śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkasaptatitamassargaḥ ।
sa prān mukhō rāja gṛhāt abhiniryāya vīryavān ।
tataḥ sudāmāṃ dyutimān samtīrvāvēkṣya tāṃ nadīm ॥ 1 ॥
hlādinīṃ dūrapārāṃ cha pratyaksrōtastaraṅgiṇīm ।
śatadrūmatarachChrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ ॥ 2 ॥
sa prāṅmukhō rājagṛhādabhiniryāya rāghavaḥ ।
tatassudāmāṃ dyutimān santīryāvēkṣya tāṃ nadīm ॥ 3 ॥
hlādinīṃ dūrapārāṃ cha pratyaksrōtastaraṅgiṇīm ।
śatadrūmatarachChrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ ॥ 4 ॥
ailādhānē nadīṃ tīrtvā prāpya chāparaparpaṭān ।
śilāmakurvatīṃ tīrtvā āgnēyaṃ śalyakarṣaṇam ॥ 5 ॥
satyasandhaśśuchiśśrīmānprēkṣamāṇa śśilāvahām ।
atyayātsa mahāśailānvanaṃ chaitrarathaṃ prati ॥ 6 ॥
sarasvatīṃ cha gaṅgāṃ cha yugmēna pratipadyacha ।
uttarānvīramatsyānāṃ bhāruṇḍaṃ prāviśadvanam ॥ 7 ॥
vēginīṃ cha kuliṅgākhyāṃ hlādinīṃ parvatā''vṛtām ।
yamunāṃ prāpya santīrṇaḥ balamāśvāsayattadā ॥ 8 ॥
saśītīkṛtya tu gātrāṇi klāntānāśvāsya vājinaḥ ।
tatra snātvā cha pītvā cha prāyādādāya chōdakam ॥ 9 ॥
rājaputrō mahāraṇyamanabhīkṣṇōpasēvitam ।
bhadrō bhadrēṇa yānēna mārutaḥ khamivātyayāt ॥ 10 ॥
bhāgīrathīṃ duṣpratarāmaṃśudhānē mahānadīm ।
upāyādrāghavastūrṇaṃ prāgvaṭē viśrutē purē ॥ 11 ॥
sa gaṅgāṃ prāgvaṭē tīrtvā samāyātkuṭikōṣṭhikām ।
sabala stāṃ sa tīrtvā'tha samāyāddharmavardhanam ॥ 12 ॥
tōraṇaṃ dakṣiṇārdhēna jambhūprasthamupāgamat ।
varūthaṃ cha yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ ॥ 13 ॥
tatra ramyē vanē vāsaṃ kṛtvā'sau prāṅmukhō yayau ।
udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ ॥ 14 ॥
sālāṃstu priyakānprāpya śīghrānāsthāya vājinaḥ ।
anujñāpyātha bharataḥ vāhinīṃ tvaritō yayau ॥ 15 ॥
vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthē tīrtvā chōttānikāṃ nadīm ।
anyā nadīścha vividhāḥ pārvatīyaisturaṅgamaiḥ ॥ 16 ॥
hastipṛṣṭhakamāsādya kuṭikāmatyavartata ।
tatāra cha naravyāghrō lauhityē sa kapīvatīm ॥ 17 ॥
ēkasālē sthāṇumatīṃ vinatē gōmatīṃ nadīm ।
kaliṅganagarē chāpi prāpya sālavanaṃ tadā ॥ 18 ॥
bharataḥ kṣipramāgachChatsupariśrāntavāhanaḥ ।
vanaṃ cha samatītyāśuśarvaryāmaruṇōdayē ॥ 19 ॥
ayōdhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sandadarśa ha ।
tāṃ purīṃ puruṣavyāghrassaptarātrōṣitaḥ pathi ॥ 20 ॥
ayōdhyāmagratō dṛṣṭvā sārathiṃ vākyamabravīt ।
ēṣā nātipratītā mē puṇyōdyānā yaśasvinī ॥ 21 ॥
ayōdhyā dṛśyatē dūrātsārathē pāṇḍumṛttikā ।
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvēdapāragaiḥ ॥ 22 ॥
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā ।
ēṣā nātipratītā mē puṇyōdyānā yaśasvinī ॥ 23 ॥
ayōdhyā dṛśyatē dūrātsārathē pāṇḍumṛttikā ।
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvēdapāragaiḥ ॥ 24 ॥
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā ।
ayōdhyāyāṃ purā śabdaśśrūyatē tumulō mahān ॥ 25 ॥
samantānnaranārīṇāṃ tamadya na śruṇōmyaham ।
udyānāni hi sāyāhnē krīḍitvōparatairnaraiḥ ॥ 26 ॥
samantātparidhāvadbhiḥ prakāśantē mamānyathā ।
tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ ॥ 27 ॥
araṇyabhūtēva purī sārathē pratibhāti mē ।
