śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ ।
tatassumantramaikṣvākaḥ pīḍitō'tra pratijñayā ।
sabāṣpamatiniśśvaśya jagādēdaṃ punaḥ punaḥ ॥ 1 ॥
sūta ratnasusampūrṇā chaturvidhabalā chamūḥ ।
rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām ॥ 2 ॥
rūpājīvāścha vādinyō vaṇijaścha mahādhanāḥ ।
śōbhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ ॥ 3 ॥
āyudhāni cha mukhyāni nāgarā śśakaṭāni cha ।
anugachChantu kākutsthaṃ vyādhāśchāraṇya gōcharāḥ ॥ 4 ॥
nighnan mṛgān kuñjarāṃścha pibaṃśchāraṇyakaṃ madhu ।
nadīścha vividhāḥ paśyanna rājyasya smariṣyati ॥ 5 ॥
dhānyakōśaścha yaḥ kaśchiddhanakōśaścha māmakaḥ ।
tau rāmamanugachChētāṃ vasantaṃ nirjanē vanē ॥ 6 ॥
yajan puṇyēṣu dēśēṣu visṛjaṃ śchāptadakṣiṇāḥ ।
ṛṣibhiścha samāgamya pravatsyati sukhaṃ vanē ॥ 7 ॥
bharataścha mahābāhurayōdhyāṃ pālayiṣyati ।
sarvakāmaiḥ saha śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatāmiti ॥ 8 ॥
ēvaṃ bruvati kākutsthē kaikēyyā bhaya māgatam ।
mukhaṃ chāpyagamachChōṣaṃ svaraśchāpi nyarudhyata ॥ 9 ॥
sā viṣaṇṇā cha santrastā mukhēna pariśuṣyatā ।
rājānamēvābhimukhī kaikēyī vākyamabravīt ॥ 10 ॥
rājyaṃ gatajanaṃ sādhō pītamaṇḍāṃ surāmiva ।
nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharatō nābhipatsyatē ॥ 11 ॥
kaikēyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyāmatidāruṇām ।
rājā daśarathō vākyamuvāchāyatalōchanām ॥ 12 ॥
vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri mā'hitē ।
anāryē kṛtyamārabdhaṃ kiṃ na pūrvamupārudhaḥ ॥ 13 ॥
tasyaitatkrōdhasaṃyuktamuktaṃ śrutvā varāṅganā ।
kaikēyī dviguṇaṃ kruddhā rājānamidamabravīt ॥ 14 ॥
vaiva vaṃśē sagarō jyēṣṭhaṃ putramupārudhat ।
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati ॥ 15 ॥
ēvamuktō dhigityēva rājā daśarathō'bravīt ।
vrīḍitaścha janassarva ssā cha taṃ nāvabudhyata ॥ 16 ॥
asamañjō gṛhītvā tu krīḍataḥ pathi bālakān ।
sarayvāḥ prakṣipannapsu ramatē tēna durmatiḥ ॥ 17 ॥
taṃ dṛṣṭvā nāgarā ssarvē kṛddhā rājānamabruvan ।
asamañjaṃ vṛṇīṣvaikamasmānvā rāṣṭravardhana ॥ 18 ॥
tānuvācha tatō rājā kinnimittamidaṃ bhayam ।
tāśchāpi rājñā sampṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayō'bruvan ॥ 19 ॥
ḍakrīḍatastvēṣa naḥ putrān bālānudbhrāntachētanaḥ ।
sarayvāṃ prakṣipanmaurkhyādatulāṃ prītimaśnutē ॥ 20 ॥
sa tāsāṃ vachanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipaḥ ।
taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ tēṣāṃ priyachikīrṣayā ॥ 21 ॥
taṃ yānaṃ śīghramārōpya sabhāryaṃ saparichChadam ।
yāvajjīvaṃ vivāsyō'yamiti svānanvaśātpitā ॥ 22 ॥
sa phālapiṭakaṃ gṛhya giridurgāṇyalōḍayat ।
diśa ssarvāstvanucharan sa yathā pāpakarmakṛt ॥ 23 ॥
ityēnamatyajadrājā sagarō vai sudhārmikaḥ ।
rāmaḥ kimakarōtpāpaṃ yēnaivamuparudhyatē ॥ 24 ॥
na hi kañchana paśyāmō rāghavasyāguṇaṃ vayam ।
durlabhō hyasya niraya śśaśāṅkasyēva kalmaṣam ॥ 25 ॥
athavā dēvi dōṣaṃ tvaṃ kañchitpaśyasi rāghavē ।
tamadya brūhi tatvēna tadā rāmō vivāsyatām ॥ 26 ॥
aduṣṭasya hi santyāgaḥ satpathē niratasya cha ।
nirdahēdapi śakrasya dyutiṃ dharmanirōdhanāt ॥ 27 ॥
tadalaṃ dēvi rāmasya śriyā vihatayā tvayā ।
lōkatō'pi hi tē rakṣyaḥ parivādaḥ śubhānanē ॥ 28 ॥
śrutvā tu siddhārthavachō rājā śrāntatarasvanaḥ ।
śōkōpahatayā vāchā kaikēyīmidamabravīt ॥ 29 ॥
ētadvachō nēchChasi pāpavṛttē hitaṃ na jānāsi mamātmanō vā ।
āsthāya mārgaṃ kṛpaṇaṃ kuchēṣṭā chēṣṭā hi tē sādhupathādapētā ॥ 30 ॥
anuvrajiṣyāmyahamadya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ cha ।
sahaiva rājñā bharatēna cha tvaṃ yathāsukhaṃ bhuṅkṣva chirāya rājyam ॥ 31 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaṭtriṃśassargaḥ ॥