ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ദ്വിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
ഏവം തു ക്രുദ്ധയാ രാജാ രാമമാത്രാ സശോകയാ ।
ശ്രാവിതഃ പരുഷം വാക്യം ചിംതയാമാസ ദുഃഖിതഃ ॥ 1 ॥
ചിംതയിത്വാ സ ച നൃപോ മുമോഹ വ്യാകുലേംദ്രിയഃ ।
അഥ ദീര്ഘീണ കാലേന സംജ്ഞാമാപ പരംതപഃ ॥ 2 ॥
സ സംജ്ഞാമുപലഭ്യൈവ ദീര്ഘമുഷ്ണം ച നിശ്ശ്വസന് ।
കൌസല്യാം പാര്ശ്വതോ ദൃഷ്ട്വാ പുന ശ്ചിംതാമുപാഗമത് ॥ 3 ॥
തസ്യ ചിംതയമാനസ്യ പ്രത്യാഭാത്കര്മ ദുഷ്കൃതമ് ।
യദനേന കൃതം പൂർവമജ്ഞാനാച്ഛബ്ദവേധിനാ ॥ 4 ॥
അമനാസ്തേന ശോകേന രാമശോകേന ച പ്രഭുഃ ।
ദ്വാഭ്യാമപി മഹാരാജ ശ്ശോകാഭ്യാമന്വതപ്യത ॥ 5 ॥
ദഹ്യാമാന സ്സശോകാഭ്യാം കൌസല്യാമാഹ ഭൂപതിഃ ।
വേപമാനോഽംജലിം കൃത്വാ പ്രസാദാര്ഥമവാങ്മുഖഃ ॥ 6 ॥
പ്രസാദയേ ത്വാം കൌസല്യേ രചിതോഽയം മയാഽംജലിഃ ।
വത്സലാ ചാനൃശംസാ ച ത്വം ഹി നിത്യം പരേഷ്വപി ॥ 7 ॥
ഭര്താ തു ഖലു നാരീണാം ഗുണവാന്നിര്ഗുണോഽപി വാ ।
ധര്മം വിമൃശമാനാനാം പ്രത്യക്ഷം ദേവി ദൈവതമ് ॥ 8 ॥
സാ ത്വം ധര്മപരാ നിത്യം ദൃഷ്ടലോക പരാവരാ ।
നാര്ഹസേ വിപ്രിയം വക്തും ദുഖിഃതാഽപി സുദുഃഖിതമ് ॥ 9 ॥
തദ്വാക്യം കരുണം രാജ്ഞഃ ശ്രുത്വാ ദീനസ്യ ഭാഷിതമ് ।
കൌസല്യാ വ്യസൃജദ്ബാഷ്പം പ്രണാലീവ നവോദകമ് ॥ 10 ॥
സാ മൂര്ധ്നിബധ്വാ രുദതീ രാജ്ഞഃ പദ്മമിവാംജലിമ് ।
സംഭ്രമാദബ്രവീത് ത്രസ്താ ത്വരമാണാക്ഷരം വചഃ ॥ 11 ॥
പ്രസീദ ശിരസാ യാചേ ഭൂമൌ നിപതിതാസ്മി തേ ।
യാചിതാസ്മി ഹതാ ദേവ ക്ഷംതവ്യാഽഹം ന ഹി ത്വയാ ॥ 12 ॥
നൈഷാ ഹി സാ സ്ത്രീ ഭവതി ശ്ലാഘനീയേന ധീമതാ ।
ഉഭയോര്ലോകയോർവീര പത്യാ യാ സമ്സാദ്യതേ ॥ 13 ॥
ജാനാമി ധര്മം ധര്മജ്ഞ ത്വാം ജാനേ സത്യവാദിനമ് ।
പുത്രശോകാര്തയാ തത്തു മയാ കിമപി ഭാഷിതമ് ॥ 14 ॥
ശോകോ നാശയതേ ധൈര്യം ശോകോ നാശയതേ ശ്രുതമ് ।
ശോകോ നാശയതേ സർവം നാസ്തി ശോകസമോ രിപുഃ ॥ 15 ॥
ശക്യ ആപതിത സ്സോഢും പ്രഹാരോ രിപുഹസ്തതഃ ।
സോഢുംമാപതിതശ്ശോകസ്സുസൂക്ഷ്മോഽപി ന ശക്യതേ ॥ 16 ॥
ധര്മജ്ഞാ ശ്ശ്രുതിമംതോഽപി ഛിന്നധര്മാര്ഥസംശയാഃ ।
യതയോ വീര മുഹ്യംതി ശോകസമ്മൂഢചേതസഃ ॥ 17 ॥
വനവാസായ രാമസ്യ പംചരാത്രോഽദ്യ ഗണ്യതേ ।
യ ശ്ശോകഹതഹര്ഷായാഃ പംചവര്ഷോപമോ മമ ॥ 18 ॥
തം ഹി ചിംതയമാനായാ ശ്ശോകോഽയം ഹൃദി വര്ധതേ ।
നദീനാമിവ വേഗേന സമുദ്രസലിലം മഹത് ॥ 19 ॥
ഏവം ഹി കഥയംത്യാസ്തു കൌസല്യായാശ്ശുഭം വചഃ ।
മംദരശ്മിരഭൂത്സൂര്യോ രജനീ ചാഭ്യവര്തത ॥ 20 ॥
തഥാ പ്രസാദിതോ വാക്യൈര്ദേവ്യാ കൌസല്യയാ നൃപഃ ।
ശോകേന ച സമാക്രാംതോ നിദ്രായാ വശംതോമേയിവാന് ॥ 21 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ദ്വിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
