śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha tripañchāśassargaḥ ।
sa taṃ vṛkṣaṃ samāsādya sandhyāmanvāsyapaśchimām ।
rāmō ramayatāṃ śrēṣṭha iti hōvācha lakṣmaṇam ॥ 1 ॥
adyēyaṃ prathamā rātriryātā janapadādbahiḥ ।
yā sumantrēṇa rahitā tāṃ nōtkaṇṭhitumarhasi ॥ 2 ॥
jāgartavyamatandribhyāmadyaprabhṛti rātriṣu ।
yōgakṣēmau hi sītāyā vartētē lakṣmaṇāvayōḥ ॥ 3 ॥
rātriṃ kathañchidēvēmāṃ saumitrē vartayāmahē ।
apāvartāmahē bhūmāvāstīrya svayamārjitaiḥ ॥ 4 ॥
sa tu saṃviśya mēdinyāṃ mahārhaśayanōchitaḥ ।
imāḥ saumitrayē rāmō vyājahāra kathāḥ śubhāḥ ॥ 5 ॥
dhruvamadya mahārājō duḥkhaṃ svapiti lakṣmaṇa ।
kṛtakāmā tu kaikēyī tuṣṭā bhavitumarhati ॥ 6 ॥
sā hi dēvī mahārājaṃ kaikēyī rājyakāraṇāt ।
api na chyāvayētprāṇān dṛṣṭvā bharatamāgatam ॥ 7 ॥
anāthaścha hi vṛddhaścha mayā chaiva vinākṛtaḥ ।
kiṃ kariṣyati kāmātmā kaikēyī vaśamāgataḥ ॥ 8 ॥
idaṃ vyasanamālōkya rājñaścha mativibhramam ।
kāma ēvārthadharmābhyāṃ garīyāniti mē matiḥ ॥ 9 ॥
kō hyavidvānapi pumān pramadāyāḥ kṛtē tyajēt ।
Chandānuvartinaṃ putraṃ tātō māmiva lakṣmaṇa ॥ 10 ॥
sukhī bata sabhāryaścha bharataḥ kēkayīsutaḥ ।
muditān kōsalānēkō yō bhōkṣyatyadhirājavat ॥ 11 ॥
sa hi sarvasya rājyasya mukhamēkaṃ bhaviṣyati ।
tātē cha vayasā'tītē mayi chāraṇyamāsthitē ॥ 12 ॥
arthadharmau parityajya ya kāmamanuvartatē ।
ēvamāpadyatē kṣipraṃ rājā daśarathō yathā ॥ 13 ॥
manyē daśarathāntāya mama pravrājanāya cha ।
kaikēyī saumya samprāptā rājyāya bharatasya cha ॥ 14 ॥
apīdānīṃ tu kaikēyī saubhāgyamadamōhitā ।
kausalyāṃ cha sumitrāṃ cha samprabādhēta matkṛtē ॥ 15 ॥
mā sma matkāraṇāddēvī sumitrā duḥkhamāvasēt ।
ayōdhyāmita ēva tvaṃ kālyē praviśa lakṣmaṇa ॥ 16 ॥
ahamēkō gamiṣyāmi sītayā saha daṇḍakān ।
anāthāyā hi nāthastvaṃ kauśalyāyā bhaviṣyasi ॥ 17 ॥
kṣudrakarmā hi kaikēyī dvēṣyamanyāyyamācharēt ।
paridadyāhi dharmajñē bharatē mama mātaram ॥ 18 ॥
nūnaṃ jātyantarē kasmin striyaḥ putrairviyōjitāḥ ।
jananyā mama saumitrē tasmādētadupasthitam ॥ 19 ॥
mayā hi chirapuṣṭēna dukhasaṃvardhitēna cha ।
viprayujyata kauśalyā phalakālē dhigastu mām ॥ 20 ॥
mā sma sīmantinī kāchijjanayētputramīdṛśam ।
saumitrē yō'hamambāyā dadmi śōkamanantakam ॥ 21 ॥
manyē prītiviśiṣṭā sā mattō lakṣmaṇa śārikā ।
yasyāstachChrūyatē vākyaṃ śuka pādamarērdaśa ॥ 22 ॥
śōchantyā alpabhāgyāyā na kiñchidupakurvatā ।
putrēṇa kimaputrāyā mayā kāryamarindama ॥ 23 ॥
alpabhāgyā hi mē mātā kauśalyā rahitā mayā ।
śētē paramaduḥkhārtā patitā śōkasāgarē ॥ 24 ॥
ēkō hyahamayōdhyāṃ cha pṛthivīṃ chāpi lakṣmaṇa ।
tarēyamiṣubhiḥ kruddhō nanu vīryamakāraṇam ॥ 25 ॥
adharmabhayabhītaścha paralōkasya chānagha ।
tēna lakṣmaṇa nādyāha mātmānamabhiṣēchayē ॥ 26 ॥
ētadanyaścha karuṇaṃ vilapya vijanē vanē ।
aśrupūrṇamukhō rāmō niśi tūṣṇīmupāviśat ॥ 27 ॥
vilapyōparataṃ rāmaṃ gatārchiṣamivānalam ।
samudramiva nirvēgamāśvāsayata lakṣmaṇaḥ ॥ 28 ॥
dhruvamadya purī rājannayōdhyāyudhināṃ vara ।
niṣprabhā tvayi niṣkrāntē gatachandrēva śarvarī ॥ 29 ॥
naitadaupayikaṃ rāma yadidaṃ paritapyatē ।
viṣādayasi sītāṃ cha māṃ chaiva puruṣarṣabha ॥ 30 ॥
na cha sītā tvayā hīnā na chāhamapi rāghava ।
muhūrtamapi jīvāvō jalānmatsyāvinōddhṛtau ॥ 31 ॥
nahi tātaṃ na śatrughnaṃ na sumitrāṃ parantapa ।
draṣṭumichChēyamadyāhaṃ svargaṃ chāpi tvayā vinā ॥ 32 ॥
tatastatra sukhāsīnau nātidūrē nirīkṣya tām ।
nyagrōdhē sukṛtāṃ śayyāṃ bhējātē dharmavatsalau ॥ 33 ॥
sa lakṣmaṇasyōttamapuṣkalaṃ vachō niśamya chaivaṃ vanavāsamādarāt ।
samāḥ samastā vidadhē parantapaḥ prapadya dharmaṃ suchirāya rāghavaḥ ॥ 34 ॥
tatastu tasmin vijanē vanē tadā mahābalau rāghavavaṃśavardhanau ।
na tau bhayaṃ sambhramamabhyupēyatu ryathaiva siṃhau girisānugōcharau ॥ 35 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē tripañchāśassargaḥ ॥