View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.53 Ayodhya Kanda - Sarga 53

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha tripañchāśassargaḥ ।

sa taṃ vṛkṣaṃ samāsādya sandhyāmanvāsyapaśchimām ।
rāmō ramayatāṃ śrēṣṭha iti hōvācha lakṣmaṇam ॥ 1 ॥

adyēyaṃ prathamā rātriryātā janapadādbahiḥ ।
yā sumantrēṇa rahitā tāṃ nōtkaṇṭhitumarhasi ॥ 2 ॥

jāgartavyamatandribhyāmadyaprabhṛti rātriṣu ।
yōgakṣēmau hi sītāyā vartētē lakṣmaṇāvayōḥ ॥ 3 ॥

rātriṃ kathañchidēvēmāṃ saumitrē vartayāmahē ।
apāvartāmahē bhūmāvāstīrya svayamārjitaiḥ ॥ 4 ॥

sa tu saṃviśya mēdinyāṃ mahārhaśayanōchitaḥ ।
imāḥ saumitrayē rāmō vyājahāra kathāḥ śubhāḥ ॥ 5 ॥

dhruvamadya mahārājō duḥkhaṃ svapiti lakṣmaṇa ।
kṛtakāmā tu kaikēyī tuṣṭā bhavitumarhati ॥ 6 ॥

sā hi dēvī mahārājaṃ kaikēyī rājyakāraṇāt ।
api na chyāvayētprāṇān dṛṣṭvā bharatamāgatam ॥ 7 ॥

anāthaścha hi vṛddhaścha mayā chaiva vinākṛtaḥ ।
kiṃ kariṣyati kāmātmā kaikēyī vaśamāgataḥ ॥ 8 ॥

idaṃ vyasanamālōkya rājñaścha mativibhramam ।
kāma ēvārthadharmābhyāṃ garīyāniti mē matiḥ ॥ 9 ॥

kō hyavidvānapi pumān pramadāyāḥ kṛtē tyajēt ।
Chandānuvartinaṃ putraṃ tātō māmiva lakṣmaṇa ॥ 10 ॥

sukhī bata sabhāryaścha bharataḥ kēkayīsutaḥ ।
muditān kōsalānēkō yō bhōkṣyatyadhirājavat ॥ 11 ॥

sa hi sarvasya rājyasya mukhamēkaṃ bhaviṣyati ।
tātē cha vayasā'tītē mayi chāraṇyamāsthitē ॥ 12 ॥

arthadharmau parityajya ya kāmamanuvartatē ।
ēvamāpadyatē kṣipraṃ rājā daśarathō yathā ॥ 13 ॥

manyē daśarathāntāya mama pravrājanāya cha ।
kaikēyī saumya samprāptā rājyāya bharatasya cha ॥ 14 ॥

apīdānīṃ tu kaikēyī saubhāgyamadamōhitā ।
kausalyāṃ cha sumitrāṃ cha samprabādhēta matkṛtē ॥ 15 ॥

mā sma matkāraṇāddēvī sumitrā duḥkhamāvasēt ।
ayōdhyāmita ēva tvaṃ kālyē praviśa lakṣmaṇa ॥ 16 ॥

ahamēkō gamiṣyāmi sītayā saha daṇḍakān ।
anāthāyā hi nāthastvaṃ kauśalyāyā bhaviṣyasi ॥ 17 ॥

kṣudrakarmā hi kaikēyī dvēṣyamanyāyyamācharēt ।
paridadyāhi dharmajñē bharatē mama mātaram ॥ 18 ॥

nūnaṃ jātyantarē kasmin striyaḥ putrairviyōjitāḥ ।
jananyā mama saumitrē tasmādētadupasthitam ॥ 19 ॥

mayā hi chirapuṣṭēna dukhasaṃvardhitēna cha ।
viprayujyata kauśalyā phalakālē dhigastu mām ॥ 20 ॥

mā sma sīmantinī kāchijjanayētputramīdṛśam ।
saumitrē yō'hamambāyā dadmi śōkamanantakam ॥ 21 ॥

manyē prītiviśiṣṭā sā mattō lakṣmaṇa śārikā ।
yasyāstachChrūyatē vākyaṃ śuka pādamarērdaśa ॥ 22 ॥

śōchantyā alpabhāgyāyā na kiñchidupakurvatā ।
putrēṇa kimaputrāyā mayā kāryamarindama ॥ 23 ॥

alpabhāgyā hi mē mātā kauśalyā rahitā mayā ।
śētē paramaduḥkhārtā patitā śōkasāgarē ॥ 24 ॥

ēkō hyahamayōdhyāṃ cha pṛthivīṃ chāpi lakṣmaṇa ।
tarēyamiṣubhiḥ kruddhō nanu vīryamakāraṇam ॥ 25 ॥

adharmabhayabhītaścha paralōkasya chānagha ।
tēna lakṣmaṇa nādyāha mātmānamabhiṣēchayē ॥ 26 ॥

ētadanyaścha karuṇaṃ vilapya vijanē vanē ।
aśrupūrṇamukhō rāmō niśi tūṣṇīmupāviśat ॥ 27 ॥

vilapyōparataṃ rāmaṃ gatārchiṣamivānalam ।
samudramiva nirvēgamāśvāsayata lakṣmaṇaḥ ॥ 28 ॥

dhruvamadya purī rājannayōdhyāyudhināṃ vara ।
niṣprabhā tvayi niṣkrāntē gatachandrēva śarvarī ॥ 29 ॥

naitadaupayikaṃ rāma yadidaṃ paritapyatē ।
viṣādayasi sītāṃ cha māṃ chaiva puruṣarṣabha ॥ 30 ॥

na cha sītā tvayā hīnā na chāhamapi rāghava ।
muhūrtamapi jīvāvō jalānmatsyāvinōddhṛtau ॥ 31 ॥

nahi tātaṃ na śatrughnaṃ na sumitrāṃ parantapa ।
draṣṭumichChēyamadyāhaṃ svargaṃ chāpi tvayā vinā ॥ 32 ॥

tatastatra sukhāsīnau nātidūrē nirīkṣya tām ।
nyagrōdhē sukṛtāṃ śayyāṃ bhējātē dharmavatsalau ॥ 33 ॥

sa lakṣmaṇasyōttamapuṣkalaṃ vachō niśamya chaivaṃ vanavāsamādarāt ।
samāḥ samastā vidadhē parantapaḥ prapadya dharmaṃ suchirāya rāghavaḥ ॥ 34 ॥

tatastu tasmin vijanē vanē tadā mahābalau rāghavavaṃśavardhanau ।
na tau bhayaṃ sambhramamabhyupēyatu ryathaiva siṃhau girisānugōcharau ॥ 35 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē tripañchāśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: