શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ એકસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।
સ પ્રાન્ મુખો રાજ ગૃહાત્ અભિનિર્યાય વીર્યવાન્ ।
તતઃ સુદામાં દ્યુતિમાન્ સમ્તીર્વાવેક્ષ્ય તાં નદીમ્ ॥ 1 ॥
હ્લાદિનીં દૂરપારાં ચ પ્રત્યક્સ્રોતસ્તરંગિણીમ્ ।
શતદ્રૂમતરચ્છ્રીમાન્નદીમિક્ષ્વાકુનંદનઃ ॥ 2 ॥
સ પ્રાઙ્મુખો રાજગૃહાદભિનિર્યાય રાઘવઃ ।
તતસ્સુદામાં દ્યુતિમાન્ સંતીર્યાવેક્ષ્ય તાં નદીમ્ ॥ 3 ॥
હ્લાદિનીં દૂરપારાં ચ પ્રત્યક્સ્રોતસ્તરંગિણીમ્ ।
શતદ્રૂમતરચ્છ્રીમાન્નદીમિક્ષ્વાકુનંદનઃ ॥ 4 ॥
ઐલાધાને નદીં તીર્ત્વા પ્રાપ્ય ચાપરપર્પટાન્ ।
શિલામકુર્વતીં તીર્ત્વા આગ્નેયં શલ્યકર્ષણમ્ ॥ 5 ॥
સત્યસંધશ્શુચિશ્શ્રીમાન્પ્રેક્ષમાણ શ્શિલાવહામ્ ।
અત્યયાત્સ મહાશૈલાન્વનં ચૈત્રરથં પ્રતિ ॥ 6 ॥
સરસ્વતીં ચ ગંગાં ચ યુગ્મેન પ્રતિપદ્યચ ।
ઉત્તરાન્વીરમત્સ્યાનાં ભારુંડં પ્રાવિશદ્વનમ્ ॥ 7 ॥
વેગિનીં ચ કુલિંગાખ્યાં હ્લાદિનીં પર્વતાઽઽવૃતામ્ ।
યમુનાં પ્રાપ્ય સંતીર્ણઃ બલમાશ્વાસયત્તદા ॥ 8 ॥
સશીતીકૃત્ય તુ ગાત્રાણિ ક્લાંતાનાશ્વાસ્ય વાજિનઃ ।
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ પ્રાયાદાદાય ચોદકમ્ ॥ 9 ॥
રાજપુત્રો મહારણ્યમનભીક્ષ્ણોપસેવિતમ્ ।
ભદ્રો ભદ્રેણ યાનેન મારુતઃ ખમિવાત્યયાત્ ॥ 10 ॥
ભાગીરથીં દુષ્પ્રતરામંશુધાને મહાનદીમ્ ।
ઉપાયાદ્રાઘવસ્તૂર્ણં પ્રાગ્વટે વિશ્રુતે પુરે ॥ 11 ॥
સ ગંગાં પ્રાગ્વટે તીર્ત્વા સમાયાત્કુટિકોષ્ઠિકામ્ ।
સબલ સ્તાં સ તીર્ત્વાઽથ સમાયાદ્ધર્મવર્ધનમ્ ॥ 12 ॥
તોરણં દક્ષિણાર્ધેન જંભૂપ્રસ્થમુપાગમત્ ।
વરૂથં ચ યયૌ રમ્યં ગ્રામં દશરથાત્મજઃ ॥ 13 ॥
તત્ર રમ્યે વને વાસં કૃત્વાઽસૌ પ્રાઙ્મુખો યયૌ ।
ઉદ્યાનમુજ્જિહાનાયાઃ પ્રિયકા યત્ર પાદપાઃ ॥ 14 ॥
સાલાંસ્તુ પ્રિયકાન્પ્રાપ્ય શીઘ્રાનાસ્થાય વાજિનઃ ।
અનુજ્ઞાપ્યાથ ભરતઃ વાહિનીં ત્વરિતો યયૌ ॥ 15 ॥
વાસં કૃત્વા સર્વતીર્થે તીર્ત્વા ચોત્તાનિકાં નદીમ્ ।
અન્યા નદીશ્ચ વિવિધાઃ પાર્વતીયૈસ્તુરંગમૈઃ ॥ 16 ॥
હસ્તિપૃષ્ઠકમાસાદ્ય કુટિકામત્યવર્તત ।
તતાર ચ નરવ્યાઘ્રો લૌહિત્યે સ કપીવતીમ્ ॥ 17 ॥
