śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ṣaṭchatvāriṃśassargaḥ ।
tatastu tamasātīraṃ ramyamāśritya rāghavaḥ ।
sītāmudvīkṣya saumitrimidaṃ vachanamabravīt ॥ 1 ॥
iyamadya niśā pūrvā saumitrē prahitā vanam ।
vanavāsasya bhadraṃ tē sa nōtkaṇṭhitumarhasi ॥ 2 ॥
paśya śūnyānyaraṇyāni rudantīva samantataḥ ।
yathānilayamāyadbhirnilīnāni mṛgadvijaiḥ ॥ 3 ॥
adyāyōdhyā tu nagarī rājadhānī piturmama ।
sastrīpuṃsā gatānasmāñśōchiṣyati na saṃśayaḥ ॥ 4 ॥
anuraktā hi manujā rājānaṃ bahubhirguṇaiḥ ।
tvāṃ cha māṃ cha naravyāghra śatrughna bharatau tathā ॥ 5 ॥
pitaraṃ chānuśōchāmi mātaraṃ cha yaśasvinīm ।
api vāndhau bhavētāṃ tu rudantau tāvabhīkṣṇaśaḥ ॥ 6 ॥
bharataḥ khalu dharmātmā pitaraṃ mātaraṃ cha mē ।
dharmārthakāmasahitairvākyairvāśvāsayiṣyati ॥ 7 ॥
bharatasyānṛśaṃsatvaṃ vichintyāhaṃ punaḥ punaḥ ।
nānuśōchāmi pitaraṃ mātaraṃ chāpi lakṣmaṇa ॥ 8 ॥
tvayā kāryaṃ naravyāghra māmanuvrajatā kṛtam ।
anvēṣṭavyā hi vaidēhyā rakṣaṇārthē sahāyatā ॥ 9 ॥
adbhirēva tu saumitrē vatsyāmyadya niśāmimām ।
ētadhdi rōchatē mahyaṃ vanyē'pi vividhē sati ॥ 10 ॥
ēvamuktvā tu saumitriṃ sumantramapi rāghavaḥ ।
apramattastvamaśvēṣu bhava saumyētyuvācha ha ॥ 11 ॥
sō'śvānsumantraḥ saṃyamya sūryē'staṃ samupāgatē ।
prabhūtayavasān kṛtvā babhūva pratyanantaraḥ ॥ 12 ॥
upāsya tu śivāṃ sandhyāṃ dṛṣṭvā rātrimupasthitām ।
rāmasya śayanaṃ chakrē sūtaḥ saumitriṇā saha ॥ 13 ॥
tāṃ śayyāṃ tamasātīrē vīkṣya vṛkṣadalaiḥ kṛtām ।
rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sabhāryassaṃvivēśa ha ॥ 14 ॥
sabhāryaṃ samprasuptaṃ taṃ bhrātaraṃ vīkṣya lakṣmaṇaḥ ।
kathayāmāsa sūtāya rāmasya vividhān guṇān ॥ 15 ॥
jāgratō hyēva tāṃ rātriṃ saumitrēruditō raviḥ ।
sūtasya tamasātīrē rāmasya bruvatō guṇān ॥ 16 ॥
gōkulākulatīrāyāstamasāyā vidūrataḥ ।
avasattatra tāṃ rātriṃ rāmaḥ prakṛtibhissaha ॥ 17 ॥
utthāya sa mahātējāḥ prakṛtīstā niśāmya cha ।
abravīdbhrātaraṃ rāmō lakṣmaṇaṃ puṇyalakṣaṇam ॥ 18 ॥
asmadvyapēkṣān saumitrē nirapēkṣān gṛhēṣvapi ।
vṛkṣamūlēṣu saṃsuptān paśya lakṣmaṇa sāmpratam ॥ 19 ॥
yathaitē niyamaṃ paurāḥ kurvantyasmannivartanē ।
api prāṇānnyasiṣyanti na tu tyakṣyanti niśchayam ॥ 20 ॥
yāvadēva tu saṃsuptā stāvadēva vayaṃ laghu ।
rathamāruhya gachChāmaḥ panthānamakutōbhayam ॥ 21 ॥
atō bhūyō'pi nēdānīmikṣvākupuravāsinaḥ ।
svapēyuranuraktā māṃ vṛkṣamūlāni saṃśritāḥ ॥ 22 ॥
paurā hyātmakṛtādduḥkhādvipramōchyā nṛpātmajaiḥ ।
na tu khalvātmanā yōjyā duḥkhēna puravāsinaḥ ॥ 23 ॥
abravīllakṣmaṇō rāmaṃ sākṣāddharmamivasthitam ।
rōchatē mē tathā prājña kṣipra māruhyatāmiti ॥ 24 ॥
atha rāmō'bravīchChrīmānsumantraṃ yujyatāṃ rathaḥ ।
gamiṣyāmi tatō'raṇyaṃ gachCha śīghramitaḥ prabhō ॥ 25 ॥
sūtastata ssattvaritaḥ syandanaṃ tairhayōttamaiḥ ।
yōjayitvrā'tha rāmāya prāñjaliḥ pratyavēdayat ॥ 26 ॥
ayaṃ yuktō mahābāhō rathastē rathināṃ vara ।
tvamārōhasva bhadraṃ tē sasīta ssahalakṣmaṇaḥ ॥ 27 ॥
taṃ syandanamadhiṣṭhāya rāghava ssaparichChadaḥ ।
śīghragāmākulāvartāṃ tamasāmatarannadīm ॥ 28 ॥
sa santīrya mahābāhuḥ śrīmān śivamakaṇṭakam ।
prāpadyata mahāmārgamabhayaṃ bhayadarśinām ॥ 29 ॥
mōhanārthaṃ tu paurāṇāṃ sūtaṃ rāmō'bravīdvachaḥ ।
udaṅmukhaḥ prayāhi tvaṃ rathamāsthāya sārathē ॥ 30 ॥
muhūrtaṃ tvaritaṃ gatvā nivartaya rathaṃ punaḥ ।
yathā na vidyuḥ paurā māṃ tathā kuru samāhitaḥ ॥ 31 ॥
rāmasya vachanaṃ śrutvā tathā chakrē sa sārathiḥ ।
pratyāgamya cha rāmasya syandanaṃ pratyavēdayat ॥ 32 ॥
tau samprayuktaṃ tu rathaṃ samāsthitau tadā sasītau raghuvaṃśavardhanau ।
prachōdayāmāsa tatasturaṅgamān sa sārathiryēna pathā tapōvanam ॥ 33 ॥
tata ssamāsthāya rathaṃ mahārathaḥ sasārathirdāśarathirvanaṃ yayau ।
udaṅmukhaṃ taṃ tu rathaṃ chakāra sa prayāṇamāṅgalya nimittadarśanāt ॥ 34 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaṭchatvāriṃśassargaḥ ॥