ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ത്രിപംചാശസ്സര്ഗഃ ।
സ തം വൃക്ഷം സമാസാദ്യ സംധ്യാമന്വാസ്യപശ്ചിമാമ് ।
രാമോ രമയതാം ശ്രേഷ്ഠ ഇതി ഹോവാച ലക്ഷ്മണമ് ॥ 1 ॥
അദ്യേയം പ്രഥമാ രാത്രിര്യാതാ ജനപദാദ്ബഹിഃ ।
യാ സുമംത്രേണ രഹിതാ താം നോത്കംഠിതുമര്ഹസി ॥ 2 ॥
ജാഗര്തവ്യമതംദ്രിഭ്യാമദ്യപ്രഭൃതി രാത്രിഷു ।
യോഗക്ഷേമൌ ഹി സീതായാ വര്തേതേ ലക്ഷ്മണാവയോഃ ॥ 3 ॥
രാത്രിം കഥംചിദേവേമാം സൌമിത്രേ വര്തയാമഹേ ।
അപാവര്താമഹേ ഭൂമാവാസ്തീര്യ സ്വയമാര്ജിതൈഃ ॥ 4 ॥
സ തു സംവിശ്യ മേദിന്യാം മഹാര്ഹശയനോചിതഃ ।
ഇമാഃ സൌമിത്രയേ രാമോ വ്യാജഹാര കഥാഃ ശുഭാഃ ॥ 5 ॥
ധ്രുവമദ്യ മഹാരാജോ ദുഃഖം സ്വപിതി ലക്ഷ്മണ ।
കൃതകാമാ തു കൈകേയീ തുഷ്ടാ ഭവിതുമര്ഹതി ॥ 6 ॥
സാ ഹി ദേവീ മഹാരാജം കൈകേയീ രാജ്യകാരണാത് ।
അപി ന ച്യാവയേത്പ്രാണാന് ദൃഷ്ട്വാ ഭരതമാഗതമ് ॥ 7 ॥
അനാഥശ്ച ഹി വൃദ്ധശ്ച മയാ ചൈവ വിനാകൃതഃ ।
കിം കരിഷ്യതി കാമാത്മാ കൈകേയീ വശമാഗതഃ ॥ 8 ॥
ഇദം വ്യസനമാലോക്യ രാജ്ഞശ്ച മതിവിഭ്രമമ് ।
കാമ ഏവാര്ഥധര്മാഭ്യാം ഗരീയാനിതി മേ മതിഃ ॥ 9 ॥
കോ ഹ്യവിദ്വാനപി പുമാന് പ്രമദായാഃ കൃതേ ത്യജേത് ।
ഛംദാനുവര്തിനം പുത്രം താതോ മാമിവ ലക്ഷ്മണ ॥ 10 ॥
സുഖീ ബത സഭാര്യശ്ച ഭരതഃ കേകയീസുതഃ ।
മുദിതാന് കോസലാനേകോ യോ ഭോക്ഷ്യത്യധിരാജവത് ॥ 11 ॥
സ ഹി സർവസ്യ രാജ്യസ്യ മുഖമേകം ഭവിഷ്യതി ।
താതേ ച വയസാഽതീതേ മയി ചാരണ്യമാസ്ഥിതേ ॥ 12 ॥
അര്ഥധര്മൌ പരിത്യജ്യ യ കാമമനുവര്തതേ ।
ഏവമാപദ്യതേ ക്ഷിപ്രം രാജാ ദശരഥോ യഥാ ॥ 13 ॥
മന്യേ ദശരഥാംതായ മമ പ്രവ്രാജനായ ച ।
കൈകേയീ സൌമ്യ സംപ്രാപ്താ രാജ്യായ ഭരതസ്യ ച ॥ 14 ॥
അപീദാനീം തു കൈകേയീ സൌഭാഗ്യമദമോഹിതാ ।
കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച സംപ്രബാധേത മത്കൃതേ ॥ 15 ॥
മാ സ്മ മത്കാരണാദ്ദേവീ സുമിത്രാ ദുഃഖമാവസേത് ।
അയോധ്യാമിത ഏവ ത്വം കാല്യേ പ്രവിശ ലക്ഷ്മണ ॥ 16 ॥
അഹമേകോ ഗമിഷ്യാമി സീതയാ സഹ ദംഡകാന് ।
അനാഥായാ ഹി നാഥസ്ത്വം കൌശല്യായാ ഭവിഷ്യസി ॥ 17 ॥
ക്ഷുദ്രകര്മാ ഹി കൈകേയീ ദ്വേഷ്യമന്യായ്യമാചരേത് ।
പരിദദ്യാഹി ധര്മജ്ഞേ ഭരതേ മമ മാതരമ് ॥ 18 ॥
നൂനം ജാത്യംതരേ കസ്മിന് സ്ത്രിയഃ പുത്രൈർവിയോജിതാഃ ।
ജനന്യാ മമ സൌമിത്രേ തസ്മാദേതദുപസ്ഥിതമ് ॥ 19 ॥
മയാ ഹി ചിരപുഷ്ടേന ദുഖസംവര്ധിതേന ച ।
വിപ്രയുജ്യത കൌശല്യാ ഫലകാലേ ധിഗസ്തു മാമ് ॥ 20 ॥
മാ സ്മ സീമംതിനീ കാചിജ്ജനയേത്പുത്രമീദൃശമ് ।
സൌമിത്രേ യോഽഹമംബായാ ദദ്മി ശോകമനംതകമ് ॥ 21 ॥
മന്യേ പ്രീതിവിശിഷ്ടാ സാ മത്തോ ലക്ഷ്മണ ശാരികാ ।
യസ്യാസ്തച്ഛ്രൂയതേ വാക്യം ശുക പാദമരേര്ദശ ॥ 22 ॥
ശോചംത്യാ അല്പഭാഗ്യായാ ന കിംചിദുപകുർവതാ ।
പുത്രേണ കിമപുത്രായാ മയാ കാര്യമരിംദമ ॥ 23 ॥
അല്പഭാഗ്യാ ഹി മേ മാതാ കൌശല്യാ രഹിതാ മയാ ।
ശേതേ പരമദുഃഖാര്താ പതിതാ ശോകസാഗരേ ॥ 24 ॥
ഏകോ ഹ്യഹമയോധ്യാം ച പൃഥിവീം ചാപി ലക്ഷ്മണ ।
തരേയമിഷുഭിഃ ക്രുദ്ധോ നനു വീര്യമകാരണമ് ॥ 25 ॥
അധര്മഭയഭീതശ്ച പരലോകസ്യ ചാനഘ ।
തേന ലക്ഷ്മണ നാദ്യാഹ മാത്മാനമഭിഷേചയേ ॥ 26 ॥
ഏതദന്യശ്ച കരുണം വിലപ്യ വിജനേ വനേ ।
അശ്രുപൂര്ണമുഖോ രാമോ നിശി തൂഷ്ണീമുപാവിശത് ॥ 27 ॥
വിലപ്യോപരതം രാമം ഗതാര്ചിഷമിവാനലമ് ।
സമുദ്രമിവ നിർവേഗമാശ്വാസയത ലക്ഷ്മണഃ ॥ 28 ॥
ധ്രുവമദ്യ പുരീ രാജന്നയോധ്യായുധിനാം വര ।
നിഷ്പ്രഭാ ത്വയി നിഷ്ക്രാംതേ ഗതചംദ്രേവ ശർവരീ ॥ 29 ॥
നൈതദൌപയികം രാമ യദിദം പരിതപ്യതേ ।
വിഷാദയസി സീതാം ച മാം ചൈവ പുരുഷര്ഷഭ ॥ 30 ॥
ന ച സീതാ ത്വയാ ഹീനാ ന ചാഹമപി രാഘവ ।
മുഹൂര്തമപി ജീവാവോ ജലാന്മത്സ്യാവിനോദ്ധൃതൌ ॥ 31 ॥
നഹി താതം ന ശത്രുഘ്നം ന സുമിത്രാം പരംതപ ।
ദ്രഷ്ടുമിച്ഛേയമദ്യാഹം സ്വര്ഗം ചാപി ത്വയാ വിനാ ॥ 32 ॥
തതസ്തത്ര സുഖാസീനൌ നാതിദൂരേ നിരീക്ഷ്യ താമ് ।
ന്യഗ്രോധേ സുകൃതാം ശയ്യാം ഭേജാതേ ധര്മവത്സലൌ ॥ 33 ॥
സ ലക്ഷ്മണസ്യോത്തമപുഷ്കലം വചോ നിശമ്യ ചൈവം വനവാസമാദരാത് ।
സമാഃ സമസ്താ വിദധേ പരംതപഃ പ്രപദ്യ ധര്മം സുചിരായ രാഘവഃ ॥ 34 ॥
തതസ്തു തസ്മിന് വിജനേ വനേ തദാ മഹാബലൌ രാഘവവംശവര്ധനൌ ।
ന തൌ ഭയം സംഭ്രമമഭ്യുപേയതു ര്യഥൈവ സിംഹൌ ഗിരിസാനുഗോചരൌ ॥ 35 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ത്രിപംചാശസ്സര്ഗഃ ॥
