତେ ଵର୍ଣଂ ପୂର୍ଵୋଚିତଂ ଜହତ୍ ।
କୋପାଭିଭୂତସ୍ସହସା ସଂତାପମଶୁଭଂ ଗତଃ ॥ 2 ॥
ମନଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ସୂତୋ ଦଶରଥସ୍ୟ ସଃ ।
କଂପୟନ୍ନିଵ କୈକେୟ୍ୟା ହୃଦୟଂ ଵାକ୍ଛରୈଶ୍ଶିତୈଃ ॥ 3 ॥
ଵାକ୍ୟଵଜ୍ରୈରନୁପମୈର୍ନିର୍ଭିଂଦନ୍ନିଵ ଚାଶୁଭୈଃ ।
କୈକେୟ୍ୟା ସ୍ସର୍ଵମର୍ମାଣି ସୁମଂତ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ 4 ॥
ତତୋ ନିର୍ଧୂୟ ସହସା ଶିରୋ ନିଶ୍ଶ୍ଵସ୍ୟ ଚାସକୃତ୍ ।
ପାଣୌ ପାଣିଂ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ୟ ଦଂତାନ୍ କଟକଟାପ୍ୟ ଚ ॥ 5 ॥
ଲୋଚନେ କୋପସଂରକ୍ତେ ଵର୍ଣଂ ପୂର୍ଵୋଚିତଂ ଜହତ୍ ।
କୋପାଭିଭୂତସ୍ସହସା ସଂତାପମଶୁଭଂ ଗତଃ ॥ 6 ॥
ମନଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ସୂତୋ ଦଶରଥସ୍ୟ ସଃ ।
କଂପୟନ୍ନିଵ କୈକେୟ୍ୟା ହୃଦୟଂ ଵାକ୍ଛରୈଶ୍ଶିତୈଃ ॥ 7 ॥
ଵାକ୍ୟଵଜ୍ରୈରନୁପମୈର୍ନିର୍ଭିଂଦନ୍ନିଵ ଚାଶୁଭୈଃ ।
କୈକେୟ୍ୟା ସ୍ସର୍ଵମର୍ମାଣି ସୁମଂତ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ 8 ॥
ୟସ୍ୟାସ୍ତଵ ପତିସ୍ତ୍ୟକ୍ତୋ ରାଜା ଦଶରଥଃ ସ୍ଵୟମ୍ ।
ଭର୍ତା ସର୍ଵସ୍ୟ ଜଗତଃ ସ୍ଥାଵରସ୍ୟ ଚରସ୍ୟ ଚ ॥ 9 ॥
ନ ହ୍ୟକାର୍ୟତମଂ କିଂଚିତ୍ତଵ ଦେଵୀହ ଵିଦ୍ୟତେ ।
ପତିଘ୍ନୀଂ ତ୍ଵାମହଂ ମନ୍ୟେ କୁଲଘ୍ନୀମପି ଚାଂତତଃ ॥ 10 ॥
ୟନ୍ମହେଂଦ୍ରମିଵାଜୟ୍ୟଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରକଂପ୍ୟମିଵାଚଲମ୍ ।
ମହୋଦଧିମିଵାକ୍ଷୋଭ୍ୟଂ ସଂତାପୟସି କର୍ମଭିଃ ॥ 11 ॥
ମାଵମଂସ୍ଥା ଦଶରଥଂ ଭର୍ତାରଂ ଵରଦଂ ପତିମ୍ ।
ଭର୍ତୁରିଚ୍ଛା ହି ନାରୀଣାଂ ପୁତ୍ରକୋଟ୍ୟା ଵିଶିଷ୍ୟତେ ॥ 12 ॥
ୟଥାଵୟୋ ହି ରାଜ୍ୟାନି ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ନୃପକ୍ଷୟେ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନାଥେଽସ୍ମିଂ ସ୍ତଲ୍ଲୋପୟିତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 13 ॥
ରାଜା ଭଵତୁ ତେ ପୁତ୍ରୋ ଭରତଶ୍ଶାସ୍ତୁ ମେଦିନୀମ୍ ।
ଵୟଂ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ୟାମୋ ରାମୋ ୟତ୍ର ଗମିଷ୍ୟତି ॥ 14 ॥
ନ ହି ତେ ଵିଷୟେ କଶ୍ଚିଦ୍ ର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵସ୍ତୁମର୍ହତି ।
ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵମମର୍ୟାଦମଦ୍ୟ କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସି ॥ 15 ॥
ନୂନଂ ସର୍ଵେ ଗମିଷ୍ୟାମୋ ମାର୍ଗଂ ରାମନିଷେଵିତମ୍ ।
