શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
વનં ગતે ધર્મપરે રામે રમયતાં વરે ।
કૌસલ્યા રુદતી સ્વાર્તા ભર્તારમિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
યદ્યપિ ત્રિષુ લોકેષુ પ્રથિતં તે મહદ્યશઃ ।
સાનુક્રોશો વદાન્યશ્ચ પ્રિયવાદી ચ રાઘવઃ ॥ 2 ॥
કથં નરવરશ્રેષ્ઠ પુત્રૌ તૌ સહ સીતયા ।
દુઃખિતૌ સુખસંવૃદ્ધૌ વને દુઃખં સહિષ્યતઃ ॥ 3 ॥
સા નૂનં તરુણી શ્યામા સુકુમારી સુખોચિતા ।
કથમુષ્ણં ચ શીતં ચ મૈથિલી પ્રસહિષ્યતે ॥ 4 ॥
ભુક્ત્વાઽશનં વિશાલાક્ષી સૂપદં શાન્વિતં શુભમ્ ।
વન્યં નૈવારમાહારં કથં સીતોપભોક્ષ્યતે ॥ 5 ॥
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષં શ્રુત્વા શુભમનિંદિતા ।
કથં ક્રવ્યાદસિંહાનાં શબ્દં શ્રોષ્યત્યશોભનમ્ ॥ 6 ॥
મહેંદ્રધ્વજસંકાશઃ ક્વ નુ શેતે મહાભુજઃ ।
ભુજં પરિઘસંકાશમુપધાય મહાબલઃ ॥ 7 ॥
પદ્મવર્ણં સુકેશાંતં પદ્મનિશ્શ્વાસમુત્તમમ્ ।
કદા દ્રક્ષ્યામિ રામસ્ય વદનં પુષ્કરેક્ષણમ્ ॥ 8 ॥
વજ્રસારમયં નૂનં હૃદયં મે ન સંશયઃ ।
અપશ્યંત્યા ન તં યદ્વૈ ફલતીદં સહસ્રધા ॥ 9 ॥
યત્ત્વયાઽકરુણં કર્મ વ્યપોહ્ય મમ બાંધવાઃ ।
નિરસ્તાઃ પરિધાવંતિ સુખાર્હાઃ કૃપણા વને ॥ 10 ॥
યદિ પંચદશે વર્ષે રાઘવઃ પુનરેષ્યતિ ।
જહ્યાદ્રાજ્યં ચ કોષં ચ ભરતો નોપલક્ષયતે ॥ 11 ॥
ભોજયંતિ કિલ શ્રાદ્ધે કેચિત્સ્વાનેવ બાંધવાન્ ।
તતઃ પશ્ચાત્સમીક્ષંતે કૃતકાર્યા દ્વિજર્ષભાન્ ॥ 12 ॥
તત્ર યે ગુણવંતશ્ચ વિદ્વાંસશ્ચ દ્વિજાતયઃ ।
ન પશ્ચાત્તેઽભિમન્યંતે સુધામપિ સુરોપમાઃ ॥ 13 ॥
બ્રાહ્મણેષ્વપિ તૃપ્તેષુ પશ્ચાદ્ભોક્તું દ્વિજર્ષભાઃ ।
નાભ્યુપૈતુમલં પ્રાજ્ઞા શ્શૃંગચ્છેદમિવર્ષભાઃ ॥ 14 ॥
એવં કનીયસા ભ્રાત્રા ભુક્તં રાજ્યં વિશાંપતે ।
ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો વરિષ્ઠશ્ચ કિમર્થં નાવમંસ્યતે ॥ 15 ॥
ન પરેણાઽહૃતં ભક્ષ્યં વ્યાઘ્રઃ ખાદિતુમિચ્છતિ ।
એવમેતન્નરવ્યાઘ્રઃ પરલીઢં ન મન્યતે ॥ 16 ॥
હવિરાજ્યં પુરોડાશાઃ કુશા યૂપાશ્ચ ખાદિરાઃ ।
નૈતાનિ યાતયામાનિ કુર્વંતિ પુનરધ્વરે ॥ 17 ॥
તથા હ્યાત્તમિદં રાજ્યં હૃતસારાં સુરામિવ ।
નાભિમંતુમલં રામો નષ્ટસોમમિવાધ્વરમ્ ॥ 18 ॥
ન ચેમાં ધર્ષણાં રામ સંગચ્છેદત્યમર્ષણઃ ।
દારયેન્મંદરમપિ સ હિ ક્રુદ્ધશ્શિતૈશ્શરૈઃ ॥ 19 ॥
ત્વાં તુ નોત્સહતે હંતું મહાત્મા પિતૃગૌરવાત્ ।
સસોમાર્કગ્રહગણં નભસ્તારાવિચિત્રિતમ્ ॥ 20 ॥
પાતયેદ્યોદિવં ક્રુદ્ધસ્સત્વાં ન વ્યતિવર્તતે ।
પ્રક્ષોભયેદ્વારયે દ્વા મહીં શૈલશતાચિતામ્ ॥ 21 ॥
નૈવં વિધમસત્કારં રાઘવો મર્ષયિષ્યતિ ।
બલવાનિવ શાર્દૂલો વાલધેરભિમર્શનમ્ ॥ 22 ॥
નૈતસ્ય સહિતા લોકા ભયં કુર્યુર્મહામૃથે ।
અધર્મંત્વિહ ધર્માત્મા લોકં ધર્મેણ યોજયેત્ ॥ 23 ॥
નન્વસૌ કાંચનૈર્બાણૈર્મહાવીર્યો મહાભુજઃ ।
યુગાંત ઇવ ભૂતાનિ સાગરાનપિ નિર્દહેત્ ॥ 24 ॥
સ તાદૃશસ્સિંહબલો વૃષભાક્ષો નરર્ષભઃ ।
સ્વયમેવ હતઃ પિત્રા જલજેનાત્મજો યથા ॥ 25 ॥
દ્વિજાતિચરિતો ધર્મશ્શાસ્ત્રદૃષ્ટસ્સનાતનઃ ।
યદિ તે ધર્મનિરતે ત્વયા પુત્રે વિવાસિતે ॥ 26 ॥
ગતિરેકા પતિર્નાર્યા દ્વિતીયા ગતિરાત્મજઃ ।
તૃતીયા જ્ઞાતયો રાજંશ્ચતુર્થી નેહ વિદ્યતે ॥ 27 ॥
તત્ર ત્વં ચૈવ મે નાસ્તિ રામશ્ચ વનમાશ્રિતઃ ।
ન વનં ગંતુમિચ્છામિ સર્વથા નિહતા ત્વયા ॥ 28 ॥
હતં ત્વયા રાજ્યમિદં સરાષ્ટ્રં હતસ્તથાઽત્મા સહ મંત્રિભિશ્ચ ।
હતા સપુત્રાઽસ્મિ હતાશ્ચ પૌરાસ્સુત શ્ચ ભાર્યા ચ તવ પ્રહૃષ્ટૌ ॥ 29 ॥
ઇમાં ગિરં દારુણશબ્દ સંશ્રિતાં નિશમ્ય રાજાઽપિ મુમોહ દુઃખિતઃ ।
તત સ્સ શોકં પ્રવિવેશ પાર્થિવસ્સ્વદુષ્કૃતં ચાપિ પુનસ્તદા સ્મરન્ ॥ 30 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
