śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha aṣṭāviṃśassargaḥ ।
sa ēvaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajñō dharmavatsalaḥ ।
na nētuṃ kurutē buddhiṃ vanē duḥkhāni chintayan ॥ 1 ॥
sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalōchanām ।
nivartanārthē dharmātmā vākyamētaduvācha ha ॥ 2 ॥
sītē mahākulīnā'si dharmē cha niratā sadā ।
ihā'chara svadharmaṃ tvaṃ mē yathā manasassukham ॥ 3 ॥
sītē yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'balē ।
vanē hi bahavō dōṣā vadatastānnibōdha mē ॥ 4 ॥
sītē vimuchyatāmēṣā vanavāsakṛtā matiḥ ।
bahudōṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhīyatē ॥ 5 ॥
hitabuddhyā khalu vachō mayaitadabhidhīyatē ।
sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhamēva sadā vanam ॥ 6 ॥
girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām ।
siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrōtuṃ duḥkhamatō vanam ॥ 7 ॥
krīḍamānāścha visrabdhā mattā śśūnyē mahāmṛgāḥ ।
dṛṣṭvā samabhivartantē sītē duḥkhamatō vanam ॥ 8 ॥
sagrāhā ssaritaśchaiva paṅkavatyassu dustarāḥ ।
mattairapi gajairnityamatō duḥkhataraṃ vanam ॥ 9 ॥
latākaṇṭakasaṅkīrṇāḥ kṛkavākūpanāditāḥ ।
nirapāścha sudurgāścha mārgā duḥkhamatō vanam ॥ 10 ॥
supyatē parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtalē ।
rātriṣu śramakhinnēna tasmādduḥkhataraṃ vanam ॥ 11 ॥
ahōrātraṃ cha santōṣaḥ kartavyō niyatātmanā ।
phalairvṛkṣāvapatitai ssītē duḥkhamatō vanam ॥ 12 ॥
upavāsaścha kartavyō yathā prāṇēna maithili ।
jaṭābhāraścha kartavyō valkalāmbaradhāriṇā ॥ 13 ॥
dēvatānāṃ pitrūṇāṃ kartavyaṃ vidhipūrvakam ।
prāptānāmatithīnāṃ cha nityaśaḥ pratipūjanam ॥ 14 ॥
kāryastrirabhiṣēkaścha kālē kālē cha nityaśaḥ ।
charatā niyamēnaiva tasmāddhuḥkhataraṃ vanam ॥ 15 ॥
upahāraścha kartavyaḥ kusumai ssvayamāhṛtaiḥ ।
ārṣēṇa vidhinā vēdyāṃ bālē duḥkhamatō vanam ॥ 16 ॥
yathālabdhēna kartavyaḥ santōṣastēna maithili ।
yatāhārairvanacharai rnityaṃ duḥkhamatō vanam ॥ 17 ॥
atīva vātāstimiraṃ bubhukṣā chātra nityaśaḥ ।
bhayāni cha mahāntyatra tatō duḥkhataraṃ vanam ॥ 18 ॥
sarīsṛpāścha bahavō bahurūpāścha bhāmini ।
charanti pṛthivīṃ darpāttatō duḥkhataraṃ vanam ॥ 19 ॥
nadī nilayanā ssarpā nadīkuṭilagāminaḥ ।
tiṣaṭhntyāvṛtya panthānaṃ tatō duḥkhataraṃ vanam ॥ 20 ॥
pataṅgā vṛśchikāḥ kīṭā daṃśāścha maśakai ssaha ।
bādhantē nityamabalē sarvaṃ duḥkhamatō vanam ॥ 21 ॥
drumāḥ kaṇṭakinaśchaiva kuśāḥ kāśāścha bhāmini ।
vanē vyākulaśākhāgrāstēna duḥkhataraṃ vanam ॥ 22 ॥
kāyaklēśāścha bahavō bhayāni vividhāni cha ।
araṇyavāsē vasatō duḥkhamēva tatō vanam ॥ 23 ॥
krōdhalōbhau vimōktavyau kartavyā tapasē matiḥ ।
na bhētavyaṃ cha bhētavyē nityaṃ duḥkhamatō vanam ॥ 24 ॥
tadalaṃ tē vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava ।
vimṛśanniha paśyāmi bahudōṣataraṃ vanam ॥ 25 ॥
vanantu nētuṃ na kṛtā matistadā babhūva rāmēṇa yadā mahātmanā ।
na tasya sītā vachanaṃ chakāra ta ttatō'bravīdrāmamidaṃ suduḥkhitā ॥ 26 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭāviṃśassargaḥ ॥