ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵନଂ ଗତେ ଧର୍ମପରେ ରାମେ ରମୟତାଂ ଵରେ ।
କୌସଲ୍ୟା ରୁଦତୀ ସ୍ଵାର୍ତା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ୟଦ୍ୟପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଥିତଂ ତେ ମହଦ୍ୟଶଃ ।
ସାନୁକ୍ରୋଶୋ ଵଦାନ୍ୟଶ୍ଚ ପ୍ରିୟଵାଦୀ ଚ ରାଘଵଃ ॥ 2 ॥
କଥଂ ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ସହ ସୀତୟା ।
ଦୁଃଖିତୌ ସୁଖସଂଵୃଦ୍ଧୌ ଵନେ ଦୁଃଖଂ ସହିଷ୍ୟତଃ ॥ 3 ॥
ସା ନୂନଂ ତରୁଣୀ ଶ୍ୟାମା ସୁକୁମାରୀ ସୁଖୋଚିତା ।
କଥମୁଷ୍ଣଂ ଚ ଶୀତଂ ଚ ମୈଥିଲୀ ପ୍ରସହିଷ୍ୟତେ ॥ 4 ॥
ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽଶନଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସୂପଦଂ ଶାନ୍ଵିତଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଵନ୍ୟଂ ନୈଵାରମାହାରଂ କଥଂ ସୀତୋପଭୋକ୍ଷ୍ୟତେ ॥ 5 ॥
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭମନିଂଦିତା ।
କଥଂ କ୍ରଵ୍ୟାଦସିଂହାନାଂ ଶବ୍ଦଂ ଶ୍ରୋଷ୍ୟତ୍ୟଶୋଭନମ୍ ॥ 6 ॥
ମହେଂଦ୍ରଧ୍ଵଜସଂକାଶଃ କ୍ଵ ନୁ ଶେତେ ମହାଭୁଜଃ ।
ଭୁଜଂ ପରିଘସଂକାଶମୁପଧାୟ ମହାବଲଃ ॥ 7 ॥
ପଦ୍ମଵର୍ଣଂ ସୁକେଶାଂତଂ ପଦ୍ମନିଶ୍ଶ୍ଵାସମୁତ୍ତମମ୍ ।
କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ରାମସ୍ୟ ଵଦନଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍ ॥ 8 ॥
ଵଜ୍ରସାରମୟଂ ନୂନଂ ହୃଦୟଂ ମେ ନ ସଂଶୟଃ ।
ଅପଶ୍ୟଂତ୍ୟା ନ ତଂ ୟଦ୍ଵୈ ଫଲତୀଦଂ ସହସ୍ରଧା ॥ 9 ॥
ୟତ୍ତ୍ଵୟାଽକରୁଣଂ କର୍ମ ଵ୍ୟପୋହ୍ୟ ମମ ବାଂଧଵାଃ ।
ନିରସ୍ତାଃ ପରିଧାଵଂତି ସୁଖାର୍ହାଃ କୃପଣା ଵନେ ॥ 10 ॥
ୟଦି ପଂଚଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଘଵଃ ପୁନରେଷ୍ୟତି ।
ଜହ୍ୟାଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ଚ କୋଷଂ ଚ ଭରତୋ ନୋପଲକ୍ଷୟତେ ॥ 11 ॥
ଭୋଜୟଂତି କିଲ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ କେଚିତ୍ସ୍ଵାନେଵ ବାଂଧଵାନ୍ ।
ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସମୀକ୍ଷଂତେ କୃତକାର୍ୟା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍ ॥ 12 ॥
ତତ୍ର ୟେ ଗୁଣଵଂତଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତୟଃ ।
ନ ପଶ୍ଚାତ୍ତେଽଭିମନ୍ୟଂତେ ସୁଧାମପି ସୁରୋପମାଃ ॥ 13 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷ୍ଵପି ତୃପ୍ତେଷୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୋକ୍ତୁଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ।
ନାଭ୍ୟୁପୈତୁମଲଂ ପ୍ରାଜ୍ଞା ଶ୍ଶୃଂଗଚ୍ଛେଦମିଵର୍ଷଭାଃ ॥ 14 ॥
ଏଵଂ କନୀୟସା ଭ୍ରାତ୍ରା ଭୁକ୍ତଂ ରାଜ୍ୟଂ ଵିଶାଂପତେ ।
