శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ అష్టనవతితమస్సర్గః ।
హన్యమానేబలేతూర్ణమన్యోన్యంతేమహామృథే ।
సరసీవమహాఘర్మేసోపక్షీణేబభూవతుః ॥ 1 ॥
స్వబలస్యవిఘాతేనవిరూపాక్ష్వధేన చ ।
బభూవద్విగుణంక్రుద్ధోరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 2 ॥
ప్రక్షీణంతుబలందృష్టవావధ్యమానంవలీముఖైః ।
బభూవాస్యవ్యథాయుద్ధేప్రేక్ష్యదైవవిపర్యయమ్ ॥ 3 ॥
ఉవాచ చ సమీపస్థంమహోదరమరిందమమ్ ।
అస్మిన్కాలేమహాబాహోజయాశాత్వయిమేస్థితా ॥ 4 ॥
జహిశత్రుచమూంవీరదర్శయాద్యపరాక్రమమ్ ।
భర్తృపిండస్యకాలోఽఽయంనిర్దేష్టుంసాధుయుధ్యతామ్ ॥ 5 ॥
వేగన్ చక్రే మహాబాహుః సముద్ర ఇవ పర్వణి ।
ఆయసం పరిఘన్ గృహ్య సూర్యరశ్మిసమప్రభమ్ ॥ 6 ॥
తతస్సకదనంచక్రేవానరాణాంమహాబలః ।
భర్తృవాక్యేనతేజస్వీస్వేనవీర్యేణచోదితః ॥ 7 ॥
వానరాశ్చమహాసత్త్వాఃప్రగృహ్వఃవిపులాశశిలాః ।
ప్రవిశ్యారిబలంభీమంజఘ్నుస్తేరజనీచరాన్ ॥ 8 ॥
మహోదరస్తుసంకృద్ధశ్శరైఃకాంచనభూషణైః ।
చిచ్ఛేదపాణిపాదోరున్వానరాణాంమహాహవే ॥ 9 ॥
తతస్తేవానరాస్సర్వేరాక్షసైరర్దితాభృశమ్ ।
దిశోదశద్రుతాఃకేచిత్కేచిత్సుగ్రీవమాశ్రితాః ॥ 10 ॥
ప్రభగ్నాంసమరేదృష్టవావానరాణాంమహాచమూమ్ ।
అభిదుద్రావసుగ్రీవోమహోదరమనంతరమ్ ॥ 11 ॥
ప్రగృహ్యవిపులాంఘోరాంమహీధరసమాంశిలామ్ ।
చిక్షేప స మహాతేజాస్తద్వధాయహరీశ్వరః ॥ 12 ॥
తామాపతతనీంసహసాశిలాందృష్టవామహోదరః ।
అసంభ్రాంతస్తతోబాణైర్నిర్బిభేదదురాసదామ్ ॥ 13 ॥
రక్షసాతేనబాణౌఘైర్నికృత్తాసాసహస్రధా ।
నిపపాతశిలాభూమౌగృధ్రచక్రమివాకులమ్ ॥ 14 ॥
తాంతుభిన్నాంశిలాందృష్టవాసుగ్రీవఃక్రోధమూర్ఛితః ।
సాలముత్పాట్యచిక్షేపరాక్షసేరణమూర్థని ॥ 15 ॥
శరైశ్చవిదదారైనంశూరఃపరపురంజయః ।
స దదర్శతతఃక్రుద్ధఃపరిఘంపతితంభువి ॥ 16 ॥
ఆవిధ్యతు స తందీప్తంపరిఘంతస్యదర్శయన్ ।
పరిఘాగ్రేణవేగేనజఘానాస్యహయోత్తమాన్ ॥ 17 ॥
తస్మాద్ధతహయావదీరఃసోఽఽవప్లుత్యమహారథాత్ ।
గదాంజగ్రాహసంక్రుద్ధోరాక్షసోఽఽథమహోదరః ॥ 18 ॥
గదాపరిఘహస్తౌతౌయుధివీరౌసమీయతుః ।
నర్దంతౌగోవృషప్రఖ్యౌఘనావివసవిద్యుతౌ ॥ 19 ॥
తతఃక్రుద్ధోగదాంతస్యైచిక్షేపరజనీచరః ।
జ్వలతనీంభాస్కరాభాసాంసుగ్రీవాయమహోదరః ॥ 20 ॥
గదాంతాంసుమహాఘోరామాపతతనీంమహాబలః ।
సుగ్రీవోరోషతామ్రాక్షస్సముద్యమ్యమహాహవే ॥ 21 ॥
ఆజఘానగదాంతస్యపరిఘేణహరీశ్వర ।
పపాత స గదోద్భిన్నఃపరిఘస్తస్యభూతలే ॥ 22 ॥
తతోజగ్రాహతేజస్వీసుగ్రీవోవసుధాతలాత్ ।
ఆయసంముసలంఘోరంసర్వతోహేమభూషితమ్ ॥ 23 ॥
స తముద్యమ్యచిక్షేపసోఽఽప్యన్యాంవ్యాక్షిపద్గదామ్ ।
భిన్నావన్యోన్యమాసాద్యపేతతుద్దరణీతలే ॥ 24 ॥
తతోగ్నప్రహరణౌముష్టిభ్యాంతౌసమీయతుః ।
తేజోబలసమావిష్టౌదీప్తావివహుతాశనౌ ॥ 25 ॥
జఘ్నతుస్తౌతదాన్యోన్యంవేదతుశ్చపునఃపునః ।
తలైశ్చాన్యోన్యమహత్యపేతతుశ్చమహీతలే ॥ 26 ॥
ఉత్పేతతుస్తతస్తూర్ణంజఘ్నతుశ్చపరస్పరమ్ ।
భుజైశ్చిక్షిపతుర్వీరావన్యోన్యమపరాజితౌ ॥ 27 ॥
జగ్మతుస్తౌశ్రమంవీరౌబాహుయుధేపరంతపౌ ।
అజహారతదాఖడగమదూరపరివర్తినమ్ ॥ 28 ॥
రాక్షసశ్చర్మణాసార్ధంమహావేగోమహోదరః ।
థైవ చ మహాఖడగంచర్మణాపతితంసహ ॥ 29 ॥
జగ్రాహవానరశ్రేష్ఠస్సుగ్రీవోవేగవత్తరః ।
తౌతురోషపరీతాంగౌనర్దంతావభ్యధావతామ్ ॥ 30 ॥
ఉద్యతాసీరణేహృష్టావుభౌశస్త్రవిశారదౌ ।
దక్షిణంమండలంచోభౌసుతూర్ణంసంపరీయతుః ॥ 31 ॥
అన్యోన్యమభిసంకృద్ధౌ జయే ప్రణిహితావుభౌ ।
తుశూరోమహావేగోవీర్యశ్లాఘీమహోదరః ॥ 32 ॥
మహాచర్మణితంఖడగంపాతయామాసదుర్మతిః ।
లగ్నముత్కర్షతఃఖడగంఖడగేనకపికుంజరః ॥ 33 ॥
జహారసశిరస్త్రాణంకుండలోపహితంశిరః ।
నికృత్తశిరసస్తస్యపతితస్యమహీతలే ॥ 34 ॥
తద్బలంరాక్షసేంద్రస్యదృష్టవాతత్ర న తిష్టతే ।
హత్వాంతంవానరైస్సార్ధంననాదముదితోహరిః ॥ 35 ॥
చుక్రోధ చ దశగ్రీవోబభౌహృష్టశ్చరాఘవః ।
విషణ్ణవదనాస్సర్వేరాక్షసాదీనచేతసః ॥ 36 ॥
విద్రవంతితతస్సర్వేభయవిత్రస్తచేతసః ।
మహోదరంతంన్వీపాత్యభూమౌమహాగిరేఃకీర్ణమివైకదేశమ్ ।
సూర్యాత్మజస్తత్రరరాజలక్ష్మ్యసూర్యస్స్వతేజోభిరివాప్రధృష్యః ॥ 37 ॥
అథవిజయమవాప్యవానరేంద్రస్సమరముఖేసురసిద్ధయక్షసంఘై ।
అన్వితలగతైశ్చభూతసంఘైర్హర్షరుషసమాకులితైస్తుతోమహాత్మా ॥ 38 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే అష్టనవతితమస్సర్గః ॥
