śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha trisaptatitamassargaḥ ।
saśrūtvā tu pitaraṃ vṛttaṃ bhrātarau cha vivāsitau ।
bharatō duḥkhasantapta idaṃ vachanamabravīt ॥ 1 ॥
kiṃ nu kāryaṃ hatasyēha mama rājyēna śōchataḥ ।
vihīnasyātha pitrā cha bhrātrā pitṛsamēna cha ॥ 2 ॥
duḥkhē mē duḥkhamakarōrvraṇē kṣāramivādadhāḥ ।
rājānaṃ prētabhāvasthaṃ kṛtvā rāmaṃ cha tāpasam ॥ 3 ॥
kulasya tvamabhāvāya kālarātririvā'gatā ।
aṅgāramupagūhya sma pitā mē nāvabuddhavān ॥ 4 ॥
mṛtyumāpāditō pitā tvayā mē pāpadarśini ।
sukhaṃ parihṛtaṃ mōhātkulē'sminkulapāṃsani ॥ 5 ॥
tvāṃ prāpya hi pitā mē'dya satyasandhō mahāyaśāḥ ।
tīvraduḥkhābhisantaptō vṛttō daśarathō nṛpaḥ ॥ 6 ॥
vināśitō mahārājaḥ pitā mē dharmavatsalaḥ ।
kasmātpravrājitō rāmaḥ kasmādēva vanaṃ gataḥ ॥ 7 ॥
kausalyā cha sumitrā cha putraśōkābhipīḍitē ।
duṣkaraṃ yadi jīvētāṃ prāpya tvāṃ jananīṃ mama ॥ 8 ॥
nanutvāryō'pi dharmātmā tvayi vṛtimanuttamām ।
vartatē guruvṛttijñō yathā mātari vartatē ॥ 9 ॥
tasyāḥ putraṃ kṛtā'tmānaṃ chīravalkalavāsasam ।
prasthāpya vanavāsāya kathaṃ pāpē na śōchasi ॥ 10 ॥
apāpadarśanaṃ śūraṃ kṛtātmānaṃ yaśasvinam ।
pravrājya chīravasanaṃ kinnu paśyasi kāraṇam ॥ 11 ॥
lubdhāyā viditō manyē na tē'haṃ rāghavaṃ prati ।
tathāhyanardhō rājyārthaṃ tvayā'nītō mahānayam ॥ 12 ॥
ahaṃ hi puruṣavyāghrāvapaśyanrāmalakṣmaṇau ।
kēna śaktiprabhāvēna rājyaṃ rakṣitumutsahē ॥ 13 ॥
taṃ hi nityaṃ mahārājō balavantaṃ mahābalaḥ ।
upāśritō'bhūddharmātmā mērurmēruvanaṃ yathā ॥ 14 ॥
sō'haṃ kathamimaṃ bhāraṃ mahādhuryasamuddhṛtam ।
damyōdhuramivā''sādya vahēyaṃ kēnachaujasā ॥ 15 ॥
athavā mē bhavēchChaktiryōgairbuddhibalēna vā ।
sakāmāṃ na kariṣyāmi tvāmahaṃ putragardhinīm ॥ 16 ॥
na mē vikāṅkṣā jāyēta tyaktuṃ tvāṃ pāpaniśchayām ।
yadi rāmasya nāvēkṣā tvayi syānmātṛvatsadā ॥ 17 ॥
utpannātu kathaṃ buddhistavēyaṃ pāpadarśini ।
sādhuchāritravibhraṣṭē pūrvēṣāṃ nō vigarhitā ॥ 18 ॥
asminkulē hi pūrvēṣāṃ jyēṣṭhō rājyē'bhiṣichyatē ।
aparē bhrātarastasminpravartantē samāhitāḥ ॥ 19 ॥
na hi manyē nṛśaṃsē tvaṃ rājadharmamavēkṣasē ।
gatiṃ vā na vijānāsi rājavṛttasya śāśvatīm ॥ 20 ॥
satataṃ rājavṛttē hi jyēṣṭhō rājyē'bhiṣichyatē ।
rājñāmētatsamaṃ tatsyādikṣvākūṇāṃ viśēṣataḥ ॥ 21 ॥
tēṣāṃ dharmaikarakṣāṇāṃ kulachāritraśōbhinām ।
adya chāritraśauṇḍīryaṃ tvāṃ prāpya vinivartitam ॥ 22 ॥
tavāpi sumahābhāgā janēndrāḥ kulapūrvagāḥ ।
buddhērmōhaḥ kathamayaṃ sambhūtastvayi garhitaḥ ॥ 23 ॥
na tu kāmaṃ kariṣyāmi tavā'haṃ pāpaniśchayē ।
tvayā vyasanamārabdhaṃ jīvitāntakaraṃ mama ॥ 24 ॥
ēṣatvidānīmēvāhamapriyārthaṃ tavānagham ।
nivartayiṣyāmi vanādbhrātaraṃ svajanapriyam ॥ 25 ॥
nivartayitvā rāmaṃ cha tasyāhaṃ dīptatējasaḥ ।
dāsabhūtō bhaviṣyāmi susthirēṇāntarātmanā ॥ 26 ॥
ityēvamuktvā bharatō mahātmā priyētarairvākyagaṇaistudaṃstām ।
śōkāturaśchāpi nanāda bhūyaḥ siṃhō yathā parvatagahvarasthaḥ ॥ 27 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē trisaptatitamassargaḥ ॥