ତ୍ୟକ୍ତାୟା ବାଂଧଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସାଧୁଭିଃ ସଦା ॥ 16 ॥
କା ପ୍ରୀତୀ ରାଜ୍ୟଲାଭେନ ତଵ ଦେଵି ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵମମର୍ୟାଦଂ କର୍ମ କର୍ତୁଂ ଚିକୀର୍ଷସି ॥ 17 ॥
ଆଶ୍ଚର୍ୟମିଵ ପଶ୍ୟାମି ୟସ୍ୟାସ୍ତେ ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍ ।
ଆଚରଂତ୍ୟା ନ ଵିଵୃତା ସଦ୍ୟୋ ଭଵତି ମେଦିନୀ ॥ 18 ॥
ମହାବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସୃଷ୍ଟାଃ ଵା ଜ୍ଵଲଂତୋ ଭୀମଦର୍ଶନାଃ ।
ଧିଗ୍ଵାଗ୍ଦଂଡା ନ ହିଂସଂତି ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନେ ସ୍ଥିତାମ୍ ॥ 19 ॥
ଆମ୍ରଂ ଛିତ୍ଵା କୁଠାରେଣ ନିଂବଂ ପରିଚରେତ୍ତୁ ୟଃ ।
ୟଶ୍ଚୈନଂ ପୟସା ସିଂଚେନ୍ନୈଵାସ୍ୟ ମଧୁରୋ ଭଵେତ୍ ॥ 20 ॥
ଅଭିଜାତ୍ୟଂ ହି ତେ ମନ୍ୟେ ୟଥା ମାତୁସ୍ତଥୈଵ ଚ ।
ନ ହି ନିଂବାତ୍ସ୍ରଵେତ୍ କ୍ଷୈଦ୍ରଂ ଲୋକେ ନିଗଦିତଂ ଵଚଃ ॥ 21 ॥
ତଵ ମାତୁରସଦ୍ଗ୍ରାହଂ ଵିଦ୍ମଃ ପୂର୍ଵଂ ୟଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।
ପିତୁସ୍ତେ ଵରଦଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଦୌ ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ ॥ 22 ॥
ସର୍ଵଭୂତରୁତଂ ତସ୍ମାତ୍ସଂଜଜ୍ଞେ ଵସୁଧାଧିପଃ ।
ତେନ ତିର୍ୟଗ୍ଗତାନାଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଵିଦିତଂ ଵଚଃ ॥ 23 ॥
ତତୋ ଜୃଂଭସ୍ୟ ଶୟନେ ଵିରୁତାଦ୍ଭୂରିଵର୍ଚସଃ ।
ପିତୁସ୍ତେ ଵିଦିତୋ ଭାଵ ସ୍ସ ତତ୍ର ବହୁଧାଽହସତ୍ ॥ 24 ॥
ତତ୍ର ତେ ଜନନୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁପାଶମଭୀପ୍ସତୀ ।
ହାସଂ ତେ ନୃପତେ ସୌମ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସାମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 25 ॥
ନୃପଶ୍ଚୋଵାଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଦେଵି ଶଂସାମି ତେ ୟଦି ।
ତତୋ ମେ ମରଣଂ ସଦ୍ୟୋ ଭଵିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ 26 ॥
ମାତା ତେ ପିତରଂ ଦେଵି ତତଃ କେକୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଶଂସ ମେ ଜୀଵ ଵା ମା ଵା ନ ମାମପହସିଷ୍ୟସି ॥ 27 ॥
ପ୍ରିୟୟା ଚ ତଥୋକ୍ତ ସ୍ସନ୍ କେକୟଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ ।
