श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकांडम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे ।
कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद्यशः ।
सानुक्रोशो वदान्यश्च प्रियवादी च राघवः ॥ 2 ॥
कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।
दुःखितौ सुखसंवृद्धौ वने दुःखं सहिष्यतः ॥ 3 ॥
सा नूनं तरुणी श्यामा सुकुमारी सुखोचिता ।
कथमुष्णं च शीतं च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ 4 ॥
भुक्त्वाऽशनं विशालाक्षी सूपदं शान्वितं शुभम् ।
वन्यं नैवारमाहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते ॥ 5 ॥
गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभमनिंदिता ।
कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्यशोभनम् ॥ 6 ॥
महेंद्रध्वजसंकाशः क्व नु शेते महाभुजः ।
भुजं परिघसंकाशमुपधाय महाबलः ॥ 7 ॥
पद्मवर्णं सुकेशांतं पद्मनिश्श्वासमुत्तमम् ।
कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं पुष्करेक्षणम् ॥ 8 ॥
वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः ।
अपश्यंत्या न तं यद्वै फलतीदं सहस्रधा ॥ 9 ॥
यत्त्वयाऽकरुणं कर्म व्यपोह्य मम बांधवाः ।
निरस्ताः परिधावंति सुखार्हाः कृपणा वने ॥ 10 ॥
यदि पंचदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।
जह्याद्राज्यं च कोषं च भरतो नोपलक्षयते ॥ 11 ॥
भोजयंति किल श्राद्धे केचित्स्वानेव बांधवान् ।
ततः पश्चात्समीक्षंते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥ 12 ॥
तत्र ये गुणवंतश्च विद्वांसश्च द्विजातयः ।
न पश्चात्तेऽभिमन्यंते सुधामपि सुरोपमाः ॥ 13 ॥
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुं द्विजर्षभाः ।
नाभ्युपैतुमलं प्राज्ञा श्शृंगच्छेदमिवर्षभाः ॥ 14 ॥
एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं विशांपते ।
भ्राता ज्येष्ठो वरिष्ठश्च किमर्थं नावमंस्यते ॥ 15 ॥
न परेणाऽहृतं भक्ष्यं व्याघ्रः खादितुमिच्छति ।
एवमेतन्नरव्याघ्रः परलीढं न मन्यते ॥ 16 ॥
हविराज्यं पुरोडाशाः कुशा यूपाश्च खादिराः ।
नैतानि यातयामानि कुर्वंति पुनरध्वरे ॥ 17 ॥
तथा ह्यात्तमिदं राज्यं हृतसारां सुरामिव ।
नाभिमंतुमलं रामो नष्टसोममिवाध्वरम् ॥ 18 ॥
न चेमां धर्षणां राम संगच्छेदत्यमर्षणः ।
दारयेन्मंदरमपि स हि क्रुद्धश्शितैश्शरैः ॥ 19 ॥
त्वां तु नोत्सहते हंतुं महात्मा पितृगौरवात् ।
ससोमार्कग्रहगणं नभस्ताराविचित्रितम् ॥ 20 ॥
पातयेद्योदिवं क्रुद्धस्सत्वां न व्यतिवर्तते ।
प्रक्षोभयेद्वारये द्वा महीं शैलशताचिताम् ॥ 21 ॥
नैवं विधमसत्कारं राघवो मर्षयिष्यति ।
बलवानिव शार्दूलो वालधेरभिमर्शनम् ॥ 22 ॥
नैतस्य सहिता लोका भयं कुर्युर्महामृथे ।
अधर्मंत्विह धर्मात्मा लोकं धर्मेण योजयेत् ॥ 23 ॥
नन्वसौ कांचनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।
युगांत इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥ 24 ॥
स तादृशस्सिंहबलो वृषभाक्षो नरर्षभः ।
स्वयमेव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा ॥ 25 ॥
द्विजातिचरितो धर्मश्शास्त्रदृष्टस्सनातनः ।
यदि ते धर्मनिरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ 26 ॥
गतिरेका पतिर्नार्या द्वितीया गतिरात्मजः ।
तृतीया ज्ञातयो राजंश्चतुर्थी नेह विद्यते ॥ 27 ॥
तत्र त्वं चैव मे नास्ति रामश्च वनमाश्रितः ।
न वनं गंतुमिच्छामि सर्वथा निहता त्वया ॥ 28 ॥
हतं त्वया राज्यमिदं सराष्ट्रं हतस्तथाऽत्मा सह मंत्रिभिश्च ।
हता सपुत्राऽस्मि हताश्च पौरास्सुत श्च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ 29 ॥
इमां गिरं दारुणशब्द संश्रितां निशम्य राजाऽपि मुमोह दुःखितः ।
तत स्स शोकं प्रविवेश पार्थिवस्स्वदुष्कृतं चापि पुनस्तदा स्मरन् ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकांडे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
