શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ દ્વિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
એવં તુ ક્રુદ્ધયા રાજા રામમાત્રા સશોકયા ।
શ્રાવિતઃ પરુષં વાક્યં ચિંતયામાસ દુઃખિતઃ ॥ 1 ॥
ચિંતયિત્વા સ ચ નૃપો મુમોહ વ્યાકુલેંદ્રિયઃ ।
અથ દીર્ઘીણ કાલેન સંજ્ઞામાપ પરંતપઃ ॥ 2 ॥
સ સંજ્ઞામુપલભ્યૈવ દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિશ્શ્વસન્ ।
કૌસલ્યાં પાર્શ્વતો દૃષ્ટ્વા પુન શ્ચિંતામુપાગમત્ ॥ 3 ॥
તસ્ય ચિંતયમાનસ્ય પ્રત્યાભાત્કર્મ દુષ્કૃતમ્ ।
યદનેન કૃતં પૂર્વમજ્ઞાનાચ્છબ્દવેધિના ॥ 4 ॥
અમનાસ્તેન શોકેન રામશોકેન ચ પ્રભુઃ ।
દ્વાભ્યામપિ મહારાજ શ્શોકાભ્યામન્વતપ્યત ॥ 5 ॥
દહ્યામાન સ્સશોકાભ્યાં કૌસલ્યામાહ ભૂપતિઃ ।
વેપમાનોઽંજલિં કૃત્વા પ્રસાદાર્થમવાઙ્મુખઃ ॥ 6 ॥
પ્રસાદયે ત્વાં કૌસલ્યે રચિતોઽયં મયાઽંજલિઃ ।
વત્સલા ચાનૃશંસા ચ ત્વં હિ નિત્યં પરેષ્વપિ ॥ 7 ॥
ભર્તા તુ ખલુ નારીણાં ગુણવાન્નિર્ગુણોઽપિ વા ।
ધર્મં વિમૃશમાનાનાં પ્રત્યક્ષં દેવિ દૈવતમ્ ॥ 8 ॥
સા ત્વં ધર્મપરા નિત્યં દૃષ્ટલોક પરાવરા ।
નાર્હસે વિપ્રિયં વક્તું દુખિઃતાઽપિ સુદુઃખિતમ્ ॥ 9 ॥
તદ્વાક્યં કરુણં રાજ્ઞઃ શ્રુત્વા દીનસ્ય ભાષિતમ્ ।
કૌસલ્યા વ્યસૃજદ્બાષ્પં પ્રણાલીવ નવોદકમ્ ॥ 10 ॥
સા મૂર્ધ્નિબધ્વા રુદતી રાજ્ઞઃ પદ્મમિવાંજલિમ્ ।
સંભ્રમાદબ્રવીત્ ત્રસ્તા ત્વરમાણાક્ષરં વચઃ ॥ 11 ॥
પ્રસીદ શિરસા યાચે ભૂમૌ નિપતિતાસ્મિ તે ।
યાચિતાસ્મિ હતા દેવ ક્ષંતવ્યાઽહં ન હિ ત્વયા ॥ 12 ॥
નૈષા હિ સા સ્ત્રી ભવતિ શ્લાઘનીયેન ધીમતા ।
ઉભયોર્લોકયોર્વીર પત્યા યા સમ્સાદ્યતે ॥ 13 ॥
જાનામિ ધર્મં ધર્મજ્ઞ ત્વાં જાને સત્યવાદિનમ્ ।
પુત્રશોકાર્તયા તત્તુ મયા કિમપિ ભાષિતમ્ ॥ 14 ॥
શોકો નાશયતે ધૈર્યં શોકો નાશયતે શ્રુતમ્ ।
શોકો નાશયતે સર્વં નાસ્તિ શોકસમો રિપુઃ ॥ 15 ॥
શક્ય આપતિત સ્સોઢું પ્રહારો રિપુહસ્તતઃ ।
સોઢુંમાપતિતશ્શોકસ્સુસૂક્ષ્મોઽપિ ન શક્યતે ॥ 16 ॥
ધર્મજ્ઞા શ્શ્રુતિમંતોઽપિ છિન્નધર્માર્થસંશયાઃ ।
યતયો વીર મુહ્યંતિ શોકસમ્મૂઢચેતસઃ ॥ 17 ॥
વનવાસાય રામસ્ય પંચરાત્રોઽદ્ય ગણ્યતે ।
ય શ્શોકહતહર્ષાયાઃ પંચવર્ષોપમો મમ ॥ 18 ॥
તં હિ ચિંતયમાનાયા શ્શોકોઽયં હૃદિ વર્ધતે ।
નદીનામિવ વેગેન સમુદ્રસલિલં મહત્ ॥ 19 ॥
એવં હિ કથયંત્યાસ્તુ કૌસલ્યાયાશ્શુભં વચઃ ।
મંદરશ્મિરભૂત્સૂર્યો રજની ચાભ્યવર્તત ॥ 20 ॥
તથા પ્રસાદિતો વાક્યૈર્દેવ્યા કૌસલ્યયા નૃપઃ ।
શોકેન ચ સમાક્રાંતો નિદ્રાયા વશંતોમેયિવાન્ ॥ 21 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે દ્વિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