ଭ୍ରାତା ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ କିମର୍ଥଂ ନାଵମଂସ୍ୟତେ ॥ 15 ॥
ନ ପରେଣାଽହୃତଂ ଭକ୍ଷ୍ୟଂ ଵ୍ୟାଘ୍ରଃ ଖାଦିତୁମିଚ୍ଛତି ।
ଏଵମେତନ୍ନରଵ୍ୟାଘ୍ରଃ ପରଲୀଢଂ ନ ମନ୍ୟତେ ॥ 16 ॥
ହଵିରାଜ୍ୟଂ ପୁରୋଡାଶାଃ କୁଶା ୟୂପାଶ୍ଚ ଖାଦିରାଃ ।
ନୈତାନି ୟାତୟାମାନି କୁର୍ଵଂତି ପୁନରଧ୍ଵରେ ॥ 17 ॥
ତଥା ହ୍ୟାତ୍ତମିଦଂ ରାଜ୍ୟଂ ହୃତସାରାଂ ସୁରାମିଵ ।
ନାଭିମଂତୁମଲଂ ରାମୋ ନଷ୍ଟସୋମମିଵାଧ୍ଵରମ୍ ॥ 18 ॥
ନ ଚେମାଂ ଧର୍ଷଣାଂ ରାମ ସଂଗଚ୍ଛେଦତ୍ୟମର୍ଷଣଃ ।
ଦାରୟେନ୍ମଂଦରମପି ସ ହି କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଶିତୈଶ୍ଶରୈଃ ॥ 19 ॥
ତ୍ଵାଂ ତୁ ନୋତ୍ସହତେ ହଂତୁଂ ମହାତ୍ମା ପିତୃଗୌରଵାତ୍ ।
ସସୋମାର୍କଗ୍ରହଗଣଂ ନଭସ୍ତାରାଵିଚିତ୍ରିତମ୍ ॥ 20 ॥
ପାତୟେଦ୍ୟୋଦିଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ସତ୍ଵାଂ ନ ଵ୍ୟତିଵର୍ତତେ ।
ପ୍ରକ୍ଷୋଭୟେଦ୍ଵାରୟେ ଦ୍ଵା ମହୀଂ ଶୈଲଶତାଚିତାମ୍ ॥ 21 ॥
ନୈଵଂ ଵିଧମସତ୍କାରଂ ରାଘଵୋ ମର୍ଷୟିଷ୍ୟତି ।
ବଲଵାନିଵ ଶାର୍ଦୂଲୋ ଵାଲଧେରଭିମର୍ଶନମ୍ ॥ 22 ॥
ନୈତସ୍ୟ ସହିତା ଲୋକା ଭୟଂ କୁର୍ୟୁର୍ମହାମୃଥେ ।
ଅଧର୍ମଂତ୍ଵିହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲୋକଂ ଧର୍ମେଣ ୟୋଜୟେତ୍ ॥ 23 ॥
ନନ୍ଵସୌ କାଂଚନୈର୍ବାଣୈର୍ମହାଵୀର୍ୟୋ ମହାଭୁଜଃ ।
ୟୁଗାଂତ ଇଵ ଭୂତାନି ସାଗରାନପି ନିର୍ଦହେତ୍ ॥ 24 ॥
ସ ତାଦୃଶସ୍ସିଂହବଲୋ ଵୃଷଭାକ୍ଷୋ ନରର୍ଷଭଃ ।
ସ୍ଵୟମେଵ ହତଃ ପିତ୍ରା ଜଲଜେନାତ୍ମଜୋ ୟଥା ॥ 25 ॥
ଦ୍ଵିଜାତିଚରିତୋ ଧର୍ମଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟସ୍ସନାତନଃ ।
ୟଦି ତେ ଧର୍ମନିରତେ ତ୍ଵୟା ପୁତ୍ରେ ଵିଵାସିତେ ॥ 26 ॥
ଗତିରେକା ପତିର୍ନାର୍ୟା ଦ୍ଵିତୀୟା ଗତିରାତ୍ମଜଃ ।
ତୃତୀୟା ଜ୍ଞାତୟୋ ରାଜଂଶ୍ଚତୁର୍ଥୀ ନେହ ଵିଦ୍ୟତେ ॥ 27 ॥
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଚୈଵ ମେ ନାସ୍ତି ରାମଶ୍ଚ ଵନମାଶ୍ରିତଃ ।
ନ ଵନଂ ଗଂତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଥା ନିହତା ତ୍ଵୟା ॥ 28 ॥
ହତଂ ତ୍ଵୟା ରାଜ୍ୟମିଦଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ହତସ୍ତଥାଽତ୍ମା ସହ ମଂତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ।
ହତା ସପୁତ୍ରାଽସ୍ମି ହତାଶ୍ଚ ପୌରାସ୍ସୁତ ଶ୍ଚ ଭାର୍ୟା ଚ ତଵ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ ॥ 29 ॥
ଇମାଂ ଗିରଂ ଦାରୁଣଶବ୍ଦ ସଂଶ୍ରିତାଂ ନିଶମ୍ୟ ରାଜାଽପି ମୁମୋହ ଦୁଃଖିତଃ ।
ତତ ସ୍ସ ଶୋକଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ପାର୍ଥିଵସ୍ସ୍ଵଦୁଷ୍କୃତଂ ଚାପି ପୁନସ୍ତଦା ସ୍ମରନ୍ ॥ 30 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଏକଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