na hyatra yānairdṛśyantē na gajairna cha vājibhiḥ ॥ 28 ॥
niryāntō vā'bhiyāntō vā naramukhyā yathāpuram ।
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni cha ॥ 29 ॥
janānāṃ ratisaṃyōgēṣvatyantaguṇavanti cha ।
tānyētānyadya paśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ ॥ 30 ॥
srastaparṇairanupathaṃ vikrōśadbhiriva drumaiḥ ।
nādyāpi śrūyatē śabdaḥ mattānāṃ mṛgapakṣiṇām ॥ 31 ॥
saṃraktāṃ madhurāṃ vāṇīṃ kalaṃ vyāharatāṃ bahu ।
chandanāgarusampṛktō dhūpasammūrChitō'tulaḥ ॥ 32 ॥
pravāti pavana śśrīmānkinnunādya yathāpuram ।
bhērīmṛdaṅgavīṇānāṃ kōṇasaṅghaṭṭitaḥ punaḥ ॥ 33 ॥
kimadya śabdō viratassadā dīnagatiḥ purā ।
aniṣṭāni cha pāpāni paśyāmi vividhāni cha ॥ 34 ॥
nimittānyamanōjñānitēna sīdati mē manaḥ ।
sarvathā kuśalaṃ sūta durlabhaṃ mama banduṣu ॥ 35 ॥
tathāhyasati sammōhē hṛdayaṃ sīdatīva mē ।
viṣaṇṇa śśrāntahṛdayastrasta ssululitēndriyaḥ ॥ 36 ॥
bharataḥ pravivēśāśu purīmikṣvākupālitām ।
dvārēṇa vaijayantēna prāviśachChrāntavāhanaḥ ॥ 37 ॥
dvāssthairutthāya vijayaṃ pṛṣṭastai ssahitō yayau ।
sa tvanēkāgrahṛdayō dvāssthaṃ pratyarchya taṃ janam ॥ 38 ॥
sūtamaśvapatēḥ klāntamabravīttatra rāghavaḥ ।
kimahaṃ tvarayā'nītaḥ kāraṇēna vinānagha ॥ 39 ॥
aśubhāśaṅki hṛdayaṃ śīlaṃ cha patatīva mē ।
śrutā nō yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśanē ॥ 40 ॥
ākārāṃstānahaṃ sarvānihapaśyāmi sārathē ।
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣayē ॥ 41 ॥
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ ।
balikarmavihīnāni dhūpasammōdanēna cha ॥ 42 ॥
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni cha ।
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham ॥ 43 ॥
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣayē ॥ 44 ॥
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ ।
balikarmavihīnāni dhūpasammōdanēna cha ॥ 45 ॥
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni cha ।
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham ॥ 46 ॥
apētamālyaśōbhāni hyasammṛṣṭājirāṇi cha ।
dēvāgārāṇi śūnyāni na chābhānti yathāpuram ॥ 47 ॥
dēvatārchāḥ praviddhāścha yajñagōṣṭhyastathāvidhāḥ ।
mālyāpaṇēṣu rājantē nādya paṇyāni vā tathā ॥ 48 ॥
dṛśyantē vaṇijō'pyadya na yathāpūrvamatravai ।
dhyānasaṃvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ ॥ 49 ॥
dēvāyatanachaityēṣu dīnāḥ pakṣigaṇāstathā ॥ 50 ॥
malinaṃ chāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam ।
sastrīpuṃsaṃ cha paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ purē ॥ 51 ॥
ityēvamuktvā bharatassūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ ।
tānyaniṣṭānyayōdhyāyāṃ prēkṣya rājagṛhaṃ yayau ॥ 52 ॥
tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakavēśmarathyāṃ rajō'ruṇadvārakavāṭayantrām ।
dṛṣṭvā purīmindrapuraprakāśāṃ duḥkhēna sampūrṇatarō babhūva ॥ 53 ॥
bahūni paśyanmanasō'priyāṇi yānyanyadā nāsya purē babhūvuḥ ।
avākChirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ piturmahātmā pravivēśa vēśma ॥ 54 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkasaptatitamassargaḥ ॥