ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ତୁ ତମସାତୀରଂ ରମ୍ୟମାଶ୍ରିତ୍ୟ ରାଘଵଃ ।
ସୀତାମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ସୌମିତ୍ରିମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଇୟମଦ୍ୟ ନିଶା ପୂର୍ଵା ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରହିତା ଵନମ୍ ।
ଵନଵାସସ୍ୟ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ ନୋତ୍କଂଠିତୁମର୍ହସି ॥ 2 ॥
ପଶ୍ୟ ଶୂନ୍ୟାନ୍ୟରଣ୍ୟାନି ରୁଦଂତୀଵ ସମଂତତଃ ।
ୟଥାନିଲୟମାୟଦ୍ଭିର୍ନିଲୀନାନି ମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ ॥ 3 ॥
ଅଦ୍ୟାୟୋଧ୍ୟା ତୁ ନଗରୀ ରାଜଧାନୀ ପିତୁର୍ମମ ।
ସସ୍ତ୍ରୀପୁଂସା ଗତାନସ୍ମାଞ୍ଶୋଚିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ 4 ॥
ଅନୁରକ୍ତା ହି ମନୁଜା ରାଜାନଂ ବହୁଭିର୍ଗୁଣୈଃ ।
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ୟାଘ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତୌ ତଥା ॥ 5 ॥
ପିତରଂ ଚାନୁଶୋଚାମି ମାତରଂ ଚ ୟଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଅପି ଵାଂଧୌ ଭଵେତାଂ ତୁ ରୁଦଂତୌ ତାଵଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ ॥ 6 ॥
ଭରତଃ ଖଲୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିତରଂ ମାତରଂ ଚ ମେ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତୈର୍ଵାକ୍ୟୈର୍ଵାଶ୍ଵାସୟିଷ୍ୟତି ॥ 7 ॥
ଭରତସ୍ୟାନୃଶଂସତ୍ଵଂ ଵିଚିଂତ୍ୟାହଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ନାନୁଶୋଚାମି ପିତରଂ ମାତରଂ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 8 ॥
ତ୍ଵୟା କାର୍ୟଂ ନରଵ୍ୟାଘ୍ର ମାମନୁଵ୍ରଜତା କୃତମ୍ ।
ଅନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ୟା ହି ଵୈଦେହ୍ୟା ରକ୍ଷଣାର୍ଥେ ସହାୟତା ॥ 9 ॥
ଅଦ୍ଭିରେଵ ତୁ ସୌମିତ୍ରେ ଵତ୍ସ୍ୟାମ୍ୟଦ୍ୟ ନିଶାମିମାମ୍ ।
ଏତଧ୍ଦି ରୋଚତେ ମହ୍ୟଂ ଵନ୍ୟେଽପି ଵିଵିଧେ ସତି ॥ 10 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ସୁମଂତ୍ରମପି ରାଘଵଃ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତସ୍ତ୍ଵମଶ୍ଵେଷୁ ଭଵ ସୌମ୍ୟେତ୍ୟୁଵାଚ ହ ॥ 11 ॥
ସୋଽଶ୍ଵାନ୍ସୁମଂତ୍ରଃ ସଂୟମ୍ୟ ସୂର୍ୟେଽସ୍ତଂ ସମୁପାଗତେ ।
ପ୍ରଭୂତୟଵସାନ୍ କୃତ୍ଵା ବଭୂଵ ପ୍ରତ୍ୟନଂତରଃ ॥ 12 ॥
ଉପାସ୍ୟ ତୁ ଶିଵାଂ ସଂଧ୍ୟାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାତ୍ରିମୁପସ୍ଥିତାମ୍ ।
ରାମସ୍ୟ ଶୟନଂ ଚକ୍ରେ ସୂତଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ ॥ 13 ॥
ତାଂ ଶୟ୍ୟାଂ ତମସାତୀରେ ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ଵୃକ୍ଷଦଲୈଃ କୃତାମ୍ ।
ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସାର୍ଧଂ ସଭାର୍ୟସ୍ସଂଵିଵେଶ ହ ॥ 14 ॥
ସଭାର୍ୟଂ ସଂପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
କଥୟାମାସ ସୂତାୟ ରାମସ୍ୟ ଵିଵିଧାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ॥ 15 ॥
ଜାଗ୍ରତୋ ହ୍ୟେଵ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସୌମିତ୍ରେରୁଦିତୋ ରଵିଃ ।
ସୂତସ୍ୟ ତମସାତୀରେ ରାମସ୍ୟ ବ୍ରୁଵତୋ ଗୁଣାନ୍ ॥ 16 ॥
ଗୋକୁଲାକୁଲତୀରାୟାସ୍ତମସାୟା ଵିଦୂରତଃ ।
ଅଵସତ୍ତତ୍ର ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ରାମଃ ପ୍ରକୃତିଭିସ୍ସହ ॥ 17 ॥
ଉତ୍ଥାୟ ସ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରକୃତୀସ୍ତା ନିଶାମ୍ୟ ଚ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତରଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁଣ୍ୟଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 18 ॥
ଅସ୍ମଦ୍ଵ୍ୟପେକ୍ଷାନ୍ ସୌମିତ୍ରେ ନିରପେକ୍ଷାନ୍ ଗୃହେଷ୍ଵପି ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲେଷୁ ସଂସୁପ୍ତାନ୍ ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାଂପ୍ରତମ୍ ॥ 19 ॥
ୟଥୈତେ ନିୟମଂ ପୌରାଃ କୁର୍ଵଂତ୍ୟସ୍ମନ୍ନିଵର୍ତନେ ।
ଅପି ପ୍ରାଣାନ୍ନ୍ୟସିଷ୍ୟଂତି ନ ତୁ ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟଂତି ନିଶ୍ଚୟମ୍ ॥ 20 ॥
ୟାଵଦେଵ ତୁ ସଂସୁପ୍ତା ସ୍ତାଵଦେଵ ଵୟଂ ଲଘୁ ।
ରଥମାରୁହ୍ୟ ଗଚ୍ଛାମଃ ପଂଥାନମକୁତୋଭୟମ୍ ॥ 21 ॥
ଅତୋ ଭୂୟୋଽପି ନେଦାନୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁପୁରଵାସିନଃ ।
ସ୍ଵପେୟୁରନୁରକ୍ତା ମାଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲାନି ସଂଶ୍ରିତାଃ ॥ 22 ॥
ପୌରା ହ୍ୟାତ୍ମକୃତାଦ୍ଦୁଃଖାଦ୍ଵିପ୍ରମୋଚ୍ୟା ନୃପାତ୍ମଜୈଃ ।
ନ ତୁ ଖଲ୍ଵାତ୍ମନା ୟୋଜ୍ୟା ଦୁଃଖେନ ପୁରଵାସିନଃ ॥ 23 ॥
ଅବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମମିଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ରୋଚତେ ମେ ତଥା ପ୍ରାଜ୍ଞ କ୍ଷିପ୍ର ମାରୁହ୍ୟତାମିତି ॥ 24 ॥
ଅଥ ରାମୋଽବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ସୁମଂତ୍ରଂ ୟୁଜ୍ୟତାଂ ରଥଃ ।
ଗମିଷ୍ୟାମି ତତୋଽରଣ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମିତଃ ପ୍ରଭୋ ॥ 25 ॥
ସୂତସ୍ତତ ସ୍ସତ୍ତ୍ଵରିତଃ ସ୍ୟଂଦନଂ ତୈର୍ହୟୋତ୍ତମୈଃ ।
ୟୋଜୟିତ୍ଵ୍ରାଽଥ ରାମାୟ ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପ୍ରତ୍ୟଵେଦୟତ୍ ॥ 26 ॥
ଅୟଂ ୟୁକ୍ତୋ ମହାବାହୋ ରଥସ୍ତେ ରଥିନାଂ ଵର ।
ତ୍ଵମାରୋହସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସସୀତ ସ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 27 ॥
ତଂ ସ୍ୟଂଦନମଧିଷ୍ଠାୟ ରାଘଵ ସ୍ସପରିଚ୍ଛଦଃ ।
ଶୀଘ୍ରଗାମାକୁଲାଵର୍ତାଂ ତମସାମତରନ୍ନଦୀମ୍ ॥ 28 ॥
ସ ସଂତୀର୍ୟ ମହାବାହୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିଵମକଂଟକମ୍ ।
ପ୍ରାପଦ୍ୟତ ମହାମାର୍ଗମଭୟଂ ଭୟଦର୍ଶିନାମ୍ ॥ 29 ॥
ମୋହନାର୍ଥଂ ତୁ ପୌରାଣାଂ ସୂତଂ ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।
ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରୟାହି ତ୍ଵଂ ରଥମାସ୍ଥାୟ ସାରଥେ ॥ 30 ॥
ମୁହୂର୍ତଂ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା ନିଵର୍ତୟ ରଥଂ ପୁନଃ ।
ୟଥା ନ ଵିଦ୍ୟୁଃ ପୌରା ମାଂ ତଥା କୁରୁ ସମାହିତଃ ॥ 31 ॥
ରାମସ୍ୟ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ସାରଥିଃ ।
ପ୍ରତ୍ୟାଗମ୍ୟ ଚ ରାମସ୍ୟ ସ୍ୟଂଦନଂ ପ୍ରତ୍ୟଵେଦୟତ୍ ॥ 32 ॥
ତୌ ସଂପ୍ରୟୁକ୍ତଂ ତୁ ରଥଂ ସମାସ୍ଥିତୌ ତଦା ସସୀତୌ ରଘୁଵଂଶଵର୍ଧନୌ ।
ପ୍ରଚୋଦୟାମାସ ତତସ୍ତୁରଂଗମାନ୍ ସ ସାରଥିର୍ୟେନ ପଥା ତପୋଵନମ୍ ॥ 33 ॥
ତତ ସ୍ସମାସ୍ଥାୟ ରଥଂ ମହାରଥଃ ସସାରଥିର୍ଦାଶରଥିର୍ଵନଂ ୟୟୌ ।
ଉଦଙ୍ମୁଖଂ ତଂ ତୁ ରଥଂ ଚକାର ସ ପ୍ରୟାଣମାଂଗଲ୍ୟ ନିମିତ୍ତଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 34 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
