śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha pañchatriṃśassargaḥ ।
tatō nirdhūya sahasā śirō niśśvasya chāsakṛt ।
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya cha ॥ 1 ॥
lōchanē kōpasaṃraktē varṇaṃ pūrvōchitaṃ jahat ।
kōpābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ ॥ 2 ॥
manaḥ samīkṣamāṇaścha sūtō daśarathasya saḥ ।
kampayanniva kaikēyyā hṛdayaṃ vākCharaiśśitaiḥ ॥ 3 ॥
vākyavajrairanupamairnirbhindanniva chāśubhaiḥ ।
kaikēyyā ssarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata ॥ 4 ॥
tatō nirdhūya sahasā śirō niśśvasya chāsakṛt ।
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya cha ॥ 5 ॥
lōchanē kōpasaṃraktē varṇaṃ pūrvōchitaṃ jahat ।
kōpābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ ॥ 6 ॥
manaḥ samīkṣamāṇaścha sūtō daśarathasya saḥ ।
kampayanniva kaikēyyā hṛdayaṃ vākCharaiśśitaiḥ ॥ 7 ॥
vākyavajrairanupamairnirbhindanniva chāśubhaiḥ ।
kaikēyyā ssarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata ॥ 8 ॥
yasyāstava patistyaktō rājā daśarathaḥ svayam ।
bhartā sarvasya jagataḥ sthāvarasya charasya cha ॥ 9 ॥
na hyakāryatamaṃ kiñchittava dēvīha vidyatē ।
patighnīṃ tvāmahaṃ manyē kulaghnīmapi chāntataḥ ॥ 10 ॥
yanmahēndramivājayyaṃ duṣprakampyamivāchalam ।
mahōdadhimivākṣōbhyaṃ santāpayasi karmabhiḥ ॥ 11 ॥
māvamaṃsthā daśarathaṃ bhartāraṃ varadaṃ patim ।
bharturichChā hi nārīṇāṃ putrakōṭyā viśiṣyatē ॥ 12 ॥
yathāvayō hi rājyāni prāpnuvanti nṛpakṣayē ।
ikṣvākukulanāthē'smiṃ stallōpayitumichChasi ॥ 13 ॥
rājā bhavatu tē putrō bharataśśāstu mēdinīm ।
vayaṃ tatra gamiṣyāmō rāmō yatra gamiṣyati ॥ 14 ॥
na hi tē viṣayē kaśchid rbrāhmaṇō vastumarhati ।
tādṛśaṃ tvamamaryādamadya karma chikīrṣasi ॥ 15 ॥
nūnaṃ sarvē gamiṣyāmō mārgaṃ rāmaniṣēvitam ।
tyaktāyā bāndhavaiḥ sarvairbrāhmaṇaiḥ sādhubhiḥ sadā ॥ 16 ॥
kā prītī rājyalābhēna tava dēvi bhaviṣyati ।
tādṛśaṃ tvamamaryādaṃ karma kartuṃ chikīrṣasi ॥ 17 ॥
āścharyamiva paśyāmi yasyāstē vṛttamīdṛśam ।
ācharantyā na vivṛtā sadyō bhavati mēdinī ॥ 18 ॥
mahābrahmarṣisṛṣṭāḥ vā jvalantō bhīmadarśanāḥ ।
dhigvāgdaṇḍā na hiṃsanti rāmapravrājanē sthitām ॥ 19 ॥
āmraṃ Chitvā kuṭhārēṇa nimbaṃ paricharēttu yaḥ ।
yaśchainaṃ payasā siñchēnnaivāsya madhurō bhavēt ॥ 20 ॥
abhijātyaṃ hi tē manyē yathā mātustathaiva cha ।
na hi nimbātsravēt kṣaidraṃ lōkē nigaditaṃ vachaḥ ॥ 21 ॥
tava māturasadgrāhaṃ vidmaḥ pūrvaṃ yathāśrutam ।
pitustē varadaḥ kaśchiddadau varamanuttamam ॥ 22 ॥
sarvabhūtarutaṃ tasmātsañjajñē vasudhādhipaḥ ।
tēna tiryaggatānāṃ cha bhūtānāṃ viditaṃ vachaḥ ॥ 23 ॥
tatō jṛmbhasya śayanē virutādbhūrivarchasaḥ ।
pitustē viditō bhāva ssa tatra bahudhā'hasat ॥ 24 ॥
tatra tē jananī kruddhā mṛtyupāśamabhīpsatī ।
hāsaṃ tē nṛpatē saumya jijñāsāmīti chābravīt ॥ 25 ॥
nṛpaśchōvācha tāṃ dēvīṃ dēvi śaṃsāmi tē yadi ।
tatō mē maraṇaṃ sadyō bhaviṣyati na saṃśayaḥ ॥ 26 ॥
mātā tē pitaraṃ dēvi tataḥ kēkayamabravīt ।
śaṃsa mē jīva vā mā vā na māmapahasiṣyasi ॥ 27 ॥
priyayā cha tathōkta ssan kēkayaḥ pṛthivīpatiḥ ।
tasmai taṃ varadāyārthaṃ kathayāmāsa tattvataḥ ॥ 28 ॥
tataḥ ssa varadaḥ sādhurājānaṃ pratyabhāṣata ।
mriyatāṃ dhvaṃsatāṃ vēyaṃ mā kṛthāstvaṃ mahīpatē ॥ 29 ॥
sa tachChrutvā vachastasya prasannamanasō nṛpaḥ ।
mātaraṃ tē nirasyāśu vijahāra kubēravat ॥ 30 ॥
tathā tvamapi rājānaṃ durjanācharitē pathi ।
asadgrāhamimaṃ mōhātkuruṣē pāpadarśini ॥ 31 ॥
satyaśchādya pravādō'yaṃ laukikaḥ pratibhāti mā ।
pitṛn samanujāyantē narā mātaramaṅganāḥ ॥ 32 ॥
naivaṃ bhava gṛhāṇēdaṃ yadāha vasudhādhipaḥ ।
bharturichChāmupāsvēha janasyāsya gatirbhava ॥ 33 ॥
mā tvaṃ prōtsāhitā pāpairdēvarājasamaprabham ।
bhartāraṃ lōkabhartāramasaddharmamupādadhāḥ ॥ 34 ॥
na hi mithyā pratijñātaṃ kariṣyati tavānaghaḥ ।
śrīmāndaśarathō rājā dēvi rājīvalōchanaḥ ॥ 35 ॥
jyēṣṭhō vadānyaḥ karmaṇyaḥ svadharmaparirakṣitā ।
rakṣitā jīvalōkasya balī rāmō'bhiṣichyatām ॥ 36 ॥
parivādō hi tē dēvi mahāllōkē chariṣyati ।
yadi rāmō vanaṃ yāti vihāya pitaraṃ nṛpam ॥ 37 ॥
sa rājyaṃ rāghavaḥ pātu bhava tvaṃ vigatajvarā ।
na hi tē rāghavādanyaḥ kṣamaḥ puravarē vasēt ॥ 38 ॥
rāmē hi yauvarājyasthē rājā daśarathō vanam ।
pravēkṣyati mahēṣvāsaḥ pūrvavṛttamanusmaran ॥ 39 ॥
iti sāntvaiścha tīkṣṇaiścha kaikēyīṃ rājasaṃsadi ।
sumantraḥ kṣōbhayāmāsa bhūya ēva kṛtājjaliḥ ॥ 40 ॥
naiva sā kṣubhyatē dēvī na cha sma paridūyatē ।
na chāsyā mukhavarṇasya vikriyā lakṣyatē tadā ॥ 41 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañchatriṃśassargaḥ ॥