ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ପ୍ରାନ୍ ମୁଖୋ ରାଜ ଗୃହାତ୍ ଅଭିନିର୍ୟାୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ତତଃ ସୁଦାମାଂ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ସମ୍ତୀର୍ଵାଵେକ୍ଷ୍ୟ ତାଂ ନଦୀମ୍ ॥ 1 ॥
ହ୍ଲାଦିନୀଂ ଦୂରପାରାଂ ଚ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍ତରଂଗିଣୀମ୍ ।
ଶତଦ୍ରୂମତରଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ନଦୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନଂଦନଃ ॥ 2 ॥
ସ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ରାଜଗୃହାଦଭିନିର୍ୟାୟ ରାଘଵଃ ।
ତତସ୍ସୁଦାମାଂ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ସଂତୀର୍ୟାଵେକ୍ଷ୍ୟ ତାଂ ନଦୀମ୍ ॥ 3 ॥
ହ୍ଲାଦିନୀଂ ଦୂରପାରାଂ ଚ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍ତରଂଗିଣୀମ୍ ।
ଶତଦ୍ରୂମତରଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ନଦୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନଂଦନଃ ॥ 4 ॥
ଐଲାଧାନେ ନଦୀଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ୟ ଚାପରପର୍ପଟାନ୍ ।
ଶିଲାମକୁର୍ଵତୀଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଆଗ୍ନେୟଂ ଶଲ୍ୟକର୍ଷଣମ୍ ॥ 5 ॥
ସତ୍ୟସଂଧଶ୍ଶୁଚିଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣ ଶ୍ଶିଲାଵହାମ୍ ।
ଅତ୍ୟୟାତ୍ସ ମହାଶୈଲାନ୍ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ପ୍ରତି ॥ 6 ॥
ସରସ୍ଵତୀଂ ଚ ଗଂଗାଂ ଚ ୟୁଗ୍ମେନ ପ୍ରତିପଦ୍ୟଚ ।
ଉତ୍ତରାନ୍ଵୀରମତ୍ସ୍ୟାନାଂ ଭାରୁଂଡଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଵନମ୍ ॥ 7 ॥
ଵେଗିନୀଂ ଚ କୁଲିଂଗାଖ୍ୟାଂ ହ୍ଲାଦିନୀଂ ପର୍ଵତାଽଽଵୃତାମ୍ ।
ୟମୁନାଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ସଂତୀର୍ଣଃ ବଲମାଶ୍ଵାସୟତ୍ତଦା ॥ 8 ॥
ସଶୀତୀକୃତ୍ୟ ତୁ ଗାତ୍ରାଣି କ୍ଲାଂତାନାଶ୍ଵାସ୍ୟ ଵାଜିନଃ ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପ୍ରାୟାଦାଦାୟ ଚୋଦକମ୍ ॥ 9 ॥
ରାଜପୁତ୍ରୋ ମହାରଣ୍ୟମନଭୀକ୍ଷ୍ଣୋପସେଵିତମ୍ ।
ଭଦ୍ରୋ ଭଦ୍ରେଣ ୟାନେନ ମାରୁତଃ ଖମିଵାତ୍ୟୟାତ୍ ॥ 10 ॥
ଭାଗୀରଥୀଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରତରାମଂଶୁଧାନେ ମହାନଦୀମ୍ ।
ଉପାୟାଦ୍ରାଘଵସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରାଗ୍ଵଟେ ଵିଶ୍ରୁତେ ପୁରେ ॥ 11 ॥
ସ ଗଂଗାଂ ପ୍ରାଗ୍ଵଟେ ତୀର୍ତ୍ଵା ସମାୟାତ୍କୁଟିକୋଷ୍ଠିକାମ୍ ।
ସବଲ ସ୍ତାଂ ସ ତୀର୍ତ୍ଵାଽଥ ସମାୟାଦ୍ଧର୍ମଵର୍ଧନମ୍ ॥ 12 ॥
ତୋରଣଂ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧେନ ଜଂଭୂପ୍ରସ୍ଥମୁପାଗମତ୍ ।
ଵରୂଥଂ ଚ ୟୟୌ ରମ୍ୟଂ ଗ୍ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ॥ 13 ॥
ତତ୍ର ରମ୍ୟେ ଵନେ ଵାସଂ କୃତ୍ଵାଽସୌ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ୟୟୌ ।
ଉଦ୍ୟାନମୁଜ୍ଜିହାନାୟାଃ ପ୍ରିୟକା ୟତ୍ର ପାଦପାଃ ॥ 14 ॥
ସାଲାଂସ୍ତୁ ପ୍ରିୟକାନ୍ପ୍ରାପ୍ୟ ଶୀଘ୍ରାନାସ୍ଥାୟ ଵାଜିନଃ ।
ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ୟାଥ ଭରତଃ ଵାହିନୀଂ ତ୍ଵରିତୋ ୟୟୌ ॥ 15 ॥
ଵାସଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥେ ତୀର୍ତ୍ଵା ଚୋତ୍ତାନିକାଂ ନଦୀମ୍ ।
ଅନ୍ୟା ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ପାର୍ଵତୀୟୈସ୍ତୁରଂଗମୈଃ ॥ 16 ॥
ହସ୍ତିପୃଷ୍ଠକମାସାଦ୍ୟ କୁଟିକାମତ୍ୟଵର୍ତତ ।
ତତାର ଚ ନରଵ୍ୟାଘ୍ରୋ ଲୌହିତ୍ୟେ ସ କପୀଵତୀମ୍ ॥ 17 ॥
ଏକସାଲେ ସ୍ଥାଣୁମତୀଂ ଵିନତେ ଗୋମତୀଂ ନଦୀମ୍ ।
କଲିଂଗନଗରେ ଚାପି ପ୍ରାପ୍ୟ ସାଲଵନଂ ତଦା ॥ 18 ॥
ଭରତଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଗଚ୍ଛତ୍ସୁପରିଶ୍ରାଂତଵାହନଃ ।
ଵନଂ ଚ ସମତୀତ୍ୟାଶୁଶର୍ଵର୍ୟାମରୁଣୋଦୟେ ॥ 19 ॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ମନୁନା ରାଜ୍ଞା ନିର୍ମିତାଂ ସଂଦଦର୍ଶ ହ ।
ତାଂ ପୁରୀଂ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରସ୍ସପ୍ତରାତ୍ରୋଷିତଃ ପଥି ॥ 20 ॥
ଅୟୋଧ୍ୟାମଗ୍ରତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଥିଂ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଏଷା ନାତିପ୍ରତୀତା ମେ ପୁଣ୍ୟୋଦ୍ୟାନା ୟଶସ୍ଵିନୀ ॥ 21 ॥
ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୃଶ୍ୟତେ ଦୂରାତ୍ସାରଥେ ପାଂଡୁମୃତ୍ତିକା ।
ୟଜ୍ଵଭିର୍ଗୁଣସଂପନ୍ନୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ ॥ 22 ॥
ଭୂୟିଷ୍ଠମୃଦ୍ଧୈରାକୀର୍ଣା ରାଜର୍ଷିପରିପାଲିତା ।
ଏଷା ନାତିପ୍ରତୀତା ମେ ପୁଣ୍ୟୋଦ୍ୟାନା ୟଶସ୍ଵିନୀ ॥ 23 ॥
ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୃଶ୍ୟତେ ଦୂରାତ୍ସାରଥେ ପାଂଡୁମୃତ୍ତିକା ।
ୟଜ୍ଵଭିର୍ଗୁଣସଂପନ୍ନୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ ॥ 24 ॥
ଭୂୟିଷ୍ଠମୃଦ୍ଧୈରାକୀର୍ଣା ରାଜର୍ଷିପରିପାଲିତା ।
ଅୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ପୁରା ଶବ୍ଦଶ୍ଶ୍ରୂୟତେ ତୁମୁଲୋ ମହାନ୍ ॥ 25 ॥
ସମଂତାନ୍ନରନାରୀଣାଂ ତମଦ୍ୟ ନ ଶ୍ରୁଣୋମ୍ୟହମ୍ ।
ଉଦ୍ୟାନାନି ହି ସାୟାହ୍ନେ କ୍ରୀଡିତ୍ଵୋପରତୈର୍ନରୈଃ ॥ 26 ॥
ସମଂତାତ୍ପରିଧାଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରକାଶଂତେ ମମାନ୍ୟଥା ।
ତାନ୍ୟଦ୍ୟାନୁରୁଦଂତୀଵ ପରିତ୍ୟକ୍ତାନି କାମିଭିଃ ॥ 27 ॥
ଅରଣ୍ୟଭୂତେଵ ପୁରୀ ସାରଥେ ପ୍ରତିଭାତି ମେ ।
ନ ହ୍ୟତ୍ର ୟାନୈର୍ଦୃଶ୍ୟଂତେ ନ ଗଜୈର୍ନ ଚ ଵାଜିଭିଃ ॥ 28 ॥
ନିର୍ୟାଂତୋ ଵାଽଭିୟାଂତୋ ଵା ନରମୁଖ୍ୟା ୟଥାପୁରମ୍ ।
ଉଦ୍ୟାନାନି ପୁରା ଭାଂତି ମତ୍ତପ୍ରମୁଦିତାନି ଚ ॥ 29 ॥
ଜନାନାଂ ରତିସଂୟୋଗେଷ୍ଵତ୍ୟଂତଗୁଣଵଂତି ଚ ।
ତାନ୍ୟେତାନ୍ୟଦ୍ୟ ପଶ୍ୟାମି ନିରାନଂଦାନି ସର୍ଵଶଃ ॥ 30 ॥
ସ୍ରସ୍ତପର୍ଣୈରନୁପଥଂ ଵିକ୍ରୋଶଦ୍ଭିରିଵ ଦ୍ରୁମୈଃ ।
ନାଦ୍ୟାପି ଶ୍ରୂୟତେ ଶବ୍ଦଃ ମତ୍ତାନାଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ 31 ॥
ସଂରକ୍ତାଂ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ କଲଂ ଵ୍ୟାହରତାଂ ବହୁ ।
ଚଂଦନାଗରୁସଂପୃକ୍ତୋ ଧୂପସମ୍ମୂର୍ଛିତୋଽତୁଲଃ ॥ 32 ॥
ପ୍ରଵାତି ପଵନ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍କିନ୍ନୁନାଦ୍ୟ ୟଥାପୁରମ୍ ।
ଭେରୀମୃଦଂଗଵୀଣାନାଂ କୋଣସଂଘଟ୍ଟିତଃ ପୁନଃ ॥ 33 ॥
କିମଦ୍ୟ ଶବ୍ଦୋ ଵିରତସ୍ସଦା ଦୀନଗତିଃ ପୁରା ।
ଅନିଷ୍ଟାନି ଚ ପାପାନି ପଶ୍ୟାମି ଵିଵିଧାନି ଚ ॥ 34 ॥
ନିମିତ୍ତାନ୍ୟମନୋଜ୍ଞାନିତେନ ସୀଦତି ମେ ମନଃ ।
ସର୍ଵଥା କୁଶଲଂ ସୂତ ଦୁର୍ଲଭଂ ମମ ବଂଦୁଷୁ ॥ 35 ॥
ତଥାହ୍ୟସତି ସମ୍ମୋହେ ହୃଦୟଂ ସୀଦତୀଵ ମେ ।
ଵିଷଣ୍ଣ ଶ୍ଶ୍ରାଂତହୃଦୟସ୍ତ୍ରସ୍ତ ସ୍ସୁଲୁଲିତେଂଦ୍ରିୟଃ ॥ 36 ॥
ଭରତଃ ପ୍ରଵିଵେଶାଶୁ ପୁରୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁପାଲିତାମ୍ ।
ଦ୍ଵାରେଣ ଵୈଜୟଂତେନ ପ୍ରାଵିଶଚ୍ଛ୍ରାଂତଵାହନଃ ॥ 37 ॥
ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥୈରୁତ୍ଥାୟ ଵିଜୟଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତୈ ସ୍ସହିତୋ ୟୟୌ ।
ସ ତ୍ଵନେକାଗ୍ରହୃଦୟୋ ଦ୍ଵାସ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରତ୍ୟର୍ଚ୍ୟ ତଂ ଜନମ୍ ॥ 38 ॥
ସୂତମଶ୍ଵପତେଃ କ୍ଲାଂତମବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ରାଘଵଃ ।
କିମହଂ ତ୍ଵରୟାଽନୀତଃ କାରଣେନ ଵିନାନଘ ॥ 39 ॥
ଅଶୁଭାଶଂକି ହୃଦୟଂ ଶୀଲଂ ଚ ପତତୀଵ ମେ ।
ଶ୍ରୁତା ନୋ ୟାଦୃଶାଃ ପୂର୍ଵଂ ନୃପତୀନାଂ ଵିନାଶନେ ॥ 40 ॥
ଆକାରାଂସ୍ତାନହଂ ସର୍ଵାନିହପଶ୍ୟାମି ସାରଥେ ।
ସମ୍ମାର୍ଜନଵିହୀନାନି ପରୁଷାଣ୍ୟୁପଲକ୍ଷୟେ ॥ 41 ॥
ଅସଂୟତ କଵାଟାନି ଶ୍ରୀଵିହୀନାନି ସର୍ଵଶଃ ।
ବଲିକର୍ମଵିହୀନାନି ଧୂପସମ୍ମୋଦନେନ ଚ ॥ 42 ॥
ଅନାଶିତକୁଟୁଂବାନି ପ୍ରଭାହୀନଜନାନି ଚ ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀକାନି ପଶ୍ୟାମି କୁଟୁଂବିଭଵନାନ୍ୟହମ୍ ॥ 43 ॥
ସମ୍ମାର୍ଜନଵିହୀନାନି ପରୁଷାଣ୍ୟୁପଲକ୍ଷୟେ ॥ 44 ॥
ଅସଂୟତ କଵାଟାନି ଶ୍ରୀଵିହୀନାନି ସର୍ଵଶଃ ।
ବଲିକର୍ମଵିହୀନାନି ଧୂପସମ୍ମୋଦନେନ ଚ ॥ 45 ॥
ଅନାଶିତକୁଟୁଂବାନି ପ୍ରଭାହୀନଜନାନି ଚ ।
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀକାନି ପଶ୍ୟାମି କୁଟୁଂବିଭଵନାନ୍ୟହମ୍ ॥ 46 ॥
ଅପେତମାଲ୍ୟଶୋଭାନି ହ୍ୟସମ୍ମୃଷ୍ଟାଜିରାଣି ଚ ।
ଦେଵାଗାରାଣି ଶୂନ୍ୟାନି ନ ଚାଭାଂତି ୟଥାପୁରମ୍ ॥ 47 ॥
ଦେଵତାର୍ଚାଃ ପ୍ରଵିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ୟଜ୍ଞଗୋଷ୍ଠ୍ୟସ୍ତଥାଵିଧାଃ ।
ମାଲ୍ୟାପଣେଷୁ ରାଜଂତେ ନାଦ୍ୟ ପଣ୍ୟାନି ଵା ତଥା ॥ 48 ॥
ଦୃଶ୍ୟଂତେ ଵଣିଜୋଽପ୍ୟଦ୍ୟ ନ ୟଥାପୂର୍ଵମତ୍ରଵୈ ।
ଧ୍ୟାନସଂଵିଗ୍ନହୃଦୟାଃ ନଷ୍ଟଵ୍ୟାପାରୟଂତ୍ରିତାଃ ॥ 49 ॥
ଦେଵାୟତନଚୈତ୍ୟେଷୁ ଦୀନାଃ ପକ୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା ॥ 50 ॥
ମଲିନଂ ଚାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷଂ ଦୀନଂ ଧ୍ୟାନପରଂ କୃଶମ୍ ।
ସସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଂ ଚ ପଶ୍ୟାମି ଜନମୁତ୍କଂଠିତଂ ପୁରେ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ୟେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭରତସ୍ସୂତଂ ତଂ ଦୀନମାନସଃ ।
ତାନ୍ୟନିଷ୍ଟାନ୍ୟୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ରାଜଗୃହଂ ୟୟୌ ॥ 52 ॥
ତାଂ ଶୂନ୍ୟଶୃଂଗାଟକଵେଶ୍ମରଥ୍ୟାଂ ରଜୋଽରୁଣଦ୍ଵାରକଵାଟୟଂତ୍ରାମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୀମିଂଦ୍ରପୁରପ୍ରକାଶାଂ ଦୁଃଖେନ ସଂପୂର୍ଣତରୋ ବଭୂଵ ॥ 53 ॥
ବହୂନି ପଶ୍ୟନ୍ମନସୋଽପ୍ରିୟାଣି ୟାନ୍ୟନ୍ୟଦା ନାସ୍ୟ ପୁରେ ବଭୂଵୁଃ ।
ଅଵାକ୍ଛିରା ଦୀନମନା ନହୃଷ୍ଟଃ ପିତୁର୍ମହାତ୍ମା ପ୍ରଵିଵେଶ ଵେଶ୍ମ ॥ 54 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଏକସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