ତସ୍ମୈ ତଂ ଵରଦାୟାର୍ଥଂ କଥୟାମାସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ॥ 28 ॥
ତତଃ ସ୍ସ ଵରଦଃ ସାଧୁରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ।
ମ୍ରିୟତାଂ ଧ୍ଵଂସତାଂ ଵେୟଂ ମା କୃଥାସ୍ତ୍ଵଂ ମହୀପତେ ॥ 29 ॥
ସ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନମନସୋ ନୃପଃ ।
ମାତରଂ ତେ ନିରସ୍ୟାଶୁ ଵିଜହାର କୁବେରଵତ୍ ॥ 30 ॥
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜାନଂ ଦୁର୍ଜନାଚରିତେ ପଥି ।
ଅସଦ୍ଗ୍ରାହମିମଂ ମୋହାତ୍କୁରୁଷେ ପାପଦର୍ଶିନି ॥ 31 ॥
ସତ୍ୟଶ୍ଚାଦ୍ୟ ପ୍ରଵାଦୋଽୟଂ ଲୌକିକଃ ପ୍ରତିଭାତି ମା ।
ପିତୃନ୍ ସମନୁଜାୟଂତେ ନରା ମାତରମଂଗନାଃ ॥ 32 ॥
ନୈଵଂ ଭଵ ଗୃହାଣେଦଂ ୟଦାହ ଵସୁଧାଧିପଃ ।
ଭର୍ତୁରିଚ୍ଛାମୁପାସ୍ଵେହ ଜନସ୍ୟାସ୍ୟ ଗତିର୍ଭଵ ॥ 33 ॥
ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତା ପାପୈର୍ଦେଵରାଜସମପ୍ରଭମ୍ ।
ଭର୍ତାରଂ ଲୋକଭର୍ତାରମସଦ୍ଧର୍ମମୁପାଦଧାଃ ॥ 34 ॥
ନ ହି ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ କରିଷ୍ୟତି ତଵାନଘଃ ।
ଶ୍ରୀମାଂଦଶରଥୋ ରାଜା ଦେଵି ରାଜୀଵଲୋଚନଃ ॥ 35 ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋ ଵଦାନ୍ୟଃ କର୍ମଣ୍ୟଃ ସ୍ଵଧର୍ମପରିରକ୍ଷିତା ।
ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ୟ ବଲୀ ରାମୋଽଭିଷିଚ୍ୟତାମ୍ ॥ 36 ॥
ପରିଵାଦୋ ହି ତେ ଦେଵି ମହାଲ୍ଲୋକେ ଚରିଷ୍ୟତି ।
ୟଦି ରାମୋ ଵନଂ ୟାତି ଵିହାୟ ପିତରଂ ନୃପମ୍ ॥ 37 ॥
ସ ରାଜ୍ୟଂ ରାଘଵଃ ପାତୁ ଭଵ ତ୍ଵଂ ଵିଗତଜ୍ଵରା ।
ନ ହି ତେ ରାଘଵାଦନ୍ୟଃ କ୍ଷମଃ ପୁରଵରେ ଵସେତ୍ ॥ 38 ॥
ରାମେ ହି ୟୌଵରାଜ୍ୟସ୍ଥେ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଵନମ୍ ।
ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ୟତି ମହେଷ୍ଵାସଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍ ॥ 39 ॥
ଇତି ସାଂତ୍ଵୈଶ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚ କୈକେୟୀଂ ରାଜସଂସଦି ।
ସୁମଂତ୍ରଃ କ୍ଷୋଭୟାମାସ ଭୂୟ ଏଵ କୃତାଜ୍ଜଲିଃ ॥ 40 ॥
ନୈଵ ସା କ୍ଷୁଭ୍ୟତେ ଦେଵୀ ନ ଚ ସ୍ମ ପରିଦୂୟତେ ।
ନ ଚାସ୍ୟା ମୁଖଵର୍ଣସ୍ୟ ଵିକ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ତଦା ॥ 41 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ପଂଚତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