એકસાલે સ્થાણુમતીં વિનતે ગોમતીં નદીમ્ ।
કલિંગનગરે ચાપિ પ્રાપ્ય સાલવનં તદા ॥ 18 ॥
ભરતઃ ક્ષિપ્રમાગચ્છત્સુપરિશ્રાંતવાહનઃ ।
વનં ચ સમતીત્યાશુશર્વર્યામરુણોદયે ॥ 19 ॥
અયોધ્યાં મનુના રાજ્ઞા નિર્મિતાં સંદદર્શ હ ।
તાં પુરીં પુરુષવ્યાઘ્રસ્સપ્તરાત્રોષિતઃ પથિ ॥ 20 ॥
અયોધ્યામગ્રતો દૃષ્ટ્વા સારથિં વાક્યમબ્રવીત્ ।
એષા નાતિપ્રતીતા મે પુણ્યોદ્યાના યશસ્વિની ॥ 21 ॥
અયોધ્યા દૃશ્યતે દૂરાત્સારથે પાંડુમૃત્તિકા ।
યજ્વભિર્ગુણસંપન્નૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ॥ 22 ॥
ભૂયિષ્ઠમૃદ્ધૈરાકીર્ણા રાજર્ષિપરિપાલિતા ।
એષા નાતિપ્રતીતા મે પુણ્યોદ્યાના યશસ્વિની ॥ 23 ॥
અયોધ્યા દૃશ્યતે દૂરાત્સારથે પાંડુમૃત્તિકા ।
યજ્વભિર્ગુણસંપન્નૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ॥ 24 ॥
ભૂયિષ્ઠમૃદ્ધૈરાકીર્ણા રાજર્ષિપરિપાલિતા ।
અયોધ્યાયાં પુરા શબ્દશ્શ્રૂયતે તુમુલો મહાન્ ॥ 25 ॥
સમંતાન્નરનારીણાં તમદ્ય ન શ્રુણોમ્યહમ્ ।
ઉદ્યાનાનિ હિ સાયાહ્ને ક્રીડિત્વોપરતૈર્નરૈઃ ॥ 26 ॥
સમંતાત્પરિધાવદ્ભિઃ પ્રકાશંતે મમાન્યથા ।
તાન્યદ્યાનુરુદંતીવ પરિત્યક્તાનિ કામિભિઃ ॥ 27 ॥
અરણ્યભૂતેવ પુરી સારથે પ્રતિભાતિ મે ।
ન હ્યત્ર યાનૈર્દૃશ્યંતે ન ગજૈર્ન ચ વાજિભિઃ ॥ 28 ॥
નિર્યાંતો વાઽભિયાંતો વા નરમુખ્યા યથાપુરમ્ ।
ઉદ્યાનાનિ પુરા ભાંતિ મત્તપ્રમુદિતાનિ ચ ॥ 29 ॥
જનાનાં રતિસંયોગેષ્વત્યંતગુણવંતિ ચ ।
તાન્યેતાન્યદ્ય પશ્યામિ નિરાનંદાનિ સર્વશઃ ॥ 30 ॥
સ્રસ્તપર્ણૈરનુપથં વિક્રોશદ્ભિરિવ દ્રુમૈઃ ।
નાદ્યાપિ શ્રૂયતે શબ્દઃ મત્તાનાં મૃગપક્ષિણામ્ ॥ 31 ॥
સંરક્તાં મધુરાં વાણીં કલં વ્યાહરતાં બહુ ।
ચંદનાગરુસંપૃક્તો ધૂપસમ્મૂર્છિતોઽતુલઃ ॥ 32 ॥
પ્રવાતિ પવન શ્શ્રીમાન્કિન્નુનાદ્ય યથાપુરમ્ ।
ભેરીમૃદંગવીણાનાં કોણસંઘટ્ટિતઃ પુનઃ ॥ 33 ॥
કિમદ્ય શબ્દો વિરતસ્સદા દીનગતિઃ પુરા ।
અનિષ્ટાનિ ચ પાપાનિ પશ્યામિ વિવિધાનિ ચ ॥ 34 ॥
નિમિત્તાન્યમનોજ્ઞાનિતેન સીદતિ મે મનઃ ।
સર્વથા કુશલં સૂત દુર્લભં મમ બંદુષુ ॥ 35 ॥
તથાહ્યસતિ સમ્મોહે હૃદયં સીદતીવ મે ।
વિષણ્ણ શ્શ્રાંતહૃદયસ્ત્રસ્ત સ્સુલુલિતેંદ્રિયઃ ॥ 36 ॥
ભરતઃ પ્રવિવેશાશુ પુરીમિક્ષ્વાકુપાલિતામ્ ।
દ્વારેણ વૈજયંતેન પ્રાવિશચ્છ્રાંતવાહનઃ ॥ 37 ॥
દ્વાસ્સ્થૈરુત્થાય વિજયં પૃષ્ટસ્તૈ સ્સહિતો યયૌ ।
સ ત્વનેકાગ્રહૃદયો દ્વાસ્સ્થં પ્રત્યર્ચ્ય તં જનમ્ ॥ 38 ॥
સૂતમશ્વપતેઃ ક્લાંતમબ્રવીત્તત્ર રાઘવઃ ।
કિમહં ત્વરયાઽનીતઃ કારણેન વિનાનઘ ॥ 39 ॥
અશુભાશંકિ હૃદયં શીલં ચ પતતીવ મે ।
શ્રુતા નો યાદૃશાઃ પૂર્વં નૃપતીનાં વિનાશને ॥ 40 ॥
આકારાંસ્તાનહં સર્વાનિહપશ્યામિ સારથે ।
સમ્માર્જનવિહીનાનિ પરુષાણ્યુપલક્ષયે ॥ 41 ॥
અસંયત કવાટાનિ શ્રીવિહીનાનિ સર્વશઃ ।
બલિકર્મવિહીનાનિ ધૂપસમ્મોદનેન ચ ॥ 42 ॥
અનાશિતકુટુંબાનિ પ્રભાહીનજનાનિ ચ ।
અલક્ષ્મીકાનિ પશ્યામિ કુટુંબિભવનાન્યહમ્ ॥ 43 ॥
સમ્માર્જનવિહીનાનિ પરુષાણ્યુપલક્ષયે ॥ 44 ॥
અસંયત કવાટાનિ શ્રીવિહીનાનિ સર્વશઃ ।
બલિકર્મવિહીનાનિ ધૂપસમ્મોદનેન ચ ॥ 45 ॥
અનાશિતકુટુંબાનિ પ્રભાહીનજનાનિ ચ ।
અલક્ષ્મીકાનિ પશ્યામિ કુટુંબિભવનાન્યહમ્ ॥ 46 ॥
અપેતમાલ્યશોભાનિ હ્યસમ્મૃષ્ટાજિરાણિ ચ ।
દેવાગારાણિ શૂન્યાનિ ન ચાભાંતિ યથાપુરમ્ ॥ 47 ॥
દેવતાર્ચાઃ પ્રવિદ્ધાશ્ચ યજ્ઞગોષ્ઠ્યસ્તથાવિધાઃ ।
માલ્યાપણેષુ રાજંતે નાદ્ય પણ્યાનિ વા તથા ॥ 48 ॥
દૃશ્યંતે વણિજોઽપ્યદ્ય ન યથાપૂર્વમત્રવૈ ।
ધ્યાનસંવિગ્નહૃદયાઃ નષ્ટવ્યાપારયંત્રિતાઃ ॥ 49 ॥
દેવાયતનચૈત્યેષુ દીનાઃ પક્ષિગણાસ્તથા ॥ 50 ॥
મલિનં ચાશ્રુપૂર્ણાક્ષં દીનં ધ્યાનપરં કૃશમ્ ।
સસ્ત્રીપુંસં ચ પશ્યામિ જનમુત્કંઠિતં પુરે ॥ 51 ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભરતસ્સૂતં તં દીનમાનસઃ ।
તાન્યનિષ્ટાન્યયોધ્યાયાં પ્રેક્ષ્ય રાજગૃહં યયૌ ॥ 52 ॥
તાં શૂન્યશૃંગાટકવેશ્મરથ્યાં રજોઽરુણદ્વારકવાટયંત્રામ્ ।
દૃષ્ટ્વા પુરીમિંદ્રપુરપ્રકાશાં દુઃખેન સંપૂર્ણતરો બભૂવ ॥ 53 ॥
બહૂનિ પશ્યન્મનસોઽપ્રિયાણિ યાન્યન્યદા નાસ્ય પુરે બભૂવુઃ ।
અવાક્છિરા દીનમના નહૃષ્ટઃ પિતુર્મહાત્મા પ્રવિવેશ વેશ્મ ॥ 54 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે એકસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥
