શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તતસ્તુ તમસાતીરં રમ્યમાશ્રિત્ય રાઘવઃ ।
સીતામુદ્વીક્ષ્ય સૌમિત્રિમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
ઇયમદ્ય નિશા પૂર્વા સૌમિત્રે પ્રહિતા વનમ્ ।
વનવાસસ્ય ભદ્રં તે સ નોત્કંઠિતુમર્હસિ ॥ 2 ॥
પશ્ય શૂન્યાન્યરણ્યાનિ રુદંતીવ સમંતતઃ ।
યથાનિલયમાયદ્ભિર્નિલીનાનિ મૃગદ્વિજૈઃ ॥ 3 ॥
અદ્યાયોધ્યા તુ નગરી રાજધાની પિતુર્મમ ।
સસ્ત્રીપુંસા ગતાનસ્માઞ્શોચિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ 4 ॥
અનુરક્તા હિ મનુજા રાજાનં બહુભિર્ગુણૈઃ ।
ત્વાં ચ માં ચ નરવ્યાઘ્ર શત્રુઘ્ન ભરતૌ તથા ॥ 5 ॥
પિતરં ચાનુશોચામિ માતરં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
અપિ વાંધૌ ભવેતાં તુ રુદંતૌ તાવભીક્ષ્ણશઃ ॥ 6 ॥
ભરતઃ ખલુ ધર્માત્મા પિતરં માતરં ચ મે ।
ધર્માર્થકામસહિતૈર્વાક્યૈર્વાશ્વાસયિષ્યતિ ॥ 7 ॥
ભરતસ્યાનૃશંસત્વં વિચિંત્યાહં પુનઃ પુનઃ ।
નાનુશોચામિ પિતરં માતરં ચાપિ લક્ષ્મણ ॥ 8 ॥
ત્વયા કાર્યં નરવ્યાઘ્ર મામનુવ્રજતા કૃતમ્ ।
અન્વેષ્ટવ્યા હિ વૈદેહ્યા રક્ષણાર્થે સહાયતા ॥ 9 ॥
અદ્ભિરેવ તુ સૌમિત્રે વત્સ્યામ્યદ્ય નિશામિમામ્ ।
એતધ્દિ રોચતે મહ્યં વન્યેઽપિ વિવિધે સતિ ॥ 10 ॥
એવમુક્ત્વા તુ સૌમિત્રિં સુમંત્રમપિ રાઘવઃ ।
અપ્રમત્તસ્ત્વમશ્વેષુ ભવ સૌમ્યેત્યુવાચ હ ॥ 11 ॥
સોઽશ્વાન્સુમંત્રઃ સંયમ્ય સૂર્યેઽસ્તં સમુપાગતે ।
પ્રભૂતયવસાન્ કૃત્વા બભૂવ પ્રત્યનંતરઃ ॥ 12 ॥
ઉપાસ્ય તુ શિવાં સંધ્યાં દૃષ્ટ્વા રાત્રિમુપસ્થિતામ્ ।
રામસ્ય શયનં ચક્રે સૂતઃ સૌમિત્રિણા સહ ॥ 13 ॥
તાં શય્યાં તમસાતીરે વીક્ષ્ય વૃક્ષદલૈઃ કૃતામ્ ।
રામઃ સૌમિત્રિણા સાર્ધં સભાર્યસ્સંવિવેશ હ ॥ 14 ॥
સભાર્યં સંપ્રસુપ્તં તં ભ્રાતરં વીક્ષ્ય લક્ષ્મણઃ ।
કથયામાસ સૂતાય રામસ્ય વિવિધાન્ ગુણાન્ ॥ 15 ॥
જાગ્રતો હ્યેવ તાં રાત્રિં સૌમિત્રેરુદિતો રવિઃ ।
સૂતસ્ય તમસાતીરે રામસ્ય બ્રુવતો ગુણાન્ ॥ 16 ॥
ગોકુલાકુલતીરાયાસ્તમસાયા વિદૂરતઃ ।
અવસત્તત્ર તાં રાત્રિં રામઃ પ્રકૃતિભિસ્સહ ॥ 17 ॥
ઉત્થાય સ મહાતેજાઃ પ્રકૃતીસ્તા નિશામ્ય ચ ।
અબ્રવીદ્ભ્રાતરં રામો લક્ષ્મણં પુણ્યલક્ષણમ્ ॥ 18 ॥
અસ્મદ્વ્યપેક્ષાન્ સૌમિત્રે નિરપેક્ષાન્ ગૃહેષ્વપિ ।
વૃક્ષમૂલેષુ સંસુપ્તાન્ પશ્ય લક્ષ્મણ સાંપ્રતમ્ ॥ 19 ॥
યથૈતે નિયમં પૌરાઃ કુર્વંત્યસ્મન્નિવર્તને ।
અપિ પ્રાણાન્ન્યસિષ્યંતિ ન તુ ત્યક્ષ્યંતિ નિશ્ચયમ્ ॥ 20 ॥
યાવદેવ તુ સંસુપ્તા સ્તાવદેવ વયં લઘુ ।
રથમારુહ્ય ગચ્છામઃ પંથાનમકુતોભયમ્ ॥ 21 ॥
અતો ભૂયોઽપિ નેદાનીમિક્ષ્વાકુપુરવાસિનઃ ।
સ્વપેયુરનુરક્તા માં વૃક્ષમૂલાનિ સંશ્રિતાઃ ॥ 22 ॥
પૌરા હ્યાત્મકૃતાદ્દુઃખાદ્વિપ્રમોચ્યા નૃપાત્મજૈઃ ।
ન તુ ખલ્વાત્મના યોજ્યા દુઃખેન પુરવાસિનઃ ॥ 23 ॥
અબ્રવીલ્લક્ષ્મણો રામં સાક્ષાદ્ધર્મમિવસ્થિતમ્ ।
રોચતે મે તથા પ્રાજ્ઞ ક્ષિપ્ર મારુહ્યતામિતિ ॥ 24 ॥
અથ રામોઽબ્રવીચ્છ્રીમાન્સુમંત્રં યુજ્યતાં રથઃ ।
ગમિષ્યામિ તતોઽરણ્યં ગચ્છ શીઘ્રમિતઃ પ્રભો ॥ 25 ॥
સૂતસ્તત સ્સત્ત્વરિતઃ સ્યંદનં તૈર્હયોત્તમૈઃ ।
યોજયિત્વ્રાઽથ રામાય પ્રાંજલિઃ પ્રત્યવેદયત્ ॥ 26 ॥
અયં યુક્તો મહાબાહો રથસ્તે રથિનાં વર ।
ત્વમારોહસ્વ ભદ્રં તે સસીત સ્સહલક્ષ્મણઃ ॥ 27 ॥
તં સ્યંદનમધિષ્ઠાય રાઘવ સ્સપરિચ્છદઃ ।
શીઘ્રગામાકુલાવર્તાં તમસામતરન્નદીમ્ ॥ 28 ॥
સ સંતીર્ય મહાબાહુઃ શ્રીમાન્ શિવમકંટકમ્ ।
પ્રાપદ્યત મહામાર્ગમભયં ભયદર્શિનામ્ ॥ 29 ॥
મોહનાર્થં તુ પૌરાણાં સૂતં રામોઽબ્રવીદ્વચઃ ।
ઉદઙ્મુખઃ પ્રયાહિ ત્વં રથમાસ્થાય સારથે ॥ 30 ॥
મુહૂર્તં ત્વરિતં ગત્વા નિવર્તય રથં પુનઃ ।
યથા ન વિદ્યુઃ પૌરા માં તથા કુરુ સમાહિતઃ ॥ 31 ॥
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા તથા ચક્રે સ સારથિઃ ।
પ્રત્યાગમ્ય ચ રામસ્ય સ્યંદનં પ્રત્યવેદયત્ ॥ 32 ॥
તૌ સંપ્રયુક્તં તુ રથં સમાસ્થિતૌ તદા સસીતૌ રઘુવંશવર્ધનૌ ।
પ્રચોદયામાસ તતસ્તુરંગમાન્ સ સારથિર્યેન પથા તપોવનમ્ ॥ 33 ॥
તત સ્સમાસ્થાય રથં મહારથઃ સસારથિર્દાશરથિર્વનં યયૌ ।
ઉદઙ્મુખં તં તુ રથં ચકાર સ પ્રયાણમાંગલ્ય નિમિત્તદર્શનાત્ ॥ 34 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
