श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकांडम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः ।
सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥
इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम् ।
वनवासस्य भद्रं ते स नोत्कंठितुमर्हसि ॥ 2 ॥
पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदंतीव समंततः ।
यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः ॥ 3 ॥
अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम ।
सस्त्रीपुंसा गतानस्माञ्शोचिष्यति न संशयः ॥ 4 ॥
अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः ।
त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्न भरतौ तथा ॥ 5 ॥
पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम् ।
अपि वांधौ भवेतां तु रुदंतौ तावभीक्ष्णशः ॥ 6 ॥
भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे ।
धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैर्वाश्वासयिष्यति ॥ 7 ॥
भरतस्यानृशंसत्वं विचिंत्याहं पुनः पुनः ।
नानुशोचामि पितरं मातरं चापि लक्ष्मण ॥ 8 ॥
त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम् ।
अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थे सहायता ॥ 9 ॥
अद्भिरेव तु सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम् ।
एतध्दि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति ॥ 10 ॥
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमंत्रमपि राघवः ।
अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह ॥ 11 ॥
सोऽश्वान्सुमंत्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते ।
प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनंतरः ॥ 12 ॥
उपास्य तु शिवां संध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपस्थिताम् ।
रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह ॥ 13 ॥
तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैः कृताम् ।
रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यस्संविवेश ह ॥ 14 ॥
सभार्यं संप्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः ।
कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान् ॥ 15 ॥
जाग्रतो ह्येव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः ।
सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान् ॥ 16 ॥
गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः ।
अवसत्तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिस्सह ॥ 17 ॥
उत्थाय स महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च ।
अब्रवीद्भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम् ॥ 18 ॥
अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्वपि ।
वृक्षमूलेषु संसुप्तान् पश्य लक्ष्मण सांप्रतम् ॥ 19 ॥
यथैते नियमं पौराः कुर्वंत्यस्मन्निवर्तने ।
अपि प्राणान्न्यसिष्यंति न तु त्यक्ष्यंति निश्चयम् ॥ 20 ॥
यावदेव तु संसुप्ता स्तावदेव वयं लघु ।
रथमारुह्य गच्छामः पंथानमकुतोभयम् ॥ 21 ॥
अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः ।
स्वपेयुरनुरक्ता मां वृक्षमूलानि संश्रिताः ॥ 22 ॥
पौरा ह्यात्मकृताद्दुःखाद्विप्रमोच्या नृपात्मजैः ।
न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः ॥ 23 ॥
अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद्धर्ममिवस्थितम् ।
रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्र मारुह्यतामिति ॥ 24 ॥
अथ रामोऽब्रवीच्छ्रीमान्सुमंत्रं युज्यतां रथः ।
गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ॥ 25 ॥
सूतस्तत स्सत्त्वरितः स्यंदनं तैर्हयोत्तमैः ।
योजयित्व्राऽथ रामाय प्रांजलिः प्रत्यवेदयत् ॥ 26 ॥
अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर ।
त्वमारोहस्व भद्रं ते ससीत स्सहलक्ष्मणः ॥ 27 ॥
तं स्यंदनमधिष्ठाय राघव स्सपरिच्छदः ।
शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम् ॥ 28 ॥
स संतीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकंटकम् ।
प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम् ॥ 29 ॥
मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः ।
उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे ॥ 30 ॥
मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः ।
यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः ॥ 31 ॥
रामस्य वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः ।
प्रत्यागम्य च रामस्य स्यंदनं प्रत्यवेदयत् ॥ 32 ॥
तौ संप्रयुक्तं तु रथं समास्थितौ तदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ ।
प्रचोदयामास ततस्तुरंगमान् स सारथिर्येन पथा तपोवनम् ॥ 33 ॥
तत स्समास्थाय रथं महारथः ससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ ।
उदङ्मुखं तं तु रथं चकार स प्रयाणमांगल्य निमित्तदर्शनात् ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकांडे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
