શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ પંચત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તતો નિર્ધૂય સહસા શિરો નિશ્શ્વસ્ય ચાસકૃત્ ।
પાણૌ પાણિં વિનિષ્પિષ્ય દંતાન્ કટકટાપ્ય ચ ॥ 1 ॥
લોચને કોપસંરક્તે વર્ણં પૂર્વોચિતં જહત્ ।
કોપાભિભૂતસ્સહસા સંતાપમશુભં ગતઃ ॥ 2 ॥
મનઃ સમીક્ષમાણશ્ચ સૂતો દશરથસ્ય સઃ ।
કંપયન્નિવ કૈકેય્યા હૃદયં વાક્છરૈશ્શિતૈઃ ॥ 3 ॥
વાક્યવજ્રૈરનુપમૈર્નિર્ભિંદન્નિવ ચાશુભૈઃ ।
કૈકેય્યા સ્સર્વમર્માણિ સુમંત્રઃ પ્રત્યભાષત ॥ 4 ॥
તતો નિર્ધૂય સહસા શિરો નિશ્શ્વસ્ય ચાસકૃત્ ।
પાણૌ પાણિં વિનિષ્પિષ્ય દંતાન્ કટકટાપ્ય ચ ॥ 5 ॥
લોચને કોપસંરક્તે વર્ણં પૂર્વોચિતં જહત્ ।
કોપાભિભૂતસ્સહસા સંતાપમશુભં ગતઃ ॥ 6 ॥
મનઃ સમીક્ષમાણશ્ચ સૂતો દશરથસ્ય સઃ ।
કંપયન્નિવ કૈકેય્યા હૃદયં વાક્છરૈશ્શિતૈઃ ॥ 7 ॥
વાક્યવજ્રૈરનુપમૈર્નિર્ભિંદન્નિવ ચાશુભૈઃ ।
કૈકેય્યા સ્સર્વમર્માણિ સુમંત્રઃ પ્રત્યભાષત ॥ 8 ॥
યસ્યાસ્તવ પતિસ્ત્યક્તો રાજા દશરથઃ સ્વયમ્ ।
ભર્તા સર્વસ્ય જગતઃ સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ॥ 9 ॥
ન હ્યકાર્યતમં કિંચિત્તવ દેવીહ વિદ્યતે ।
પતિઘ્નીં ત્વામહં મન્યે કુલઘ્નીમપિ ચાંતતઃ ॥ 10 ॥
યન્મહેંદ્રમિવાજય્યં દુષ્પ્રકંપ્યમિવાચલમ્ ।
મહોદધિમિવાક્ષોભ્યં સંતાપયસિ કર્મભિઃ ॥ 11 ॥
માવમંસ્થા દશરથં ભર્તારં વરદં પતિમ્ ।
ભર્તુરિચ્છા હિ નારીણાં પુત્રકોટ્યા વિશિષ્યતે ॥ 12 ॥
યથાવયો હિ રાજ્યાનિ પ્રાપ્નુવંતિ નૃપક્ષયે ।
ઇક્ષ્વાકુકુલનાથેઽસ્મિં સ્તલ્લોપયિતુમિચ્છસિ ॥ 13 ॥
રાજા ભવતુ તે પુત્રો ભરતશ્શાસ્તુ મેદિનીમ્ ।
વયં તત્ર ગમિષ્યામો રામો યત્ર ગમિષ્યતિ ॥ 14 ॥
ન હિ તે વિષયે કશ્ચિદ્ ર્બ્રાહ્મણો વસ્તુમર્હતિ ।
તાદૃશં ત્વમમર્યાદમદ્ય કર્મ ચિકીર્ષસિ ॥ 15 ॥
નૂનં સર્વે ગમિષ્યામો માર્ગં રામનિષેવિતમ્ ।
ત્યક્તાયા બાંધવૈઃ સર્વૈર્બ્રાહ્મણૈઃ સાધુભિઃ સદા ॥ 16 ॥
કા પ્રીતી રાજ્યલાભેન તવ દેવિ ભવિષ્યતિ ।
તાદૃશં ત્વમમર્યાદં કર્મ કર્તું ચિકીર્ષસિ ॥ 17 ॥
આશ્ચર્યમિવ પશ્યામિ યસ્યાસ્તે વૃત્તમીદૃશમ્ ।
આચરંત્યા ન વિવૃતા સદ્યો ભવતિ મેદિની ॥ 18 ॥
મહાબ્રહ્મર્ષિસૃષ્ટાઃ વા જ્વલંતો ભીમદર્શનાઃ ।
ધિગ્વાગ્દંડા ન હિંસંતિ રામપ્રવ્રાજને સ્થિતામ્ ॥ 19 ॥
આમ્રં છિત્વા કુઠારેણ નિંબં પરિચરેત્તુ યઃ ।
યશ્ચૈનં પયસા સિંચેન્નૈવાસ્ય મધુરો ભવેત્ ॥ 20 ॥
અભિજાત્યં હિ તે મન્યે યથા માતુસ્તથૈવ ચ ।
ન હિ નિંબાત્સ્રવેત્ ક્ષૈદ્રં લોકે નિગદિતં વચઃ ॥ 21 ॥
તવ માતુરસદ્ગ્રાહં વિદ્મઃ પૂર્વં યથાશ્રુતમ્ ।
પિતુસ્તે વરદઃ કશ્ચિદ્દદૌ વરમનુત્તમમ્ ॥ 22 ॥
સર્વભૂતરુતં તસ્માત્સંજજ્ઞે વસુધાધિપઃ ।
તેન તિર્યગ્ગતાનાં ચ ભૂતાનાં વિદિતં વચઃ ॥ 23 ॥
તતો જૃંભસ્ય શયને વિરુતાદ્ભૂરિવર્ચસઃ ।
પિતુસ્તે વિદિતો ભાવ સ્સ તત્ર બહુધાઽહસત્ ॥ 24 ॥
તત્ર તે જનની ક્રુદ્ધા મૃત્યુપાશમભીપ્સતી ।
હાસં તે નૃપતે સૌમ્ય જિજ્ઞાસામીતિ ચાબ્રવીત્ ॥ 25 ॥
નૃપશ્ચોવાચ તાં દેવીં દેવિ શંસામિ તે યદિ ।
તતો મે મરણં સદ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ 26 ॥
માતા તે પિતરં દેવિ તતઃ કેકયમબ્રવીત્ ।
શંસ મે જીવ વા મા વા ન મામપહસિષ્યસિ ॥ 27 ॥
પ્રિયયા ચ તથોક્ત સ્સન્ કેકયઃ પૃથિવીપતિઃ ।
તસ્મૈ તં વરદાયાર્થં કથયામાસ તત્ત્વતઃ ॥ 28 ॥
તતઃ સ્સ વરદઃ સાધુરાજાનં પ્રત્યભાષત ।
મ્રિયતાં ધ્વંસતાં વેયં મા કૃથાસ્ત્વં મહીપતે ॥ 29 ॥
સ તચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રસન્નમનસો નૃપઃ ।
માતરં તે નિરસ્યાશુ વિજહાર કુબેરવત્ ॥ 30 ॥
તથા ત્વમપિ રાજાનં દુર્જનાચરિતે પથિ ।
અસદ્ગ્રાહમિમં મોહાત્કુરુષે પાપદર્શિનિ ॥ 31 ॥
સત્યશ્ચાદ્ય પ્રવાદોઽયં લૌકિકઃ પ્રતિભાતિ મા ।
પિતૃન્ સમનુજાયંતે નરા માતરમંગનાઃ ॥ 32 ॥
નૈવં ભવ ગૃહાણેદં યદાહ વસુધાધિપઃ ।
ભર્તુરિચ્છામુપાસ્વેહ જનસ્યાસ્ય ગતિર્ભવ ॥ 33 ॥
મા ત્વં પ્રોત્સાહિતા પાપૈર્દેવરાજસમપ્રભમ્ ।
ભર્તારં લોકભર્તારમસદ્ધર્મમુપાદધાઃ ॥ 34 ॥
ન હિ મિથ્યા પ્રતિજ્ઞાતં કરિષ્યતિ તવાનઘઃ ।
શ્રીમાંદશરથો રાજા દેવિ રાજીવલોચનઃ ॥ 35 ॥
જ્યેષ્ઠો વદાન્યઃ કર્મણ્યઃ સ્વધર્મપરિરક્ષિતા ।
રક્ષિતા જીવલોકસ્ય બલી રામોઽભિષિચ્યતામ્ ॥ 36 ॥
પરિવાદો હિ તે દેવિ મહાલ્લોકે ચરિષ્યતિ ।
યદિ રામો વનં યાતિ વિહાય પિતરં નૃપમ્ ॥ 37 ॥
સ રાજ્યં રાઘવઃ પાતુ ભવ ત્વં વિગતજ્વરા ।
ન હિ તે રાઘવાદન્યઃ ક્ષમઃ પુરવરે વસેત્ ॥ 38 ॥
રામે હિ યૌવરાજ્યસ્થે રાજા દશરથો વનમ્ ।
પ્રવેક્ષ્યતિ મહેષ્વાસઃ પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્ ॥ 39 ॥
ઇતિ સાંત્વૈશ્ચ તીક્ષ્ણૈશ્ચ કૈકેયીં રાજસંસદિ ।
સુમંત્રઃ ક્ષોભયામાસ ભૂય એવ કૃતાજ્જલિઃ ॥ 40 ॥
નૈવ સા ક્ષુભ્યતે દેવી ન ચ સ્મ પરિદૂયતે ।
ન ચાસ્યા મુખવર્ણસ્ય વિક્રિયા લક્ષ્યતે તદા ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે પંચત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
