શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ત્રિસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।
સશ્રૂત્વા તુ પિતરં વૃત્તં ભ્રાતરૌ ચ વિવાસિતૌ ।
ભરતો દુઃખસંતપ્ત ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
કિં નુ કાર્યં હતસ્યેહ મમ રાજ્યેન શોચતઃ ।
વિહીનસ્યાથ પિત્રા ચ ભ્રાત્રા પિતૃસમેન ચ ॥ 2 ॥
દુઃખે મે દુઃખમકરોર્વ્રણે ક્ષારમિવાદધાઃ ।
રાજાનં પ્રેતભાવસ્થં કૃત્વા રામં ચ તાપસમ્ ॥ 3 ॥
કુલસ્ય ત્વમભાવાય કાલરાત્રિરિવાઽગતા ।
અંગારમુપગૂહ્ય સ્મ પિતા મે નાવબુદ્ધવાન્ ॥ 4 ॥
મૃત્યુમાપાદિતો પિતા ત્વયા મે પાપદર્શિનિ ।
સુખં પરિહૃતં મોહાત્કુલેઽસ્મિન્કુલપાંસનિ ॥ 5 ॥
ત્વાં પ્રાપ્ય હિ પિતા મેઽદ્ય સત્યસંધો મહાયશાઃ ।
તીવ્રદુઃખાભિસંતપ્તો વૃત્તો દશરથો નૃપઃ ॥ 6 ॥
વિનાશિતો મહારાજઃ પિતા મે ધર્મવત્સલઃ ।
કસ્માત્પ્રવ્રાજિતો રામઃ કસ્માદેવ વનં ગતઃ ॥ 7 ॥
કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ પુત્રશોકાભિપીડિતે ।
દુષ્કરં યદિ જીવેતાં પ્રાપ્ય ત્વાં જનનીં મમ ॥ 8 ॥
નનુત્વાર્યોઽપિ ધર્માત્મા ત્વયિ વૃતિમનુત્તમામ્ ।
વર્તતે ગુરુવૃત્તિજ્ઞો યથા માતરિ વર્તતે ॥ 9 ॥
તસ્યાઃ પુત્રં કૃતાઽત્માનં ચીરવલ્કલવાસસમ્ ।
પ્રસ્થાપ્ય વનવાસાય કથં પાપે ન શોચસિ ॥ 10 ॥
અપાપદર્શનં શૂરં કૃતાત્માનં યશસ્વિનમ્ ।
પ્રવ્રાજ્ય ચીરવસનં કિન્નુ પશ્યસિ કારણમ્ ॥ 11 ॥
લુબ્ધાયા વિદિતો મન્યે ન તેઽહં રાઘવં પ્રતિ ।
તથાહ્યનર્ધો રાજ્યાર્થં ત્વયાઽનીતો મહાનયમ્ ॥ 12 ॥
અહં હિ પુરુષવ્યાઘ્રાવપશ્યન્રામલક્ષ્મણૌ ।
કેન શક્તિપ્રભાવેન રાજ્યં રક્ષિતુમુત્સહે ॥ 13 ॥
તં હિ નિત્યં મહારાજો બલવંતં મહાબલઃ ।
ઉપાશ્રિતોઽભૂદ્ધર્માત્મા મેરુર્મેરુવનં યથા ॥ 14 ॥
સોઽહં કથમિમં ભારં મહાધુર્યસમુદ્ધૃતમ્ ।
દમ્યોધુરમિવાઽઽસાદ્ય વહેયં કેનચૌજસા ॥ 15 ॥
અથવા મે ભવેચ્છક્તિર્યોગૈર્બુદ્ધિબલેન વા ।
સકામાં ન કરિષ્યામિ ત્વામહં પુત્રગર્ધિનીમ્ ॥ 16 ॥
ન મે વિકાંક્ષા જાયેત ત્યક્તું ત્વાં પાપનિશ્ચયામ્ ।
યદિ રામસ્ય નાવેક્ષા ત્વયિ સ્યાન્માતૃવત્સદા ॥ 17 ॥
ઉત્પન્નાતુ કથં બુદ્ધિસ્તવેયં પાપદર્શિનિ ।
સાધુચારિત્રવિભ્રષ્ટે પૂર્વેષાં નો વિગર્હિતા ॥ 18 ॥
અસ્મિન્કુલે હિ પૂર્વેષાં જ્યેષ્ઠો રાજ્યેઽભિષિચ્યતે ।
અપરે ભ્રાતરસ્તસ્મિન્પ્રવર્તંતે સમાહિતાઃ ॥ 19 ॥
ન હિ મન્યે નૃશંસે ત્વં રાજધર્મમવેક્ષસે ।
ગતિં વા ન વિજાનાસિ રાજવૃત્તસ્ય શાશ્વતીમ્ ॥ 20 ॥
સતતં રાજવૃત્તે હિ જ્યેષ્ઠો રાજ્યેઽભિષિચ્યતે ।
રાજ્ઞામેતત્સમં તત્સ્યાદિક્ષ્વાકૂણાં વિશેષતઃ ॥ 21 ॥
તેષાં ધર્મૈકરક્ષાણાં કુલચારિત્રશોભિનામ્ ।
અદ્ય ચારિત્રશૌંડીર્યં ત્વાં પ્રાપ્ય વિનિવર્તિતમ્ ॥ 22 ॥
તવાપિ સુમહાભાગા જનેંદ્રાઃ કુલપૂર્વગાઃ ।
બુદ્ધેર્મોહઃ કથમયં સંભૂતસ્ત્વયિ ગર્હિતઃ ॥ 23 ॥
ન તુ કામં કરિષ્યામિ તવાઽહં પાપનિશ્ચયે ।
ત્વયા વ્યસનમારબ્ધં જીવિતાંતકરં મમ ॥ 24 ॥
એષત્વિદાનીમેવાહમપ્રિયાર્થં તવાનઘમ્ ।
નિવર્તયિષ્યામિ વનાદ્ભ્રાતરં સ્વજનપ્રિયમ્ ॥ 25 ॥
નિવર્તયિત્વા રામં ચ તસ્યાહં દીપ્તતેજસઃ ।
દાસભૂતો ભવિષ્યામિ સુસ્થિરેણાંતરાત્મના ॥ 26 ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભરતો મહાત્મા પ્રિયેતરૈર્વાક્યગણૈસ્તુદંસ્તામ્ ।
શોકાતુરશ્ચાપિ નનાદ ભૂયઃ સિંહો યથા પર્વતગહ્વરસ્થઃ ॥ 27 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ત્રિસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥
