ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ତଂ ଵୃକ୍ଷଂ ସମାସାଦ୍ୟ ସଂଧ୍ୟାମନ୍ଵାସ୍ୟପଶ୍ଚିମାମ୍ ।
ରାମୋ ରମୟତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ହୋଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 1 ॥
ଅଦ୍ୟେୟଂ ପ୍ରଥମା ରାତ୍ରିର୍ୟାତା ଜନପଦାଦ୍ବହିଃ ।
ୟା ସୁମଂତ୍ରେଣ ରହିତା ତାଂ ନୋତ୍କଂଠିତୁମର୍ହସି ॥ 2 ॥
ଜାଗର୍ତଵ୍ୟମତଂଦ୍ରିଭ୍ୟାମଦ୍ୟପ୍ରଭୃତି ରାତ୍ରିଷୁ ।
ୟୋଗକ୍ଷେମୌ ହି ସୀତାୟା ଵର୍ତେତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଵୟୋଃ ॥ 3 ॥
ରାତ୍ରିଂ କଥଂଚିଦେଵେମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ଵର୍ତୟାମହେ ।
ଅପାଵର୍ତାମହେ ଭୂମାଵାସ୍ତୀର୍ୟ ସ୍ଵୟମାର୍ଜିତୈଃ ॥ 4 ॥
ସ ତୁ ସଂଵିଶ୍ୟ ମେଦିନ୍ୟାଂ ମହାର୍ହଶୟନୋଚିତଃ ।
ଇମାଃ ସୌମିତ୍ରୟେ ରାମୋ ଵ୍ୟାଜହାର କଥାଃ ଶୁଭାଃ ॥ 5 ॥
ଧ୍ରୁଵମଦ୍ୟ ମହାରାଜୋ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଵପିତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
କୃତକାମା ତୁ କୈକେୟୀ ତୁଷ୍ଟା ଭଵିତୁମର୍ହତି ॥ 6 ॥
ସା ହି ଦେଵୀ ମହାରାଜଂ କୈକେୟୀ ରାଜ୍ୟକାରଣାତ୍ ।
ଅପି ନ ଚ୍ୟାଵୟେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତମାଗତମ୍ ॥ 7 ॥
ଅନାଥଶ୍ଚ ହି ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ମୟା ଚୈଵ ଵିନାକୃତଃ ।
କିଂ କରିଷ୍ୟତି କାମାତ୍ମା କୈକେୟୀ ଵଶମାଗତଃ ॥ 8 ॥
ଇଦଂ ଵ୍ୟସନମାଲୋକ୍ୟ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ମତିଵିଭ୍ରମମ୍ ।
କାମ ଏଵାର୍ଥଧର୍ମାଭ୍ୟାଂ ଗରୀୟାନିତି ମେ ମତିଃ ॥ 9 ॥
କୋ ହ୍ୟଵିଦ୍ଵାନପି ପୁମାନ୍ ପ୍ରମଦାୟାଃ କୃତେ ତ୍ୟଜେତ୍ ।
ଛଂଦାନୁଵର୍ତିନଂ ପୁତ୍ରଂ ତାତୋ ମାମିଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 10 ॥
ସୁଖୀ ବତ ସଭାର୍ୟଶ୍ଚ ଭରତଃ କେକୟୀସୁତଃ ।
ମୁଦିତାନ୍ କୋସଲାନେକୋ ୟୋ ଭୋକ୍ଷ୍ୟତ୍ୟଧିରାଜଵତ୍ ॥ 11 ॥
ସ ହି ସର୍ଵସ୍ୟ ରାଜ୍ୟସ୍ୟ ମୁଖମେକଂ ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ତାତେ ଚ ଵୟସାଽତୀତେ ମୟି ଚାରଣ୍ୟମାସ୍ଥିତେ ॥ 12 ॥
ଅର୍ଥଧର୍ମୌ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ୟ କାମମନୁଵର୍ତତେ ।
ଏଵମାପଦ୍ୟତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜା ଦଶରଥୋ ୟଥା ॥ 13 ॥
ମନ୍ୟେ ଦଶରଥାଂତାୟ ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନାୟ ଚ ।
କୈକେୟୀ ସୌମ୍ୟ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ରାଜ୍ୟାୟ ଭରତସ୍ୟ ଚ ॥ 14 ॥
ଅପୀଦାନୀଂ ତୁ କୈକେୟୀ ସୌଭାଗ୍ୟମଦମୋହିତା ।
କୌସଲ୍ୟାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ସଂପ୍ରବାଧେତ ମତ୍କୃତେ ॥ 15 ॥
ମା ସ୍ମ ମତ୍କାରଣାଦ୍ଦେଵୀ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଃଖମାଵସେତ୍ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାମିତ ଏଵ ତ୍ଵଂ କାଲ୍ୟେ ପ୍ରଵିଶ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 16 ॥
ଅହମେକୋ ଗମିଷ୍ୟାମି ସୀତୟା ସହ ଦଂଡକାନ୍ ।
ଅନାଥାୟା ହି ନାଥସ୍ତ୍ଵଂ କୌଶଲ୍ୟାୟା ଭଵିଷ୍ୟସି ॥ 17 ॥
କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମା ହି କୈକେୟୀ ଦ୍ଵେଷ୍ୟମନ୍ୟାୟ୍ୟମାଚରେତ୍ ।
ପରିଦଦ୍ୟାହି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଭରତେ ମମ ମାତରମ୍ ॥ 18 ॥
ନୂନଂ ଜାତ୍ୟଂତରେ କସ୍ମିନ୍ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ପୁତ୍ରୈର୍ଵିୟୋଜିତାଃ ।
ଜନନ୍ୟା ମମ ସୌମିତ୍ରେ ତସ୍ମାଦେତଦୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 19 ॥
ମୟା ହି ଚିରପୁଷ୍ଟେନ ଦୁଖସଂଵର୍ଧିତେନ ଚ ।
ଵିପ୍ରୟୁଜ୍ୟତ କୌଶଲ୍ୟା ଫଲକାଲେ ଧିଗସ୍ତୁ ମାମ୍ ॥ 20 ॥
ମା ସ୍ମ ସୀମଂତିନୀ କାଚିଜ୍ଜନୟେତ୍ପୁତ୍ରମୀଦୃଶମ୍ ।
ସୌମିତ୍ରେ ୟୋଽହମଂବାୟା ଦଦ୍ମି ଶୋକମନଂତକମ୍ ॥ 21 ॥
ମନ୍ୟେ ପ୍ରୀତିଵିଶିଷ୍ଟା ସା ମତ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାରିକା ।
ୟସ୍ୟାସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୂୟତେ ଵାକ୍ୟଂ ଶୁକ ପାଦମରେର୍ଦଶ ॥ 22 ॥
ଶୋଚଂତ୍ୟା ଅଲ୍ପଭାଗ୍ୟାୟା ନ କିଂଚିଦୁପକୁର୍ଵତା ।
ପୁତ୍ରେଣ କିମପୁତ୍ରାୟା ମୟା କାର୍ୟମରିଂଦମ ॥ 23 ॥
ଅଲ୍ପଭାଗ୍ୟା ହି ମେ ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ରହିତା ମୟା ।
ଶେତେ ପରମଦୁଃଖାର୍ତା ପତିତା ଶୋକସାଗରେ ॥ 24 ॥
ଏକୋ ହ୍ୟହମୟୋଧ୍ୟାଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ତରେୟମିଷୁଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନନୁ ଵୀର୍ୟମକାରଣମ୍ ॥ 25 ॥
ଅଧର୍ମଭୟଭୀତଶ୍ଚ ପରଲୋକସ୍ୟ ଚାନଘ ।
ତେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାଦ୍ୟାହ ମାତ୍ମାନମଭିଷେଚୟେ ॥ 26 ॥
ଏତଦନ୍ୟଶ୍ଚ କରୁଣଂ ଵିଲପ୍ୟ ଵିଜନେ ଵନେ ।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୋ ରାମୋ ନିଶି ତୂଷ୍ଣୀମୁପାଵିଶତ୍ ॥ 27 ॥
ଵିଲପ୍ୟୋପରତଂ ରାମଂ ଗତାର୍ଚିଷମିଵାନଲମ୍ ।
ସମୁଦ୍ରମିଵ ନିର୍ଵେଗମାଶ୍ଵାସୟତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 28 ॥
ଧ୍ରୁଵମଦ୍ୟ ପୁରୀ ରାଜନ୍ନୟୋଧ୍ୟାୟୁଧିନାଂ ଵର ।
ନିଷ୍ପ୍ରଭା ତ୍ଵୟି ନିଷ୍କ୍ରାଂତେ ଗତଚଂଦ୍ରେଵ ଶର୍ଵରୀ ॥ 29 ॥
ନୈତଦୌପୟିକଂ ରାମ ୟଦିଦଂ ପରିତପ୍ୟତେ ।
ଵିଷାଦୟସି ସୀତାଂ ଚ ମାଂ ଚୈଵ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ 30 ॥
ନ ଚ ସୀତା ତ୍ଵୟା ହୀନା ନ ଚାହମପି ରାଘଵ ।
ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵାଵୋ ଜଲାନ୍ମତ୍ସ୍ୟାଵିନୋଦ୍ଧୃତୌ ॥ 31 ॥
ନହି ତାତଂ ନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ନ ସୁମିତ୍ରାଂ ପରଂତପ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛେୟମଦ୍ୟାହଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାପି ତ୍ଵୟା ଵିନା ॥ 32 ॥
ତତସ୍ତତ୍ର ସୁଖାସୀନୌ ନାତିଦୂରେ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ତାମ୍ ।
ନ୍ୟଗ୍ରୋଧେ ସୁକୃତାଂ ଶୟ୍ୟାଂ ଭେଜାତେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲୌ ॥ 33 ॥
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟୋତ୍ତମପୁଷ୍କଲଂ ଵଚୋ ନିଶମ୍ୟ ଚୈଵଂ ଵନଵାସମାଦରାତ୍ ।
ସମାଃ ସମସ୍ତା ଵିଦଧେ ପରଂତପଃ ପ୍ରପଦ୍ୟ ଧର୍ମଂ ସୁଚିରାୟ ରାଘଵଃ ॥ 34 ॥
ତତସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଜନେ ଵନେ ତଦା ମହାବଲୌ ରାଘଵଵଂଶଵର୍ଧନୌ ।
ନ ତୌ ଭୟଂ ସଂଭ୍ରମମଭ୍ୟୁପେୟତୁ ର୍ୟଥୈଵ ସିଂହୌ ଗିରିସାନୁଗୋଚରୌ ॥ 35 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ତ୍ରିପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
