ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵଂ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୟା ରାଜା ରାମମାତ୍ରା ସଶୋକୟା ।
ଶ୍ରାଵିତଃ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ୟଂ ଚିଂତୟାମାସ ଦୁଃଖିତଃ ॥ 1 ॥
ଚିଂତୟିତ୍ଵା ସ ଚ ନୃପୋ ମୁମୋହ ଵ୍ୟାକୁଲେଂଦ୍ରିୟଃ ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘୀଣ କାଲେନ ସଂଜ୍ଞାମାପ ପରଂତପଃ ॥ 2 ॥
ସ ସଂଜ୍ଞାମୁପଲଭ୍ୟୈଵ ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ ।
କୌସଲ୍ୟାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନ ଶ୍ଚିଂତାମୁପାଗମତ୍ ॥ 3 ॥
ତସ୍ୟ ଚିଂତୟମାନସ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାଭାତ୍କର୍ମ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ ।
ୟଦନେନ କୃତଂ ପୂର୍ଵମଜ୍ଞାନାଚ୍ଛବ୍ଦଵେଧିନା ॥ 4 ॥
ଅମନାସ୍ତେନ ଶୋକେନ ରାମଶୋକେନ ଚ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଦ୍ଵାଭ୍ୟାମପି ମହାରାଜ ଶ୍ଶୋକାଭ୍ୟାମନ୍ଵତପ୍ୟତ ॥ 5 ॥
ଦହ୍ୟାମାନ ସ୍ସଶୋକାଭ୍ୟାଂ କୌସଲ୍ୟାମାହ ଭୂପତିଃ ।
ଵେପମାନୋଽଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସାଦାର୍ଥମଵାଙ୍ମୁଖଃ ॥ 6 ॥
ପ୍ରସାଦୟେ ତ୍ଵାଂ କୌସଲ୍ୟେ ରଚିତୋଽୟଂ ମୟାଽଂଜଲିଃ ।
ଵତ୍ସଲା ଚାନୃଶଂସା ଚ ତ୍ଵଂ ହି ନିତ୍ୟଂ ପରେଷ୍ଵପି ॥ 7 ॥
ଭର୍ତା ତୁ ଖଲୁ ନାରୀଣାଂ ଗୁଣଵାନ୍ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଵା ।
ଧର୍ମଂ ଵିମୃଶମାନାନାଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଂ ଦେଵି ଦୈଵତମ୍ ॥ 8 ॥
ସା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପରା ନିତ୍ୟଂ ଦୃଷ୍ଟଲୋକ ପରାଵରା ।
ନାର୍ହସେ ଵିପ୍ରିୟଂ ଵକ୍ତୁଂ ଦୁଖିଃତାଽପି ସୁଦୁଃଖିତମ୍ ॥ 9 ॥
ତଦ୍ଵାକ୍ୟଂ କରୁଣଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନସ୍ୟ ଭାଷିତମ୍ ।
କୌସଲ୍ୟା ଵ୍ୟସୃଜଦ୍ବାଷ୍ପଂ ପ୍ରଣାଲୀଵ ନଵୋଦକମ୍ ॥ 10 ॥
ସା ମୂର୍ଧ୍ନିବଧ୍ଵା ରୁଦତୀ ରାଜ୍ଞଃ ପଦ୍ମମିଵାଂଜଲିମ୍ ।
ସଂଭ୍ରମାଦବ୍ରଵୀତ୍ ତ୍ରସ୍ତା ତ୍ଵରମାଣାକ୍ଷରଂ ଵଚଃ ॥ 11 ॥
ପ୍ରସୀଦ ଶିରସା ୟାଚେ ଭୂମୌ ନିପତିତାସ୍ମି ତେ ।
ୟାଚିତାସ୍ମି ହତା ଦେଵ କ୍ଷଂତଵ୍ୟାଽହଂ ନ ହି ତ୍ଵୟା ॥ 12 ॥
ନୈଷା ହି ସା ସ୍ତ୍ରୀ ଭଵତି ଶ୍ଲାଘନୀୟେନ ଧୀମତା ।
ଉଭୟୋର୍ଲୋକୟୋର୍ଵୀର ପତ୍ୟା ୟା ସମ୍ସାଦ୍ୟତେ ॥ 13 ॥
ଜାନାମି ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଵାଂ ଜାନେ ସତ୍ୟଵାଦିନମ୍ ।
ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତୟା ତତ୍ତୁ ମୟା କିମପି ଭାଷିତମ୍ ॥ 14 ॥
ଶୋକୋ ନାଶୟତେ ଧୈର୍ୟଂ ଶୋକୋ ନାଶୟତେ ଶ୍ରୁତମ୍ ।
ଶୋକୋ ନାଶୟତେ ସର୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଶୋକସମୋ ରିପୁଃ ॥ 15 ॥
ଶକ୍ୟ ଆପତିତ ସ୍ସୋଢୁଂ ପ୍ରହାରୋ ରିପୁହସ୍ତତଃ ।
ସୋଢୁଂମାପତିତଶ୍ଶୋକସ୍ସୁସୂକ୍ଷ୍ମୋଽପି ନ ଶକ୍ୟତେ ॥ 16 ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଶ୍ଶ୍ରୁତିମଂତୋଽପି ଛିନ୍ନଧର୍ମାର୍ଥସଂଶୟାଃ ।
ୟତୟୋ ଵୀର ମୁହ୍ୟଂତି ଶୋକସମ୍ମୂଢଚେତସଃ ॥ 17 ॥
ଵନଵାସାୟ ରାମସ୍ୟ ପଂଚରାତ୍ରୋଽଦ୍ୟ ଗଣ୍ୟତେ ।
ୟ ଶ୍ଶୋକହତହର୍ଷାୟାଃ ପଂଚଵର୍ଷୋପମୋ ମମ ॥ 18 ॥
ତଂ ହି ଚିଂତୟମାନାୟା ଶ୍ଶୋକୋଽୟଂ ହୃଦି ଵର୍ଧତେ ।
ନଦୀନାମିଵ ଵେଗେନ ସମୁଦ୍ରସଲିଲଂ ମହତ୍ ॥ 19 ॥
ଏଵଂ ହି କଥୟଂତ୍ୟାସ୍ତୁ କୌସଲ୍ୟାୟାଶ୍ଶୁଭଂ ଵଚଃ ।
ମଂଦରଶ୍ମିରଭୂତ୍ସୂର୍ୟୋ ରଜନୀ ଚାଭ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 20 ॥
ତଥା ପ୍ରସାଦିତୋ ଵାକ୍ୟୈର୍ଦେଵ୍ୟା କୌସଲ୍ୟୟା ନୃପଃ ।
ଶୋକେନ ଚ ସମାକ୍ରାଂତୋ ନିଦ୍ରାୟା ଵଶଂତୋମେୟିଵାନ୍ ॥ 21 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
